Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
20

Viidnegárdebargiid bálká

201Almmiriika lea veardideames dáluisidin gii árrat iđedis vulggii bálkáhit bargiid viidnegárdásis. 2Son soabai bargiiguin beaivebálkán ovtta denára ja vuolggahii sin viidnegárdái. 320,3 Goalmmát diimmus sullii diibmu 9. idja ja beaivi.Goalmmát diimmus son vulggii fas olggos ja oinnii muhtumiid čuožžumin joavdelassan márkanšiljus. 4Son dajai sidjiide: ‘Mannet diige mu viidnegárdái! Mun mávssán didjiide dan mii lea vuoigat.’ 5Olbmát manne. Guđát ja ovccát diimmus son vulggii fas olggos ja dagai seammá láhkái. 6Go son dasto oktanuppelogát diimmus manai olggos, de son oinnii velá muhtun joavdelasaid ja jearai sis: ‘Manne dii čuožžubehtet dás joavdelassan geažos beaivvi?’ 7Sii vástidedje: ‘Ii oktage leat min bálkáhan.’ Son dajai sidjiide: ‘Mannet diige mu viidnegárdái.’

8

20,8
5 Mos 24,14č
Go šattai eahket, de viidnegárddi eaiggát dajai dállodoallásis: ‘Rávkka bargiid ja atte sidjiide bálkká, maŋimuččaide vuos ja vuosttamuččaide easkka das maŋŋil.’ 9Dat geat ledje bálkáhuvvon oktanuppelogát diimmus, bohte ja ožžo denára guhtege. 10Go vuosttamuččat bohte, de sii gádde oažžut eambbo, muhto sii maid ožžo denára. 11Dalle sii nimmorišgohte ja dadje dáluisidii: 12‘Dát geat bohte maŋimužžan, leat bargan dušše ovtta diimmu, ja don leat addán sidjiide seammá bálkká go midjiide geat leat gillán beaivvi noađi ja báhka.’ 13Muhto dáluisit celkkii muhtumii sis: ‘Ustiban, in mun daga dutnje veriid. Almma moai soabaime bálkán ovtta denára? 14Váldde dan mii lea du, ja mana. Mun dáhtun addit maŋimužžiige seammá mađe go dutnje, 15
20,15
Rom 9,19eč
ja gal suige mun oaččun dahkat iežan opmodagain maid dáhtun? Vai anátgo don bahán dan ahte mun lean buorre?’ 16
20,16
19,30+
Nu maŋimuččat šaddet vuosttamužžan ja vuosttamuččat maŋimužžan.”

Jesus einnosta vel oktii iežas jápmima

17Go sii de ledje mannamin Jerusalema geainnu, de Jesus válddii guoktenuppelohkái máhttájeaddjis sierra ja sártnui sidjiide manadettiin: 18

20,18
16,21
17,22č
“Geahča, mii mannat bajás Jerusalemii, ja Olbmobárdni addojuvvo bajimusbáhpaid ja čáloahppavaččaid gihtii. Sii dubmejit su jápmimii 19
20,19
Hos 6,2
Matt 16,21+
20,19 goalmmát beaivvi >16,21.ja addet su báhkiniid gihtii bilkiduvvot, spihččejuvvot ja russiinávlejuvvot. Muhto goalmmát beaivvi son čuožžila jábmiid luhtte.”

Jesus ja Sebedeusa bártni guovttos

20

20,20
10,2
De bođii Sebedeusa bártniid eadni oktan bártnis guoktáin ja čippostii Jesusa ovdii, vai beassá átnut sus juoidá. 21Jesus jearai: “Maid don dáhtut?” Nisson vástidii: “Lohpit ahte dát mu bártni guovttos beassaba du riikkas čohkkát du bálddas, nubbi olgeš ja nubbigis gurut bealde.” 22
20,22
26,3942
Joh 18,11
Jesus celkkii: “Doai eahppi dieđe maid átnubeahtti. Sáhttibeahttigo doai juhkat dan geara maid mun jugan?” Soai vástideigga: “De sáhtte.” 23Jesus celkkii sudnuide: “Mu geara doai gal šaddabeahtti juhkat; muhto saji iežan olgeš ja gurut bealde mun sáhtán addit dušše daidda geaidda mu Áhčči lea daid mearridan.”

24Go eará logis dan gulle, de sii suhtte vieljašguoktái. 25

20,25
Luk 22,25eč
Muhto Jesus rávkkai sin lusas ja celkkii: “Dii diehtibehtet ahte ráđđejeaddjit leat álbmogiiddiset hearrát, ja ahte riikkaid bajimuččain lea álbmogiid isitvuohta. 26
20,26
23,11
Mark 9,35
Joh 13,14č
Nu ii oaččo leat din gaskkas. Gii din gaskkas dáhttu leat stuoris, dat galgá leat earáid bálvaleaddji, 27ja gii din gaskkas dáhttu leat vuosttamuš, dat galgá leat earáid šlávva. 28
20,28
1 Kor 6,20
Fil 2,5eč
1 Tim 2,6
1 Pet 1,18
20,28 lonisin lonis lei submi maid fertii máksit go dáhtui friddjavuođa olbmui gii muđui livččii galgan jápmit, dahje go áiggui oastit šláva friddja. ▶ lonistanruhta.Ii Olbmobárdnige boahtán bálvaluvvot, muhto bálvalit ja addit heakkas lonisin eatnagiid ovddas.”

Jesus buorida guokte čalmmeheami

29

20,29
9,27eč
Go sii vulge Jerikos, de ollu olbmot čuvvo Jesusa. 30
20,30
15,22
20,30–31 árpmit greikkagillii eleison. >17,15.Geaidnoguoras ledje čohkkámin guokte čalmmeheami, ja go soai gulaiga Jesusa mannamin das meattá, de soai čuorvvuiga: “Hearrá, Davida bárdni, árpmit munno!” 31Olbmot šiggo sudno vai soai jávohuvašeigga, muhto soai čuorvvuiga vel jitnoseappot: “Hearrá, Davida bárdni, árpmit munno!” 32De Jesus orustii ja rávkkai sudno lusas. Son jearai sudnos: “Maid dáhttubeahtti mu dahkat alcceseatte?” 33Soai vástideigga: “Hearrá, divtte munno čalmmiid rahpasit.” 3420,34 árkkášii >9,36.Jesus árkkášii sudno njuorrasit ja guoskkahii sudno čalmmiid. Dallánaga olbmát oaidnigođiiga, ja soai čuovvuleigga su.

21

Jesus riide Jerusalemii

211Go sii lahkanedje Jerusalemii ja bohte Betfagei Oljovári vuollái, de Jesus vuolggahii máhttájeddjiinis guoktása 2ja celkkii sudnuide: “Manni don gillái mii do oidno. Dallán go joavdabeahtti dohko, de gávdnabeahtti čadnojuvvon ásena ja várssá dan bálddas. Čoavdi daid ja bukti munnje. 3Jos muhtin dadjá dudnuide juoidá, de daddji ahte Hearrá dárbbaša daid, muhto vuolggaha daid fargga ruoktot.” 4Dát dáhpáhuvai vai ollašuvvá dat mii lea celkojuvvon profehta bokte: 5

21,5
Jes 62,11
Sak 9,9
21,5 nieida Sionii govvida Jerusalema ja dan ássiid.Celket nieida Sionii: Geahča, du gonagas boahtá du lusa! Son lea vuollegaš ja riide áseniin, fievrošibiha várssáin. 6Máhttájeaddji guovttos vulggiiga ja dagaiga nugo Jesus lei gohččon. 7
21,7
1 Gon 1,33
Soai buvttiiga ásena ja várssá ja bijaiga daid ala oalgebiktasiiddiska, ja Jesus čohkánii ásena čielgái. 8
21,8
2 Gon 9,13
Eatnagat lebbo biktasiiddiset geainnu ala, soapmásat čuhppe muorain ovssiid ja gilve daid geainnu ala. 9
21,9
Sál 118,25č
Matt 23,39
Ja olbmot geat vázze su ovddas ja maŋis, čurvo: “Hosianna, Davida bárdni! Buressivdniduvvon lehkos son guhte boahtá Hearrá nammii! Hosianna allagasas!” 21,9 Hosianna Hebreagiel sátni mii mearkkaša “Gájo (min)!” Biibbalis dat adnojuvvo ávvučuorvvasin Messiasii ja Ipmilii.

10Go son bođii Jerusalemii, de oppa gávpot lihkadišgođii, ja buohkat jerre: “Gii son lea?” 11

21,11
16,14
21,46
Mark 6,15
Luk 7,16
24,19
Joh 4,19
9,17
Olbmot dadje: “Son lea Jesus, profehta Nasaretis Galileas eret.”

Jesus buhtista tempela

1221,12 tempel dán oktavuođas dat mearkkaša tempela ovdašilju. ▶ tempel. ruhtacuvkeheddjiid Tempelvearu (gč. 17,24) galggai máksit dušše silbašekeliin. Vrd. 22,15–22. duvvávuvdiid Olggut šiljus vuvdojuvvojedje oaffareallit. Geafes olbmot oaffarušše eanas duvváid. ▶ oaffar ja soabahus.Jesus manai tempelii ja ájii olggos buohkaid geat ledje doppe vuovdimin ja oastimin. Son gomihii ruhtacuvkeheddjiid bevddiid ja duvvávuvdiid beaŋkkaid 13

21,13
Jes 56,7
Jer 7,11
ja celkkii sidjiide: “Lea čállojuvvon: Mu viessu lea rohkadusa viessu. Muhto dii dahkabehtet dan rievvárbiedjun.”

14Jesusa lusa tempelii bohte čalmmeheamit ja lápmásat, ja son buoridii sin. 15Muhto go bajimusbáhpat ja čáloahppavaččat oidne oavdduid maid son dagai, ja gulle mánáid čuorvumin tempelis: “Hosianna, Davida bárdni!” de sii moaráskedje 16

21,16
Sál 8,3
ja dadje sutnje: “Gulatgo maid dat dadjet?” Jesus vástidii: “De gulan. Ehpetgo leat goassege lohkan: Uhcahaččaid ja njuoratmánáid čuorvumiid don leat dahkan alccesat máidnumin?

17De son guđii sin dasa, vulggii gávpoga olggobeallái Betaniai ja idjadii doppe.

Jesus garuha fiikonmuora

18Go Jesus árrat iđedis lei máhccamin gávpogii, de sutnje šattai borranmiella. 19

21,19
Jer 8,13
Luk 13,6eč
21,19 fiikonmuora >24,32.Son oinnii geaidnoguoras fiikonmuora ja manai dan lusa, muhto ii gávdnan das eará go lasttaid. De son celkkii murrii: “It goassege šat šaddat šaddosiid.” Ja fiikonmuorra ásttai dallánaga. 20Go máhttájeaddjit dan oidne, de sii ovddošedje ja jerre: “Mo fiikonmuorra sáhtii ástat nie fáhkka?” 21
21,21
17,20+
Jesus vástidii: “Duođaid, mun cealkkán didjiide: Jos dis lea osku ehpetge eahpit, de sáhttibehtet dahkat fiikonmurrii dan maid mun dahken ja vel eambbo. Dii sáhttibehtet dadjat dán várrái: Loktan ja bálkestahte iežat merrii, ja dat dáhpáhuvvá. 22
21,22
7,7eč+
Ja buot maid dii átnubehtet rohkosiinnádet, dan dii oažžubehtet jos oskubehtet.”

Jesusa váldi

23

21,23
Joh 2,18
Apd 4,7
Go Jesus lei boahtán tempelii ja oahpahii doppe, de dohko bohte bajimusbáhpat ja álbmoga vuorrasat. Sii jerre: “Mainna válddiin don dagat dákkáriid? Gii lea addán dutnje dása válddi?” 24Jesus vástidii sidjiide: “Mus maid lea gažaldat didjiide. Jos dii vástidehpet dasa, de mun cealkkán didjiide makkár válddiin mun dagan buot dán. 25
21,25
Joh 1,62533
Gos Johannesa gásta bođii, almmis vai olbmuin?” Sii árvaledje guhtet guimmiideasetguin: “Jos mii dadjat: ‘Almmis’, de son dadjá: ‘Manne dii dalle ehpet oskon sutnje?’ 26
21,26
11,9+
Muhto jos dadjat: ‘Olbmuin’, de mii šaddat váruhit álbmogis, dasgo buohkat atnet Johannesa profehtan.” 27Danne sii vástidedje Jesusii: “Mii eat dieđe.” Dalle Jesus celkkii: “De in munge cealkke didjiide mainna válddiin mun dagan buot dán.”

Guokte bártni

28“Mo din mielas orru? Muhtun olbmás ledje guokte bártni. Son manai nuppi lusa ja dajai: ‘Bártnážan, mana odne viidnegárdái bargat.’ 29Bárdni vástidii: ‘In mun dáhto’, muhto maŋŋil son goit gáđai ja manai. 30Áhčči manai nuppi bártni lusa ja dajai sutnje seammá láhkái. Bárdni vástidii: ‘Mun manan, áhčážan’, muhto ii mannange. 3121,31 Tuollárat >5,46.Goabbá dán guoktás dagai maid su áhčči dáhtui?” Sii vástidedje: “Ovddit.” Jesus celkkii: “Duođaid, mun cealkkán didjiide: Fuorát ja tuollárat mannet Ipmila riikii ovdal go dii. 32

21,32
Luk 7,29č
Johannes bođii ja čájehii didjiide vanhurskkisvuođa geainnu, muhto dii ehpet oskon sutnje. Fuorát ja tuollárat gal osko, ja vaikko dii oinniidet dan, de dii ehpet gáhtan maŋŋilge ehpetge oskon sutnje.

Viidnegárddi láigoheaddjit

33

21,33
Jes 5,1eč
Gullet nuppi veardádusa. Lei dáluisit gii gilvvii viidnegárddi, áiddui dan, rokkai báktái viidnebohčingári ja huksii fáktentoartna. De son láigohii viidnegárddi láigoheddjiide ja fárrii ieš eret eatnamis.

34Go rádjanáigi lahkanišgođii, de son vuolggahii bálvaleddjiidis láigoheddjiid lusa viežžat dan oasi šattus mii gulai sutnje. 35

21,35
22,6
Muhto láigoheaddjit dohppejedje su bálvaleddjiid. Muhtuma sii cábme, muhtuma godde ja muhtumagis geađgádedje. 36Dáluisit vuolggahii eará bálvaleddjiid, eanebuid go vuosttaš geardde, muhto sidjiide geavai seammá láhkái. 37Maŋimustá son vuolggahii láigoheddjiid lusa iežas bártni. Son jurddašii: ‘Mu bártni sii goittot gudnejahttet.’ 38
21,38
Hebr 1,2
Muhto go láigoheaddjit oidne bártni, de sii dadje guhtet guoibmáseaset: ‘Diet lea árbbolaš. Bohtet, goddot su ja oamastehkot su árbbi.’ 39
21,39
Hebr 13,12
Sii dohppejedje su, gesse su viidnegárddis olggos ja godde su.

40Go viidnegárddi eaiggát boahtá, de maid son dahká dáidda viidnegárdebargiide?” 41Bajimusbáhpat ja vuorrasat vástidedje: “Son heavaha daid bahás olbmáid bahás láhkái ja láigoha viidnegárddi earáide geat addet sutnje su oasi šattus rivttes áigái.” 42

21,42
Sál 118,22č
Apd 4,11
1 Pet 2,7
Jesus celkkii sidjiide: “Ehpetgo leat goassege lohkan čállagiin: Geađgi maid huksejeaddjit hilgo, lea šaddan čiehkageađgin. Dát lea Hearrá iežas dahku, ja dat lea ovddolaš min čalmmiin.

43

21,43
8,11č
Apd 13,46
Rom 11,11
Danne mun cealkkán didjiide ahte Ipmila riika váldojuvvo dis eret ja addojuvvo álbmogii mii šaddada dan šattuid. 44Gii jorrala dán geađgái, dat njuvdása, ja gean ala dát geađgi gahččá, dan dat cuvke.”

45Go bajimusbáhpat ja farisealaččat gulle su veardádusaid, de sii áddejedje ahte son oaivvildii sin. 46

21,46
21,11+
Sii livčče dáhtton dohppet su muhto balle álbmogis, danin go dat anii su profehtan.

22

Gonagasbártni heajat

221Jesus sártnui ain veardádusaiguin ja celkkii sidjiide: 2

22,2
Alm 19,7
“Almmiriika lea veardideames gonagassan gii lágidii heajaid bárdnásis. 3Son vuolggahii bálvaleddjiidis bovdet headjagussiid, muhto bovdejuvvon olbmot eai dáhtton boahtit. 4De son vuolggahii eará bálvaleddjiid ja gohčui sin cealkit bovdejuvvon gussiide: ‘Mun lean lágidan headjamállásiid, vuovssát ja buoiddes gálbbit leat njuvvojuvvon, ja buot lea gárvvis. Bohtet heajaide!’ 5Muhtumat bovdejuvvon gussiin eai beroštan das ja manne eret, muhtun beldosis ja muhtun gávpásis. 6
22,6
21,35
Earrásatgis dohppejedje su bálvaleddjiid, illastedje sin ja časke sin jámas. 7Dalle gonagas moaráhuvai. Son vuolggahii soahteveagas, gottii sorbmejeddjiid ja buolláhii sin gávpoga. 8De gonagas dajai bálvaleddjiidasas: Buot lea gárvvis heajaid várás, muhto bovdejuvvon olbmot eai lean dohkálaččat daidda. 9Mannet dál luottaide ja luoddaearuide ja bovdejehket heajaide buohkaid geaid deaivabehtet. 10Bálvaleaddjit manne ja čohkkejedje buohkaid geaid deive, sihke baháid ja buriid, nu ahte guossit ledje headjalanja dievva.

11

22,11
Alm 19,8
Muhto go gonagas bođii sisa dearvvahit gussiid, de son oinnii muhtuma geas eai lean headjabiktasat. 12Son jearai: Ustiban, mo don sáhtát leat dáppe almmá headjabiktasiid haga? Muhto olmmái orui jávohaga. 13
22,13
8,12+
Dalle gonagas celkkii bálvaleddjiidasas: Čatnet su gieđaid ja julggiid ja bálkestehket su olggos seavdnjadassii. Doppe čirrot ja gižahit bániid. 14Eatnagat leat bovdejuvvon, muhto hárvásat leat válljejuvvon.”

Gažaldat vearu birra

15Dalle farisealaččat manne ráđđádallat mo giellat Jesusa sániiguin. 16

22,16
1 Mos 18,19
2 Sam 22,31
Sál 25,9
Apd 18,25č
22,16 Herodesa doarjaleddjiiguin olbmot geat dorjo dahje bálvaledje Herodesa gonagassoga. Oahpaheaddji namahus mii adnojuvvo juvddálaš láhkaoahpaheaddji birra. >23,7.9.Sii vuolggahedje su lusa máhttájeddjiideaset oktan Herodesa doarjaleddjiiguin, ja sii dadje: “Oahpaheaddji, mii diehtit ahte don leat vuoiggalaš ja oahpahat Ipmila geainnu duohtavuođa mielde. Don it beroš das maid olbmot oaivvildit itge geahča olbmo hápmái. 17Daja dasto midjiide maid don oaivvildat: Leago riekta máksit vearu keaisárii vai ii?” 18Muhto Jesus fuomášii sin bahás áigumuša ja celkkii: “Dii guoktilaččat! Manin dii geahččalehpet mu? 19Čájehehket munnje ruđa mainna vearru máksojuvvo.” Sii čájehedje denára, 20ja Jesus jearai: “Gean govva ja namma dies lea?” 21
22,21
Rom 13,7
Sii vástidedje: “Keaisára.” Dalle Jesus celkkii sidjiide: “Addet dalle keaisárii dan mii gullá keaisárii ja Ipmilii dan mii gullá Ipmilii.” 22Go sii dan gulle, de sii ovddošedje. Sii dikte su orrut ja manne eret.

Bajásčuožžileapmi

23

22,23
Apd 23,8
Seammá beaivvi bohte su lusa muhtun saddukealaččat geat dadjet ahte bajásčuožžileapmi ii leat. Sii jerre sus: 24
22,24
5 Mos 25,5
“Oahpaheaddji, Moses lea cealkán: Jos olmmái jápmá mánáheapmin, de su viellja galgá váldit leaskka áhkkán ja addit vielljasis náli. 25Min gaskkas ledje čieža vieljaža. Vuosttaš válddii áhká muhto jámii, ja go son lei mánáheapme, de leaska bázii su villjii. 26Seammá ládje geavai nuppi villjii ja maiddái goalmmádii ja gitta čihččeda rádjái. 27Sis maŋimužžan jámii nisson. 28Gean áhkká son lea bajásčuožžileamis? Sonhan lei leamaš sin buohkaid áhkká.”

29Jesus vástidii sidjiide: “Dii čádjidehpet danne go ehpet dovdda čállagiid ehpetge Ipmila fámu. 30Bajásčuožžileamis olbmot eai náital eaige náitojuvvo, muhto sii leat dego eŋgelat almmis. 31Muhto mii boahtá bajásčuožžileapmái – almma dii lehpet lohkan maid Ipmil lea cealkán didjiide: 32

22,32
2 Mos 3,6
Mun lean Abrahama Ipmil ja Isaka Ipmil ja Jakoba Ipmil. Ii son leat jábmiid, muhto ealli olbmuid Ipmil.” 33
22,33
7,28+
Go olbmot dan gulle, de sii ovddošedje su oahpahusa.

Lága stuorimus báhkkon

34Go farisealaččat gulle ahte Jesus lei buđđon saddukealaččain njálmmi, de sii čoahkkanedje. 35Dalle sis muhtun gii lei láhkadovdi, dáhtui geahččalit Jesusa ja jearai: 36“Oahpaheaddji, mii lea lága stuorimus báhkkon?” 37

22,37
5 Mos 6,5
Jesus vástidii: “Ráhkis Hearrá, Ipmilat, oppa váimmus, oppa sielus ja oppa mielas. 38Dát lea stuorimus ja vuosttamuš báhkkon. 39
22,39
2 Mos 20,13eč
3 Mos 19,18
Matt 19,19
Rom 13,9
Nubbi seammalágáš lea dát: Ráhkis lagamuččat nugo iežat. 40
22,40
7,12
Dán guovtti báhkkomis orru olles láhka ja profehtat.”

Gii Messias lea

41Go farisealaččat ledje čoagganan, de Jesus jearai sis: 42

22,42
Joh 7,42
“Maid dii árvalehpet Messiasa birra? Gean bárdni son lea?” Sii vástidedje: “Davida.” 43
22,43
2 Sam 23,2
Dalle Jesus jearai: “Mo dalle David sáhttá vuoiŋŋas gohčodit su hearrán? Son dadjá: 44
22,44
Sál 110,1
Apd 2,34č
1 Kor 15,25
Hebr 1,13
Hearrá celkkii mu hearrái: Čohkán mu olgeš beallái, de mun bijan du vašálaččaid du julggiid vuollái.

45Jos dal David gohčoda Messiasa hearrán, de mo son dalle sáhttá leat su bárdni?” 46

22,46
Luk 14,6
Ii oktage sáhttán vástidit sutnje, ja dan beaivvi rájes ii oktage duostan šat jearrat sus maidege.