Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
3

Olmmái geas giehta lei ástan

31Son manai fas synagogai. Doppe lei olmmái geas giehta lei ástan. 2Farisealaččat atne Jesusa čalmmis vai oidnet buoridago son olbmá sabbahin, danin go sii dáhtto váidit su. 3Jesus celkkii olbmái geas giehta lei ástan: “Čuožžil ja boađe deike,” 4

3,4
Matt 12,10č
Luk 6,9
13,14eč
14,3
Joh 5,16
9,1416
ja jearai dasto farisealaččain: “Goabbá lea lobálaš sabbahin, dahkat buriid vai dahkat baháid, gádjut olbmo heakka vai goddit olbmo?” Muhto sii orro jávohaga. 5
3,5
Joh 12,40
Jesus geahčastii sidjiide moaris ja morrašis sin garra váimmu dihte, ja celkkii olbmái: “Geige gieđa.” Olmmái geigii gieđa, ja giehta šattai fas dearvvašin. 6
3,6
12,13
3,6 Herodesa doarjaleddjiiguin jáhkkimis váikkuheaddji olbmuid namahus, daid geat dorjo Herodesa gonagassoga.Muhto farisealaččat manne olggos ja ráđđádallagohte dalán Herodesa doarjaleddjiiguin, mo sáhtášedje goddit Jesusa.

Jesus beaggá viidát

7Jesus gáiddai fas máhttájeddjiidisguin jávregáddái, ja ollu olbmot čoagganedje dohko. Sii bohte Galileas, Judeas 83,8 Idumea dan guovllu greikkagiel namma mii lei Judea lulábealde, hebreagillii Edom. don bealde Jordana dan guovllu nubbi namma lea Perea. Tyrosa ja Sidona Tyros ja Sidon ledje gávpotstáhtat Foinikia rittus. Evangeliumiin dát gávpogat ovddastit báhkinlaš máilmmi ja dan ássiid, Israela álbmoga vuostegeahčin. Vrd. Matt 11,21; Mark 7,24; Luk 6,17.ja Jerusalemis, Idumeas, don bealde Jordana ja Tyrosa ja Sidona guovlluin. Hui eatnat olbmot bohte su lusa, go sii gulle buot maid son dagai. 9

3,9
4,1
Luk 5,3
Jesus siđai máhttájeddjiidis doallat sutnje fatnasa gárvvisin olbmuid eatnatvuođa dihte, amaset bahkket su ala. 10
3,10
6,56
Son lei buoridan eatnagiid, ja nu buohkat geain ledje vigit, bahkkejedje su njeaiga ja geahččaledje guoskkahit su. 11Go buhtismeahttun vuoiŋŋat oidne su, de dat luoitádedje su ovdii ja čurvo: “Don leat Ipmila Bárdni!” 12
3,12
1,44+
Muhto son gilddii garrasit daid muitaleames gii son lea.

Guoktenuppelohkái apostala

13De Jesus goarkŋui várrái. Son rávkkai lusas daid geaid lei válljen, ja sii bohte su lusa. 14

3,14
6,7eč
Jesus rávkkai guoktenuppelohkása leat iežas mielde, vai beassá vuolggahit sin sárdnidit 15ja addit sidjiide válddi ádjit olggos bahás vuoiŋŋaid. 16
3,16
Joh 1,42
3,14–16 Dat guoktenuppelogis geaid son válljii Sánit váilot máŋgga giehtačállosiin. Simon … Peterin Peter, greikkagillii Petros, mearkkaša “bákti”. Gč. Matt 16,18.Dat guoktenuppelogis geaid son válljii, ledje Simon gean son gohčodii Peterin, 173,17 Jakob, Sebedeusa bárdni Jakob. Jakob Sebedeusa bárdni ja su viellja Johannes geaidda son bijai namman Boanerges – dat mearkkaša bajána bártnit – 183,18 Kananeus arameagiel sátni mii mearkkaša seammá go greikkagiel sátni selotes, namalassii áŋggirdeaddji. Gč. Luk 6,15. ▶ selotat.ja Andreas, Filip, Bartolomeus, Matteus, Tomas, Jakob, Alfeusa bárdni, Taddeus, Simon Kananeus 19
3,19
14,10č
3,19 Iskariot Sáni mearkkašupmi ii leat čielggas. Gullá arameagiel sátnái mii mearkkaša “behtolaš”, nubbi vejolašvuohta lea “Kerijota olmmoš”; Kerijot lea gávpot Judeas.ja Judas Iskariot, gii behtii su.

Jesus ja Beelsebul

20

3,20
6,31
De Jesus máhcai ruoktot, ja olbmot čoahkkanedje fas nu ollu ahte son ja su máhttájeaddjit eai bállen oppa boraditge. 21Go Jesusa olbmot gulle visot dán, de sii vulge dohko vai besset atnit sus fuola; sii oainnat gádde ahte son lei dájáskan.

22

3,22
2 Gon 1,2
Matt 9,34
10,25
12,2427
Luk 11,15eč
3,22 Beelsebul seammá go beargalat.Muhto čáloahppavaččat geat ledje boahtán Jerusalemis, dadje: “Sus lea Beelsebul, bahás vuoiŋŋaid oaivámučča fámuin son ádjá olggos bahás vuoiŋŋaid.” 233,23 veardádusaiguin Jesus lávii atnit giellagovaid go oahpahii. ▶ veardádus.Dalle Jesus rávkkai sin lusas ja sártnui sidjiide veardádusaiguin: “Mo Sáhtán sáhttá ádjit olggos Sáhtána? 24Jos riika juohkása, de dat ii sáhte bissut, 25iige bearašge sáhte bissut, jos das leat siskkáldas riiddut. 26Jos Sáhtán čuožžila iežas vuostá ja riidala iežainis, de dat ii sáhte bissut. Dalle dan loahppa lea boahtán. 27
3,27
Jes 49,24č
Ii oktage sáhte mannat gievrras olbmá vissui ja rievidit su biergasiid muđuigo son vuos čatná dan gievrras olbmá. Easkka dalle son sáhttá rievidit su viesu ja biergasiid. 283,28 Duođaid hebreagiel sátni amen, “dat lea vissis ja duohta”. ▶ amen.Duođaid, mun cealkkán didjiide: Buot addojuvvo olbmuide ándagassii, buot suttut ja bilkádusat, man ollu dal de bilkidežžet. 29
3,29
Hebr 6,4eč
10,26
1 Joh 5,16
Muhto jos muhtun bilkida Bassi Vuoiŋŋa, de son ii goassege oaččo ándagassii, muhto lea sivalaš agálaš suddui.”

30

3,30
Joh 7,20
Siihan ledje dadjan: “Sus lea buhtismeahttun vuoigŋa.”

Jesusa duohta bearaš

31

3,31
6,3
De bohte Jesusa eadni ja vieljat. Sii čuoččastedje olggobeallái ja bivde rávkat su boahtit. 323,32 ja du oappát Muhtun giehtačállosiin leat dušše “du vieljat”. Gč. Matt 12,47 ja Luk 8,20.Ollu olbmot ledje čohkkámin su birra, ja sutnje buktojuvvui sátni: “Du eadni ja vieljat ja du oappát leat olgun ja jearahit du.” 333,33 mu vieljat vieljat ja oappát.Muhto Jesus vástidii sidjiide: “Gii lea mu eadni? Geat leat mu vieljat?” 34Ja son geahčai olbmuide geat ledje das čohkkámin, ja celkkii: “Dás leat mu eadni ja vieljat. 35Dat gii dahká Ipmila dáhtu, lea mu viellja ja oabbá ja eadni.”

4

Gilvi

41

4,1
3,9
De Jesus oahpahii fas jávregáttis. Su birra čoahkkanedje nu ollu olbmot ahte son fertii mannat čohkkát fatnasii. Son čohkkái jávrri alde fatnasis, ja olbmot čužžo gáttis. 2Son oahpahii sidjiide eatnat áššiid veardádusaiguin. Ná son oahpahii: 3“Gullet! Gilvi vulggii gilvit. 4Ja go son lei gilvimin, de muhtun gilvagat gahčče geaidnogurrii, ja lottit bohte ja borre daid. 5Muhtun gilvagat gahčče geađgás eatnamii mas ii lean ollu muolda, ja dat ihte johtilit, danin go eanan ii lean assái. 6Muhto go beaivváš badjánii, de dat bulle ja goldne, danne go dain ii lean ruohtas. 7Muhtun gilvagat gahčče bastilislánjáid gaskii, ja bastilislánját šadde ja hávkadedje daid, iige šaddu šaddan. 8Muhto muhtun gilvagat gahčče buori eatnamii. Dat ihte, šadde ja adde šattu, muhtumat golbmalogigeardásaš, muhtumat guhttalogigeardásaš, muhtumatgis čuođigeardásaš šattu.” 9
4,9
Matt 11,15
13,943
Mark 4,23
Luk 14,35
Alm 2,7
13,9
Ja son celkkii: “Geas leat bealjit, dat gullos!”

Veardádusaid mearkkašupmi

10Go Jesus de lei báhcán okto dainna guoktenuppelohkásiin ja daiguin earáiguin geat ledje das, de sii jerre sus veardádusaid mearkkašumi. 11

4,11
Matt 11,25
Rom 16,25
1 Kor 2,7
4,1
Ef 1,9
3,3č
Kol 1,26
Son celkkii sidjiide: “Didjiide lea oskkilduvvon Ipmila riikka čiegusvuohta, muhto dat geat leat olggobealde, gullet visot dušše veardádussan, 12
4,12
Jes 6,9č
Joh 12,40
Apd 28,26č
Rom 11,8
4,12 vai sii … eaige fuobmáše Teaksta čuovvu Jesaja girjji arameagiel jorgalusa Jes 6,9č. Matt 13,14č lea váldán sitáhta ▶ Septuagintas.vai sii oainnedettiinge eai oainnáše eaige fuobmáše, vai sii guladettiinge eai gulaše eaige áddeše, eai jorgalivčče eaige oččoše ándagassii.”

13De Jesus celkkii sidjiide: “Jos dii ehpet ipmir dán veardádusa, mo dalle sáhttibehtet ipmirdit eará veardádusaid? 14Dat maid gilvi gilvá, lea sátni. 15Gilvva mii lea gilvojuvvon geaidnogurrii, lea olbmot geat gullet sáni, muhto dalán go dat lea sidjiide gilvojuvvon, de boahtá Sáhtán váldit dan eret. 16Dat geat ožžot gilvagiid geađgás eatnamii leat dat geat váldet vuostá sáni iluin go gullet dan, 17muhto sii bissot dušše muhtun áiggi, danin go sis eai leat ruohttasat. Go boahtá áŧestus ja doarrádallojupmi sáni dihte, de sii vearránit dallánaga. 18De lea gilvva mii gilvojuvvui bastilislánjáid seahká. Dat lea dat geat gullet sáni, 19

4,19
10,23
muhto dán máilmmi morrašat, riggodaga fillehus ja eará anistumit bohtet ja hávkadit sáni, iige dat atte šattu. 20Muhto gilvva mii lea gilvojuvvon buori eatnamii, lea olbmot geat gullet sáni, váldet dan vuostá ja addet šattu golbmalogigeardásaččat, guhttalogigeardásaččat dahje čuođigeardásaččat.”

Lámpá

21

4,21
Matt 5,15
Jesus celkkii: “Buktojuvvogo lámpá latnjii vai dat biddjojuvvo gári dahje seaŋgga vuollái? Almma dat biddjojuvvo lámpájuolgái? 22
4,22
Jer 1,8
Matt 10,26
Luk 8,17
Ii mihkkege leat čihkkojuvvon muđui go ahte dat boahtá oidnosii, ii leat mihkkege suollemasaid mii ii dahkkojuvvoše almmusin. 23
4,23
4,9+
Geas leat bealjit, dat gullos!”

24

4,24
Matt 7,2
Ja son celkkii sidjiide: “Váldet vuhtii maid gullabehtet. Nugo dii mihtidehpet, nu didjiidegis mihtiduvvo, ja velá eambboge. 25
4,25
Matt 13,12
25,29
Luk 8,18
19,26
Geas lea, sutnje addojuvvo, muhto geas ii leat, sus váldojuvvo eret vel datge mii sus lea.”

26Jesus celkkii: “Ipmila riika lea dákkár. Olmmái gilvá gilvagiid eatnamii. 27

4,27
Jak 5,7
Son oađđá ja lihkká ain ođđa beaivái, gilvagat ihtet ja šaddet iige son dieđe mo. 28Eanan šaddada šattu iešalddis, vuos rási, de gordneoaivvi, de dievas gortniid gordneoivviide. 29
4,29
Joel 3,18
Alm 14,15
4,29 láddjenáigi govvida maŋimuš duomu go áigi nohká. Gč. Matt 13,39.Muhto go šaddu lea ollis, de son vuolggaha sirppe, dainna go láddjenáigi lea boahtán.”

Sennetsiepman

30Jesus celkkii vel: “Manin mii veardidivččiimet Ipmila riikka? Makkár veardádusa geavahivččiimet? 314,31–32 sennetsiepman hui uhca siepmanaš; ovtta grámmas sáhttet leat 760 siepmana. Šaddu sáhttá leat badjel guovtti mehtera alu.Dat lea dego sennetsiepman mii lea uhcimus buot máilmmi siepmaniin, 32

4,32
Esek 17,23
muhto go dat lea gilvojuvvon, de dat bohciida eatnamis ja šaddá stuoribun go buot eará gilvvašattut. Dat šaddada nu stuorra ovssiid ahte almmi lottit sáhttet dahkat beasi dan suoivanii.” 33
4,33
Matt 13,34
Eatnat dákkár veardádusaiguin son sártnui sidjiide sáni, dađe mielde go sii vedje ipmirdit. 34Almmá veardádusaid haga son ii sárdnon sidjiide, muhto go son lei sierranassii máhttájeddjiidisguin, de son čilgii sidjiide buot.

Jesus šiggu biekka

35

4,35
Matt 8,18
Go dan seammá beaivvi eahket lei šaddan, de Jesus celkkii máhttájeddjiidasas: “Vulgot don beallái jávrri.” 36Máhttájeaddjit luite olbmuid vuolgit ja manne fatnasii mas Jesus lei juo čohkkámin. Eará fatnasatge čuovvuledje. 37De bođii garra jorribiegga, ja bárut leiko fatnasii nu ahte dat juo devdogođii. 38Muhto Jesus lei fatnasa maŋágeahčen oađđimin guottá vuostá. Máhttájeaddjit bokte su ja dadje: “Oahpaheaddji, itgo don beroš das ahte mii heavvanit?” 39
4,39
Sál 65,8
89,10
107,29
Mark 6,51
De son morránii, šikkui biekka ja gohčui jávrri: “Jávohuva! Oro jaska!” De váhččii, ja šattai áibbas goalki. 40Jesus celkkii sidjiide: “Manne dii lehpet nu balus? Iigo dis veláge leat osku?” 41Dalle sii balle sakka ja dadje guhtet guoibmáseaset: “Mii olbmáid dát lea? Velá biegga ja jávrige jeagadit su.”

5

Bosttahuvvon olmmái

515,1 Gerasa eatnamii guovlu Gennesaretjávrri nuortalulábealde. Giehtačállosiid sierra čállinvuogit čatnet dán guovllu máŋgga gávpogii: Gerasa, Gadara, Gergesa.Sii bohte Gerasa eatnamii nuppi beallái jávrri. 2Dalán go Jesus lávkii fatnasis, de su ovddal bođii hávddiin olmmái geas lei buhtismeahttun vuoigŋa. 3Olmmái orui hávddiin, iige oktage nagodan šat čatnat su, ii velá láhkkiiguinge. 4Máŋgii su gieđat ja juolggit ledje čadnojuvvon, muhto son lei cuvken láhkkiid ja botken báttiid. Ii oktage máhttán lodjudit su. 5Ijatbeaivái son orui hávddiin ja váriin, huikkii ja nájai iežas geđggiiguin.

6Go son dal áiccai Jesusa guhkkin, de son bođii viega, luoitádii su ovdii 7

5,7
1,24
5,7 Alimus Ipmil Ipmila namma mii adnojuvvo soames háve Boares Testamenttas: 1 Mos 14,18–22; Sál 78,35.56 ja Ođđa Testamenttas: Luk 8,28; Apd 16,17; Hebr 7,1.ja čuorvvui alla jienain: “Jesus, Alimus Ipmila Bárdni, mii dus lea muinna dahkamuššan? Mun vuortnuhan du Ipmila bokte, ale givssit mu!” 8Dasgo Jesus lei cealkán sutnje: “Don buhtismeahttun vuoigŋa, vuolgge olbmás!” 95,9 Mii du namma lea Jos diđii soapmása nama, de jurddašuvvui ahte dalle sáhtii ráđđet olbmo. Legiona latiinnagiel sátni mii mearkkaša romalaččaid stuorimus soahteveagaossodaga, sullii 6000 olbmo. Dás geavahuvvon mearkkašit stuorra logu. “Mii du namma lea?” Jesus jearai, ja oaččui vástádussan: “Legiona, danne go mii leat eatnagat.” 10Vuoiŋŋat ánuhedje ahte Jesus ii ájáše sin eret dan guovllus. 11Das lahkosiin lei várrevielttis guohtumin stuorra spiidneeallu. 12Buhtismeahttun vuoiŋŋat ánuhedje Jesusis: “Vuolggat min spiidneellui, divtte min mannat spiinniide!” 13Jesus mieđihii dan daidda. Dalle buhtismeahttun vuoiŋŋat vulge olbmás ja manne spiinniide, ja oppa eallu, sullii guokteduhát spiinni, hurgalii báktedardda badjel vuolás jávrái, ja buot spiinnit heavvanedje.

14Guođoheaddjit viehkaledje doppe ja muitaledje dán visot gávpogis ja lagas báikkiin. Olbmot bohte geahččat mii lei dáhpáhuvvan. 15Sii bohte Jesusa lusa ja oidne bosttahuvvon olbmá čohkkámin das. Olmmái geas ledje leamaš buot dat vuoiŋŋat, čohkkái gárvvuhuvvon ja olles jierpmis. Dat suorggahii sin. 16Dat geat ledje oaidnán visot, muitaledje mo lei geavvan bosttahuvvon olbmái ja spiinniide. 17Dalle buohkat ánuhišgohte Jesusa vuolgit eret sin eatnamis.

18Go Jesus manai fatnasii, de dat gii lei leamaš bosttahuvvon, siđai beassat su fárrui. 19Jesus ii suovvan dan, muhto celkkii sutnje: “Mana ruoktot iežat olbmuid lusa ja muital sidjiide buot maid Hearrá lea dahkan dutnje, ja mo son lea árpmihan du.” 205,20 Dekapolis greikkagiela mielde “logi gávpoga”; logi gávpoga lihttu; gávpogat ledje Gennesaretjávrri nuortta- ja nuortalulábealde. Gč. Matt 4,25.Olmmái vulggii ja muitalii Dekapolisa guovllus buohkaide maid Jesus lei dahkan sutnje, ja buohkat ovddošedje.

Jairosa nieida ja nisson gii guoskkahii Jesusa biktasiid

21Go Jesus lei fas mannan fatnasiin jávrri nuppe beallái, de ollu olbmot čoahkkanedje su lusa. Go son lei ain jávregáttis, 22de dasa bođii muhtin synagoga ovdaolmmoš gean namma lei Jairos. Go olmmái oinnii Jesusa, de son luoitádii su julggiid ovdii 23

5,23
6,5
7,32
8,23
Luk 4,40
13,13
Apd 9,12
28,8
ja ánuhii: “Boađe, mu uhca nieiddaš lea jápmimin. Bija gieđaid su ala, de son dearvvašmuvvá iige jáme.” 24Jesus vulggii su mielde, ja ollu olbmot čuvvo su ja bahkkejedje sutnje.

25

5,25
3 Mos 15,25
5,25 vardima dagai nissonolbmo seremonialaččat buhtismeahttumin. Vrd. 3 Mos 15,25–30.Das lei maid nisson gii lei gillán vardima guoktenuppelohkái jagi. 26Son lei leamaš máŋgga dálkkasteaddji divššus ja lei gillán olu. Son lei golahan buot mii sus lei, iige lean ožžon maidege vehkiid, muhto lei baicca hedjonan. 27
5,27
6,56
Son lei gullan mii muitaluvvui Jesusa birra, ja dál son bođii olbmuid gaskka Jesusa duohkái ja guoskkahii su biktasiid maŋil, 28dasgo son jurddašii: “Jos beasašin guoskkahit su biktasiid, de mun dearvvašmuvan.” 29Dallánaga vardin bisánii, ja son dovddai rupmašis ahte lei buorránan givssistis. 30
5,30
Luk 6,19
Jesus dovddai dalán ahte sus lei vuolgán fápmu. Son jorggihii olbmuid siste ja jearai: “Gii guoskkahii mu biktasiid?” 31Máhttájeaddjit dadje sutnje: “Don oainnát ahte olbmot bahkkejit du ala, ja jearat: Gii guoskkahii mu?” 32Muhto Jesus geahčai iežas birra vai beassá oaidnit gii dan lei dahkan. 33Nisson doarggistii balus, danin go son diđii mii lei dáhpáhuvvan sutnje. Son bođii Jesusa ovdii, luoitádii eatnamii ja muitalii buot mii lei dáhpáhuvvan. 34
5,34
Matt 9,22
Mark 10,52
Luk 7,50
8,48
17,19
Apd 3,16
16,31
5,34 Mana ráfis dábálaš earrudearvvuohta Boares testamenttas. Vrd. 2 Mos 4,18; Duop 18,6; 1 Sam 1,17. Sávaldat ii leat dušše formálalaš, muhto fámolaš buressivdnádussátni.Jesus celkkii sutnje: “Nieiddažan, du osku lea buoridan du. Mana ráfis, don leat buorránan givssistat.”

35Go Jesus lei ain sárdnumin, de muhtumat synagoga ovdaolbmo ruovttus bohte ja dadje: “Du nieida jámii. Ale šat vuorjja oahpaheaddji.” 36Go Jesus gulai sin sániid, de son celkkii synagoga ovdaolbmui: “Ale bala, duššefal oskko.” 37

5,37
1,29
3,16č
9,2
13,3
14,33
Son ii suovvan ovttage boahtit mielde earret Petera, Jakoba ja Johannesa, Jakoba vielja. 385,38 čierrumin ja fuoikumin Juvddálaččat čájehedje iežaset morraša jitnosit. ▶ moraštanvierut.Sii bohte synagoga ovdaolbmo vissui, ja Jesus oinnii šláma ja olbmuid geat čirro ja fuiko. 39Son manai sisa ja celkkii sidjiide: “Manne dii šlápmabehtet ja čierrubehtet? Ii mánná leat jápmán, son oađđá.” 40Olbmot boagustedje su. Muhto son ájii buohkaid olggos, válddii mielddis máná áhči ja eatni ja daid geat ledje suinna, ja manai latnjii gos mánná lei. 41
5,41
Luk 7,14
5,41 Talita kum arameagiel sánit, Jesusa eatnigiella.De son válddii máná gihtii ja celkkii: “Talita kum!” Dat mearkkaša: “Nieida, mun cealkkán dutnje: Lihka!” 42Ja dallánaga nieida čuožžilii ja váccašii; son lei guoktenuppelotjahkásaš. Buohkat hirpmástuvve sakka. 43
5,43
1,44+
Muhto Jesus gilddii sin garrasit muitaleames geasage mii lei dáhpáhuvvan. Son gohčui sin addit niidii borrat.