Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
15

Olbmuid njuolggadusat ja Ipmila báhkkomat

151De bohte Jesusa lusa Jerusalemis farisealaččat ja čáloahppavaččat ja jerre: 2

15,2
Luk 11,38
15,2 áhčiid njuolggadusaid njálmmálaš láhka maid čáloahppavaččat oahpahedje. ▶ áhčči. ▶ árbevierut. eai basa gieđaid juvddálaš buhtisvuođa njuolggadusa mielde fertii bassat gieđaid ovdal go borada. ▶ buhtisvuohta.“Manne du máhttájeaddjit rihkkot áhčiid njuolggadusaid? Siihan eai basa gieđaid ovdal go borragohtet.” 3Jesus vástidii: “Manne dii ieža rihkkubehtet Ipmila báhkkomiid iežadet njuolggadusaiguin? 4
15,4
2 Mos 20,12
21,17
Ipmil lea cealkán: Gudnejahte áhčát ja eatnát, ja: Dat gii garuha áhčis dahje eatnis, galgá jápmit. 515,5 tempelattáldat Dat maid olbmot ledje lohpidan addit tempelii, šattai bassin iige dat sáhttán addojuvvot earáide. Vrd. 3 Mos 27; Mark 7,11.Muhto dii oahpahehpet ahte jos muhtun dadjá áhččásis dahje eadnásis: ‘Dat mainna mun livččen sáhttán veahkehit du, lea dál tempelattáldat’, 615,6 dahje eatnis Sánit váilot muhtun giehtačállosiin.de son ii dárbbaš gudnejahttit áhčis dahje eatnis. Nu dii dahkabehtet Ipmila sáni duššin iežadet árbevieruiguin. 7Dii guoktilaččat! Jesaja einnostii riekta din birra go celkkii: 8
15,8
Jes 29,13
Dát álbmot gudnejahttá mu baksamiiguin, muhto dan váibmu lea guhkkin mus eret. 9Duššás sii bálvalit mu, dasgo sin oahput leat olbmuid báhkkomat.

10Son rávkkai lusa olbmuid ja celkkii: “Gullet ja áddejehket. 11Ii olbmo daga buhtismeahttumin dat mii manná njálbmeráigge sisa. Olbmo dahká buhtismeahttumin dat mii boahtá njálmmis olggos.”

12Dalle máhttájeaddjit bohte su lusa ja dadje: “Dieđátgo ahte farisealaččat vearránedje dus, go don dadjet nie?” 13Son vástidii: “Juohke šaddu maid mu almmálaš Áhčči ii leat gilván, gaikojuvvo oktan ruohttasiiguin. 14

15,14
23,1624
Luk 6,39
Rom 2,19
Allet beroš sis! Sii leat čalmmehemiid čalmmehis oahpisteaddjit. Ja go čalmmeheapme oahpista čalmmeheami, de soai guktot gahččaba roggái.”

15Peter dajai sutnje: “Čilge midjiide dán veardádusa.” 16

15,16
16,9
Jesus celkkii: “Lehpetgo diige nie jierpmeheamit? 17Ehpetgo dii ádde ahte buot mii manná njálbmeráigge sisa, manná čoavjái ja de suhppejuvvo olggos lunddolaš geainnu? 18
15,18
Jer 17,9
Matt 12,34
Jak 3,6
Muhto mii boahtá olggos njálmmis, dat vuolgá váimmus, ja dat dahká olbmo buhtismeahttumin. 19
15,19
Rom 1,29č
13,13
1 Kor 5,10č
6,9č
2 Kor 12,20
Gal 5,19eč
Ef 5,3eč
Kol 3,5eč
1 Tim 1,9č
Dasgo váimmus bohtet bahás jurdagat, sorbmen, náittosdilirihkkun, fuorrávuohta, suolavuohta, vearreduođaštusat ja bilkádus. 20Dakkárat dat dahket olbmo buhtismeahttumin. Boradeapmi basakeahtes gieđaiguin ii daga olbmo buhtismeahttumin.”

Kanaanlaš nissona osku

2115,21 Tyros ja Sidon >11,21.Go Jesus vulggii doppe, de son manai Tyrosa ja Sidona guovlluide. 2215,22 kanaanlaš nisson Sátni mearkkaša dán oktavuođas ahte nisson ii lean juvddálaš. árpmit greikkagillii eleison. >17,15.Muhtun kanaanlaš nisson, dan guovllu olmmoš, bođii ja čuorvvui: “Hearrá, Davida bárdni, árpmit mu! Bahás vuoigŋa givssida sakka mu nieidda.” 23Muhto son ii vástidan nissonii maidege. Máhttájeaddjit bohte Jesusa lusa ja bivde: “Gohčo su mannat eret. Son boahtá min maŋis ja čuorvu.” 24

15,24
10,5č
Rom 15,8
Muhto Jesus vástidii: “In mun leat vuolggahuvvon earáid go Israela álbmoga láhppon sávzzaid lusa.” 25Nisson goit bođii lagabui, luoitádii Jesusa ovdii ja dajai: “Hearrá, veahket mu!” 26Muhto Jesus vástidii sutnje: “Ii leat riekta váldit mánáid láibbi ja bálkestit dan beatnagiidda.” 27Nisson vástidii: “Hearrá, dat lea duohta, muhto maiddái beatnagaččat besset borrat moaluid mat gahččet daid isida beavddis.” 28
15,28
8,1013
Dalle Jesus celkkii sutnje: “Nisson, du osku lea stuoris. Šaddos nu mo don dáhtut.” Ja nieida buorránii aiddo dan bottus.

Jesus buorida buhcciid

29

15,29
Mark 7,31
Jesus vulggii doppe, váccii Galileajávrri gátti ja manai de várrái. Go son lei čohkkámin doppe, 30
15,30
11,5+
de ollu olbmot bohte su lusa. Sii bukte mielddiset lápmásiid, čalmmehemiid, rámbbiid, gielahemiid ja ollu earáid ja bidje sin su ovdii, ja son buoridii sin. 31
15,31
Mark 7,37
Olbmot ovddošedje go oidne ahte gielaheamit sárdno, rámbbit dearvvašmuvve, lápmásat vázze ja čalmmeheamit oidne, ja sii máidno Israela Ipmila.

Jesus galleha njealljeduhát olbmá

32

15,32
14,14eč
15,32 árkkášan >9,36.Jesus rávkkai máhttájeddjiid lusas ja celkkii: “Mun árkkášan njuorrasit olbmuid, dasgo sii leat leamaš mu luhtte juo golbma beaivvi, iige sis leat maid borrat. In mun dáhto luoitit sin vuolgit borakeahttájin, amaset vuoimmehuvvat mátkkis.” 33Máhttájeaddjit dadje sutnje: “Gos mii dáppe meahcis fidnet nu ollu láibbi ahte gallehit ná stuorra joavkku?” 34Jesus jearai: “Galle láibbi dis leat?” Sii vástidedje: “Čieža, ja moadde uhca guoláža.” 35Son gohčui olbmuid čohkánit eatnamii. 36De son válddii dan čieža láibbi ja guliid, giittii Ipmila, doadjalii daid ja attii máhttájeddjiide, ja máhttájeaddjit juogadedje daid olbmuide. 37Buohkat borre ja gallánedje, ja báhcán bihtát čohkkejuvvojedje čieža veaddelihti dievva. 38Borramin ledje leamaš njealljeduhát olbmá ja vel nissonat ja mánát. 39De Jesus luittii olbmuid vuolgit ruoktot, lávkii fatnasii ja manai Magadana guvlui. 15,39 Magadan muhtun giehtačállosiin namma čállojuvvo “Magdala”.

16

Farisealaččat gáibidit mearkka

161

16,1
12,38
Luk 11,16
Joh 6,30č
Jesusa lusa bohte farisealaččat ja saddukealaččat geat dáhtto geahččalit su, ja bivde su čájehit mearkka almmis. 216,2–3 V. 2–3 váilot boarráseamos giehtačállosiin.Muhto Jesus vástidii sidjiide: “Eahkedis dii dadjabehtet: ‘Šaddá buorre dálki, go albmi roađđida’, 3ja iđedis: ‘Odne šaddá garra dálki, go albmi roađđida ja lea seavdnjat’. Almmi hámi dii gal máhttibehtet lohkat, muhto ehpet áiggiid mearkkaid. 4
16,4
12,39č
Dát bahás ja oskkáldasmeahttun buolva gáibida mearkka, muhto áidna mearka mii dasa addojuvvo, lea Jona mearka.” Son guđii sin dasa ja vulggii.

Láibi ja suvrradáigi

5Sii jovde nuppe beallái jávrri, muhto máhttájeaddjit ledje vajáldahttán váldimis láibbi mielde. 6

16,6
Luk 12,1č
Jesus celkkii sidjiide: “Váruhehket farisealaččaid ja saddukealaččaid suvrradáiggis.” 7Sii árvaledje guhtet guimmiideasetguin: “Mii vajálduhtiimet láibbi.” 8Jesus fuobmái dan ja celkkii sidjiide: “Dii heajut oskkus! Manne dii dušše árvalehpet guhtet guimmiineattet ahte dis ii leat láibi? 9
16,9
14,17eč
15,16
Ehpetgo dii veláge ádde? Almma dii muitibehtet dan vihtta láibbi mat gallehedje vihttaduhát olbmo. Galle veaddelihti dievva dii dalle čohkkiidet? 10
16,10
15,34eč
Dahje dan čieža láibbi mat gallehedje njealljeduhát olbmo. Galle veaddelihti dievva dii dalle čohkkiidet? 11Manne dii ehpet ádde ahte mun in oaivvildan láibbi? Váruhehket farisealaččaid ja saddukealaččaid suvrradáiggis.” 12Dalle sii áddejedje ahte son ii lean váruheamen sin láibbi suvrradáiggis, muhto farisealaččaid ja saddukealaččaid oahpas.

Peter dovddasta Jesusa Messiasin

13Go Jesus lei boahtán Kaisarea Filippi guvlui, de son jearai máhttájeddjiinis: “Geanin olbmot dadjet Olbmobártni?” 14

16,14
14,2
21,11Mark 6,14č
Sii vástidedje: “Muhtumat dadjet Johannes gásttašeaddjin, muhtumat Elian, muhtumatgis Jeremian dahje soames eará profehtan.” 15Son jearai sis: “Naba dii? Geanin dii dadjabehtet mu?” 16
16,16
14,33Joh 6,69
11,27
1 Joh 4,15
16,16 Messias beastigonagas gean juvddálaččat vurde. ▶ Messias.Simon Peter vástidii: “Don leat Messias, ealli Ipmila Bárdni.” 17
16,17
11,27
Gal 1,15č
16,17 oažži ja varra greikkagillii sarks, “oažži”, “biergu”, adnojuvvo olbmuid birra. ▶ biergu, oažži ja varra.Jesus celkkii sutnje: “Ávdugas leat don, Simon, Jona bárdni, dasgo dán ii leat dutnje almmuhan oažži ja varra, muhto mu Áhčči guhte lea almmis. 18
16,18
Ef 2,20
Ja mun cealkkán dutnje ahte don leat Peter, ja dán bávtti ala mun huksen iežan girku, eaige jábmiidáimmu poarttat vuoitte dan. 16,18 Peter greikkagiel sátni Petros lea jorgaluvvon aramealaš sánis Kefa ja mearkkaša “geađgi”, “bákti”. 19
16,19
Matt 18,18
Joh 20,23
Alm 3,7
Mun attán dutnje almmi riikka čoavdagiid. Maid don čanat eatnama alde, dat lea čadnojuvvon almmis, ja maid don čoavddát eatnama alde, dat lea čovdojuvvon almmis.” 16,19 čanat … čoavddát dajaldagat maid čáloahppavaččat geavahedje. Dálá áigge “čatnat” mearkkaša gieldit, “čoavdit” mearkkaša suovvat. Sániid sáhtte maid geavahit go dáhtto čuoldit muhtuma eret searvevuođas (garuheapmi) dahje luoitit olbmo dasa. Gč. Joh 20,23. 20
16,20
8,417,9
De son gilddii máhttájeddjiid muitaleames geasage ahte son lea Messias.

Jesus einnosta iežas jápmima ja bajásčuožžileami

21

16,21
Hos 6,2
Matt 17,22č
20,18č
27,63č
Luk 24,746
Apd 10,40
1 Kor 15,4
16,21 goalmmát beaivvi Dán lohkanvuogi mielde rehkenastojuvvo sihke beaivi go Jesus jápmá ja beaivi go son bajásčuožžila.Dan áiggi rájes Jesus riemai čilget máhttájeddjiidasas ahte son šaddá mannat Jerusalemii ja gillát ollu álbmoga vuorrasiid, bajimusbáhpaid ja čáloahppavaččaid gieđas. Son goddojuvvo, muhto goalmmát beaivvi son čuožžila jábmiid luhtte. 22Peter válddii su sierra ja cuiggodišgođii su: “Ipmil várjalehkos du! Allos dat eisege šaddo dutnje, Hearrá!” 23
16,23
4,10
Muhto Jesus jorgalii nuppos ja celkkii Peterii: “Gáidda mu duohkái, Sáhtán! Don dáhtut oažžut mu jorralit. Du jurdagat eai boađe Ipmilis, muhto olbmuin.”

Čuovvut Jesusa

24

16,24
10,38č
Luk 14,27
16,24 váldit ruossas >10,38.Jesus celkkii máhttájeddjiidasas: “Jos guhtege dáhttu vádjolit mu maŋis, de son ferte biehttalit iežas, váldit ruossas ja čuovvut mu. 25
16,25
Luk 17,33
Joh 12,25
Dasgo dat gii dáhttu gádjut eallimis, massá dan, muhto dat gii massá eallimis mu dihte, gávdná dan. 26
16,26
Sál 49,8eč
Matt 4,8č
Mii ávkkiid olbmui lea vuoitit alccesis oppa máilmmi, jos son massá sielus? Mainna olmmoš sáhttá oastit sielus ruoktot? 27
16,27
Sál 62,13
Sát 24,12
Matt 25,31
Rom 2,6Alm 22,12
Olbmobárdni boahtá eŋgeliiddisguin Áhčis hearvásvuođas, ja dalle son máksá juohkehažžii su daguid mielde. 28
16,28
24,34
Duođaid, mun cealkkán didjiide: Dás čužžot muhtumat geat eai muosát jápmima ovdal go oidnet Olbmobártni boahtimin riikkainis.”

17

Máhttájeaddjit oidnet Jesusa hearvásvuođa

171

17,1
2 Pet 1,16eč
17,1 Johannesa Johannes.Guhtta beaivvi das maŋŋil Jesus válddii fárrosis Petera, Jakoba ja su vielja Johannesa ja doalvvui sin alla várrái, gos sii ledje oktonassii. 2Doppe son nuppástuvai sin oaidnut: Su ámadadju báittii dego beaivváš ja su biktasat šadde vielgadin dego čuovga. 3Sidjiide almmustuvaiga Moses ja Elia geat sártnuiga Jesusiin. 4Dalle Peter dajai Jesusii: “Hearrá, lea buorre ahte mii leat dás. Jos dáhtut, de mun dagan golbma goađi: dutnje, Mosesii ja Eliai.”

5

17,5
5 Mos 18,15
Matt 3,17+
Go son ain lei sárdnumin, de suoivanasttii sin šerres balva, ja balvvas gullui jietna: “Dát lea mu ráhkis Bárdni gean mun lean válljen. Gullet su!” 6Go máhttájeaddjit dan gulle, de sii luoitádedje eatnamii muđolassii ja ballájedje sakka. 7Muhto Jesus bođii sin lusa, guoskkahii sin ja celkkii: “Čuožžilehket, allet bala!” 8Ja go sii geahčastedje, de sii eai oaidnán ovttage earret Jesusa okto.

9

17,9
16,20
Go sii njidje váris, de Jesus gohčui sin: “Allet muital geasage dán oainnáhusa, ovdal go Olbmobárdni lea čuožžilan jábmiid luhtte.” 10
17,10
Mal 4,5č
17,10 Elia >11,14.Máhttájeaddjit jerre: “Manne čáloahppavaččat dalle dadjet ahte Elia ferte vuos boahtit?” 11Son vástidii: “Elia boahtá galle ja lágida buot ovddeš láhkái. 12
17,12
14,10
Muhto mun cealkkán didjiide ahte Elia lea juo boahtán. Olbmot eai dovdan su, muhto dahke sutnje maid dáhtto. Seammá láhkái Olbmobárdnige šaddá gillát sin gieđas.” 13Dalle máhttájeaddjit áddejedje ahte son oaivvildii Johannes gásttašeaddji.

Jesus ádjá bártnis olggos bahás vuoiŋŋa

14Go sii máhcce olbmuid lusa, de Jesusa ovdii bođii olmmái, čippostii 1517,15 Hearrá, árpmit greikkagillii Kyrie eleison. Vrd. 9,27; 15,22; 20,30č; Mark 10,47č; Luk 16,24; 17,13; 18,38č. mánováddu >4,24.ja dajai: “Hearrá, árpmit mu bártni! Sus lea mánováddu, ja son giksašuvvá sakka. Son gahččá dávjá dollii ja dávjá čáhcái. 16Mun bukten su du máhttájeddjiid lusa, muhto sii eai máhttán buoridit su.” 17

17,17
5 Mos 32,520
Dalle Jesus celkkii: “Vuoi dán eahpeoskkolaš ja jorggu buolvva! Man guhká mun ferten vel leat din luhtte? Man guhká ferten gierdat din? Buktet bártni mu lusa.” 18Jesus šikkui bahás vuoiŋŋa, ja dat vulggii bártnis. Dan bottu rájes bárdni lei dearvvaš.

19Go sii ledje oktonassii, de máhttájeaddjit manne Jesusa lusa sierra ja jerre: “Manne mii eat veadján ádjit dan vuoiŋŋa bártnis olggos?” 20

17,20
21,21
Mark 11,23
Luk 17,6
1 Kor 13,2
17,20 sennetsiepman govvida buot uhcimusa. >13,31.Jesus vástidii: “Dan dihte go dis lea nu uhccán osku. Duođaid, mun cealkkán didjiide: Jos dis livččii sennetsiepmana vearddege osku, de dii sáhtášeiddet dadjat dán várrái: ‘Sirdás dáppe duohko’, ja dat sirdásivččii. Iige mihkkege livčče didjiide veadjemeahttun. 21Dát šládja sáhttá áddjojuvvot olggos dušše rohkadusain ja fástudemiin.” 17,21 Dát vearsa váilu boarráseamos giehtačállosiin. Gč. Mark 9,29.

Jesus einnosta fas iežas jápmima ja bajásčuožžileami

22

17,22
16,21
20,18č
Go sii ledje fas vádjoleamen Galileas, de Jesus celkkii sidjiide: “Olbmobárdni addojuvvo olbmuid gihtii, 23
17,23
Hos 6,2
Matt 16,21+
17,23 goalmmát beaivvi >16,21.ja sii goddet su, muhto goalmmát beaivvi son čuožžila jábmiid luhtte.” Dalle sii šadde sakka morrašii.

Tempelvearru

24

17,24
2 Mos 30,13–16
17,24 tempelvearu Vearru gáibiduvvui juohke jagi buot rávis juvddálaččain sihke Bassi eatnamis ja dan olggobealde. Vrd. 2 Mos 30,13–16. Jesusa áiggi vearru lei guokte drakme dahje denára, mii lea guovtti beaivvi bálká.Go sii jovde Kapernaumii, de tempelvearu gáibideaddjit bohte Petera lusa ja dadje: “Almma din oahpaheaddji máksá tempelvearu?” 25Peter vástidii: “De máksá.” Go son manai vissui, de Jesus jearai sus ovdal go son háhppehii jienádit maidege: “Simon, mo du mielas orru: Geain máilmmi gonagasat gáibidit tuolu ja vearu, iežaset bártniin vai vierrásiin?” 26Peter vástidii: “Vierrásiin”. Dalle Jesus celkkii: “Dallehan bártnit eai dárbbaš máksit. 27Muhto vai ean vearránahte sin, de mana jávregáddái, šlivge vuokka ja váldde vuosttaš guoli mii dohppe. Go don rabastat dan njálmmi, de gávnnat silbaruđa. Váldde dan ja mávsse sidjiide mu ja iežat ovddas.” 17,27 silbaruđa greikkagillii stater, mii lea njealji beaivvi bálká. ▶ minttat.