Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
1

Ovdasátni

111,1 Lukasa evangelium Muhtun giehtačállosiin lea oanehet dajaldat: “Lukasa mielde”. ▶ evangelium.Máŋggas leat iskan govvidit daid dáhpáhusaid mat leat ollašuvvan min gaskkas, 2

1,2
Joh 15,27
Hebr 2,3
nugo midjiide leat muitalan dat geat álggu rájes ledje čalmmeoaidnovihtanat ja geat šadde sáni bálvaleaddjin. 3
1,3
Apd 1,1
1,3 Teofilos soaitá leat romalaš virgeolmmái ja buorredahkki gii beroštii kristtalašvuođas ja anii fuola das ahte Luk ja Apd gerdojuvvojedje ja viidánedje.Nu lean munge, go lean suokkardan dárkilit visot gitta álggu rájes, mearridan čállit daid rievttes ortnegis du várás, gudnejahttojuvvon Teofilos, 4vai dieđát man luohtehahtti lea oahpahus maid leat ožžon.

Eŋgel almmuha Johannes gásttašeaddji riegádeami

51,5 Herodes Herodes Stuoris lei gonagas romalaččaid ráđđejumi áigge 37–4 o.Kr. ▶ Herodesa sohka. Judea Roma provinsa masa gulle Idumea, Galilea, Perea ja Israela máttáoassi. ▶ Roma riika. Abia báhppajuhkosii Vrd. 1 Muit 24,7–19.Herodesa, Judea gonagasa, áigge elii báhppa Sakarias gii gulai Abia báhppajuhkosii. Maiddái su áhkká Elisabet lei Arona soga olmmoš. 6Soai leigga guktot Ipmila čalmmiin vuoiggalaččat ja eliiga láitemeahttumin buot Hearrá báhkkomiid ja njuolggadusaid mielde. 7Sudnos eai lean mánát, danin go Elisabet lei sahkuheapme, ja soai leigga juo alla agis.

8Muhtumin Sakarias lei iežas juhkosa vuorus doaimmaheamen báhpabargguidis Ipmila ovddas. 91,9 cahkkehit suovasoaffara mávssolaš doaibma maid dábálaš báhppa sáhtii dahkat dušše oktii eallimis. Oaffar guddojuvvui áltárii guktii beaivái, diibmu 9 ja diibmu 15. Suovasáltár (v. 11) lei tempela olggut lanjas, “Bassi”. Vrd. 2 Mos 30,1–10.Go bálvalandoaimmat vieru mielde vuorbáduvvojedje, de su bargun šattai mannat Hearrá tempelii cahkkehit suovasoaffara. 10Olbmot ledje dan botta olggobealde rohkadallamin. 111,11 Hearrá eŋgel eŋgelat.Dalle Hearrá eŋgel almmustuvai Sakariasii suovasáltára olgeš bealde. 12Go Sakarias oinnii eŋgela, de son suorganii ja šattai ballui. 13

1,13
1 Mos 17,19
Luk 1,60
1,13 Johannes latiinnagiel hápmi hebrealaš namas mii mearkkaša “Ipmil lea árbmugas”. Seammá Johannes namuhuvvo 1,57–80; 3,1–20; 9,7–9. Vrd. Mark 6,14–29. ▶ Johannes.Muhto eŋgel celkkii sutnje: “Ale bala, Sakarias, Ipmil lea gullan du rohkadusa. Du áhkká Elisabet riegádahttá dutnje bártni ja don bijat su namman Johannes. 14Son šaddá dutnje illun ja ávvun, ja su riegádeapmi illudahttá olusiid. 15
1,15
Duop 13,4č
Dasgo son šaddá stuorisin Hearrá ovddas. Viinni ja garra juhkamuša son ii juga, ja su dievva lea Bassi Vuoigŋa eatnis heakka rájes. 16Son jorgala eatnagiid Israelis Hearrá, sin Ipmila, beallái. 17
1,17
Mal 3,1
4,5č
Matt 11,14
17,10eč
1,17 Elia Mal 4,5 mielde Elia galggai almmustahttit iežas máilmmi loahpa áiggi vai beassá addit olbmuide vejolašvuođa jorgalit Ipmila beallái.Son manná Hearrá ovddas Elia vuoiŋŋas ja fámus, son jorgala áhčiid váimmu mánáid beallái ja addá jeagohemiide vuoiggalaš miela, ja nu son ráhkkanahttá álbmoga Hearrá boahtimii.”

18

1,18
1 Mos 17,17
18,12
Sakarias jearai eŋgelis: “Mas mun sáhtán diehtit ahte nie geavvá? Munhan lean juo boaris, ja mu áhkkáge lea eallilan olmmoš.” 19
1,19
Dan 8,16
9,21
Eŋgel vástidii: “Mun lean Gabriel gii čuoččun Ipmila muođuid ovddas. Mun lean vuolggahuvvon sárdnut dutnje ja buktit dán illusága. 20Muhto don šattat dál gielaheapmin itge sáhte sárdnut ovdal go dan beaivvi go dát dáhpáhuvvá, danne go it jáhkkán mu sániide mat ollašuvvet go áigi dievvá.”

21Olbmot vurde Sakariasa ja imaštalle manne son ádjánii tempelis nu guhká. 22Go son dasto bođii olggos, de son ii sáhttán sárdnut, ja das sii árvidedje ahte son lei oaidnán oainnáhusa tempelis. Son šattai seavašit sidjiide ja bisui gielaheapmin.

23Go Sakariasa bálvalusbeaivvit ledje nohkan, de son manai ruoktot, 24ja soames áiggi geažes su áhkká Elisabet šattai áhpeheapmin. Vihtta mánu Elisabet orui čihkosis. 251,25 luvven mu eret olbmuid bilkkus Juvddálaččat atne gudnehisvuohtan dan ahte nisson ii sáhttán oažžut máná. Vrd. 1 Mos 30,1.23; 1 Sam 1,6.Son jurddašii: “Hearrá lea dahkan munnje dán. Son lea geahččan mu beallái ja luvven mu eret olbmuid bilkkus.”

Sáhka Mariai

26Go Elisabet lei guđát mánus, de Ipmil vuolggahii eŋgel Gabriela muhtun Galilea gávpogii man namma lei Nasaret, 27

1,27
Matt 1,1618
1,27 lohpádaddan >2,5.nieidda lusa gii lei lohpádaddan Josefiin, Davida soga olbmáin. Nieidda namma lei Maria. 28Eŋgel bođii sisa su lusa ja celkkii: “Dearvva dutnje, don gii leat árpmihuvvon! Hearrá lea duinna.” 29Son suorganii sakka eŋgela sániid dihte ja imaštii maid dát buorástahttin mearkkašii. 30Muhto eŋgel celkkii sutnje: “Ale bala, Maria, don leat gávdnan árpmu Ipmila luhtte. 31
1,31
Jes 7,14
Matt 1,21eč
Luk 2,21
1,31 Jesus greikkagiel hápmi hebrealaš namas Ješua, “Hearrá beastá”, oanehis hápmi namas Jehošua, dávjá hámis “Josua”. >Matt 1,21.Don šattat máná vuostá ja riegádahtát bártni, ja don bijat sutnje namman Jesus. 32
1,32
2 Sam 7,12eč
Jes 9,6č
Mark 11,10
1,32 áhči áhčči.Son lea stuoris ja gohčoduvvo Alimusa bárdnin, ja Hearrá Ipmil addá sutnje su áhči Davida truvnnu. 33
1,33
Dan 7,14
Mi 4,7
1,33 Jakoba viesu adnojuvvon viidáset mearkkašumis bearraša, soga ja fulkkiid birra, gč. 2,4. Dajaldat geavahuvvo olles Israela namahussan; álbmot mii nállašuvvá Jakobis gii maid gohčoduvvui Israelin, 1 Mos 32,28; 35,10.Son ráđđe Jakoba viesu agálaččat, iige su gonagasváldi noga goassege.” 34Maria jearai eŋgelis: “Mo dat sáhttá dáhpáhuvvat go in leat leamaš ovttainge olbmáin.” 35
1,35
Matt 1,20
Eŋgel vástidii: “Bassi Vuoigŋa boahtá du badjelii, ja Alimusa fápmu suoivanastá du. Dan dihte lea bassi dat mánná gii riegáda, ja son gohčoduvvo Ipmila bárdnin. 36Du fuolki Elisabet lea maiddái vuordimin bártni, boarisvuođastis. Son gii adnojuvvui sahkuheapmin, lea juo guđát mánus. 37
1,37
1 Mos 18,14
Dasgo ii mihkkege leat veadjemeahttun Ipmilii.” 38Dalle Maria celkkii: “Mun lean Hearrá bálvaleaddji. Šaddos munnje nugo leat cealkán.” Ja eŋgel vulggii su luhtte eret.

Maria ja Elisabet

39Moatte beaivvi geažes Maria doamai gávpogii mii lei Judea várreeatnamis. 40Son manai Sakariasa vissui ja dearvvahii Elisabeta. 41Go Elisabet gulai Maria dearvvahusa, de mánná su goaŧus lihkastii. Bassi Vuoigŋa devddii su, 42

1,42
Sál 132,11
ja son čuorvvui alla jienain: “Buressivdniduvvon leat don nissoniid gaskkas, ja buressivdniduvvon lea mánná du goaŧus! 43Mo munnje sáhttá geavvat nu ahte mu Hearrá eadni boahtá mu lusa? 44Go mun gullen du dearvvahusa, de mánná mu goaŧus lihkastii ávus. 45Ja ávdugas son gii oskkui, dasgo dat maid Hearrá lea cealkán sutnje, ollašuvvá!”

Maria máidnunlávlla

46

1,46
1 Sam 2,1–10
Dalle Maria celkkii:

Mu siellu máidnu Hearrá,

47

1,47
Hab 3,18
ja mu vuoigŋa ávvuda Ipmila,

mu beasti, dihte.

48

1,48
1 Sam 1,11
Dasgo son lea geahččan

vuollegis bálvaleaddjásis.

Dás maŋás buot buolvvat

máidnot mu ávdugassan,

49

1,49
Sál 111,9
dasgo Veagalaš

lea dahkan munnje stuorra daguid,

bassi lea su namma.

50

1,50
Sál 103,17
Buolvvas bulvii

su váibmoláđisvuohta bistá

sidjiide geat ballet sus.

51

1,51
2 Sam 22,28
Sál 89,11
1,51 gieđainis >1,66. Son dahká veagalaš daguid gieđainis,

son biđge sin

geain leat čeavlás jurdagat váimmus.

52

1,52
Job 5,11
12,19
Sál 107,40č
Son norddasta ráđđejeddjiid sin truvnnuin

ja alida vuollegaččaid.

53

1,53
Sál 107,9
Son biebmá nealguid buriid attáldagaiguin,

muhto riggáid son vuolggaha eret

guoros gieđaid.

54

1,54
1 Mos 17,7
Sál 98,3
Jes 41,8č
Son veahkeha bálvaleaddjis Israela

ja muitá iežas árpmu,

55nugo lohpidii min áhčiide,

Abrahamii ja su sohkii, agálaš áigái.

56Maria orui Elisabeta luhtte lahka golbma mánu ja máhcai dasto ruoktot.

Johannes gásttašeaddji riegáda

57Elisabeta áigi dievai, ja son riegádahtii bártni. 58Go su ránnját ja fuolkkit gulle ahte Hearrá lei čájehan sutnje stuorra árpmu, de sii illudedje suinna.

591,59 birračuohppat Juohke juvddálaš bárdni galggai birračuhppojuvvot gávcci beaivvi maŋŋil riegádeami, mearkan das ahte mánná gulai lihttui maid Hearrá dagai Abrahamiin ja su náliin (1 Mos 17,9–14). ▶ birračuohppan.Gávccát beaivvi sii bohte birračuohppat bártni. Sii dáhtto bidjat sutnje namman Sakarias áhči nama mielde, 60

1,60
1,13
muhto máná eadni dajai: “Ii eisege, su namman biddjojuvvo Johannes.” 61Sii dadje: “Ii du sogas leat ovttasge dat namma.” 62De sii jerre áhčis seavvimiin, man nama son dáhtui bidjat mánnái. 63Sakarias siđai čállintávvala ja čálii dasa: “Su namma lea Johannes.” Dalle buohkat imaštalle. 64Ja dallánaga Sakariasa njálbmi ja njuovčča čoavdásedje, ja son máidnugođii Ipmila. 65Buot dan guovllu olbmot ballagohte, ja dát dáhpáhusat begge viidát oppa Judea várreeatnamis. 661,66 Hearrá giehta dajaldat govvida Ipmila fámu gádjut, omd. vehkiin, suodjalusain dahje láidemiin. Vrd. Esra 7,6; Sál 118,15č; Jes 59,1.Ja dat geat dan gulle, bidje dan millii ja jerre: “Miison dán mánás šaddá?” Ja Hearrá giehta lei suinna.

Sakariasa máidnunlávlla

67Sakarias, máná áhči, devdojuvvui Bassi Vuoiŋŋain ja sártnui profehtalaš sániid:

68

1,68
Sál 72,18
111,9
Máidnojuvvon lehkos Hearrá, Israela Ipmil!

Son lea oahppaladdan álbmogis

ja ráhkadan dasa lonástusa.

691,69 bestojumi čoarvvi Boares Testamenttas čoarvi govvida fámu, válddi ja suodjalusa. Dat gii dorvvasta Hearrái, sáhttá gohčodit Ipmila “bestojumi čoarvin”. Dán oktavuođas dajaldat lea adnojuvvon Messiasa birra. ▶ dorvvet ja čoarvvit.Son lea čuoččáldahttán midjiide bestojumi čoarvvi

bálvaleaddjis Davida sogas,

70

1,70
Jer 23,5č
nugo son dološ áiggiid rájes

lea diktán iežas bassi profehtaid sárdnut,

71

1,71
Sál 106,10
bestojumi min vašálaččaid válddis,

buohkaid gieđas geat min vašuhit.

72

1,72
Sál 105,8č
106,45č
Son lea čájehan láđisvuođa min áhčiide

ja atnán muittus bassi lihtus,

73

1,73
1 Mos 22,16eč
váli maid son vuortnui

min áhččái Abrahamii.

74Nu son gádju min min vašálaččaid gieđas

ja diktá min bálvalit su almmá balu haga

75buhtisin ja vanhurskkisin

su muođuid ovddas

buot eallinbeivviideamet.

76

1,76
Jes 40,3
Mal 3,1
Joh 1,23
Ja don, mánážan,

gohčoduvvot Alimusa profehtan.

Don manat Hearrá ovddas

ja ráhkadat sutnje geainnu.

77

1,77
3,3
Nu su álbmot beassá dovdat bestojumi,

suttuid ándagassii addojumi,

78

1,78
Mal 4,2
dasgo min Ipmil lea árbmugas ja váibmoláđis:

Allagasas min oahppaladdá

beaivváža badjáneapmi,

79

1,79
Jes 9,2
58,8
60,1č
Matt 4,16
dat báitá daidda geat ellet

seavdnjadasas ja jápminsuoivanis,

dat doarjala min julggiid ráfi bálgás.

80

1,80
3,1eč
Ja bárdni stuorui ja gievrrui Vuoiŋŋas. Son orui meahcis gitta dan beaivvi rádjái go son divui iežas Israela ovdii.

2

Jesusa riegádeapmi

21Daid beivviid keaisár Augustus attii gohččuma ahte oppa máilbmi galggai čálihuvvot olmmošlohkui. 22,2 Kvirinius romalaččaid alimus virgeolmmái Syria provinssas 6–9 m.Kr. Juvddálaš historjáčálli Josefus muitala ahte Kvirinius doalai álbmotlohkama 6 m.Kr. “Dat lei vuosttaš čáliheapmi” sáhttá čujuhit ráhkkaneaddji registreremii moadde jagi árat, ovdal go Herodes Stuoris jámii 4 o.Kr. Gč. Matt 2,1.Dat lei vuosttaš čáliheapmi ja dáhpáhuvai dalle go Kvirinius lei Syria eatnanhearrán. 3Buohkat vulge čálihit iežaset olmmošlohkui, iešguhtege gávpogasas.

4

2,4
1 Sam 16,1eč
2 Sam 7,12
Mi 5,1
Matt 2,4eč
Joh 7,42
2,4 Josef Josef.Josef maid vulggii Galileas, Nasareta gávpogis, ja manai čálihit iežas olmmošlohkui Judeai, Davida gávpogii Betlehemii, danne go son lei Davida viesu ja soga olmmoš. 52,5 lohpiduvvon sutnje áhkkán Juvddálaš vieru mielde lohpádallan lei almmolaš šiehtadus vánhemiid gaskkas, ja dan sáhtii loahpahit dušše earu bokte. ▶ Náittosdili ovttaseallin álggii easkka maŋŋil heajaid.Son vulggii dohko oktan Mariain gii lei lohpiduvvon sutnje áhkkán ja lei máná vuostá. 6Go soai leigga doppe, de dievai Maria riegádahttináigi, 72,7 ii lean sadji guosseviesus Greikkagiel sátni sáhttá mearkkašit priváhta viesu orrunlanja mii sáhtii leat seammá dásis dahje badjeleappos go omiid orrunsadji. Sátni sáhttá maid mearkkašit guosselatnja dahje mátkkálaččaid idjadansadji. Vrd. 2 Mos 4,24; Luk 22,11.ja son riegádahtii bártnis, vuosttašriegádeaddji. Son giesai máná ja bijai su krubbái, dasgo sudnuide ii lean sadji guosseviesus.

8Dan guovllus ledje oapmegeahččit guođoheamen ealuset ihkku. 9Fáhkkestaga sin ovddas čuoččui Hearrá eŋgel, ja Hearrá hearvásvuohta báittii sin birra, ja sii suorganedje sakka. 10Muhto eŋgel celkkii sidjiide: “Allet bala! Mun buvttán didjiide stuorra illusága, ilu oppa álbmogii. 112,11 Kristus Messiasa greikkagiel namahus; beastigonagas gean juvddálaččat vurde. ▶ Messias.Didjiide lea odne riegádan Beasti Davida gávpogis. Son lea Kristus, Hearrá. 12Dát lea didjiide mearkan: Dii gávdnabehtet máná gissojuvvon ja veallámin kruppás.” 13Ja dallánaga eŋgela luhtte lei almmálaš veaga eatnatvuohta mii máinnui Ipmila:

14

2,14
19,38
Ef 2,14eč
2,14 Gudni lehkos Ipmilii … Ođđaset giehtačállosiin máidnunlávlagis lea golmmaoasat hápmi: “Gudni lehkos Ipmilii allagasas ja ráfi eatnama alde, Ipmila illu olbmuid luhtte.”“Gudni lehkos Ipmilii allagasas

ja ráfi eatnama alde

olbmuide geaid Ipmil ráhkista.”

15Go eŋgelat ledje mannan sin luhtte albmái, de oapmegeahččit dadje guhtet guoibmáseaset: “Vulgot Betlehemii geahččat dan mii lea dáhpáhuvvan ja maid Hearrá midjiide almmuhii.” 16Sii vulge hoahpus ja gávdne Maria ja Josefa ja mánáža mii veallái kruppás. 17Go sii oidne máná, de sii muitaledje buot mii lei celkojuvvon sidjiide máná birra. 18Buohkat geat dan gulle, ovddošedje dan maid oapmegeahččit muitaledje. 19

2,19
2,51
Muhto Maria vurkii váibmosis buot mii lei dáhpáhuvvan, ja guorahalai dan. 20Oapmegeahččit máhcce ruoktot ja máidno ja rámidedje Ipmila buot das maid ledje gullan ja oaidnán. Visot lei nugo sidjiide lei celkojuvvon.

Jesus buktojuvvo tempelii

21

2,21
1,31
2,21 birračuhppojuvvot >1,59. Jesus >1,31.Go gávcci beaivvi ledje dievvan ja mánná galggai birračuhppojuvvot, de son oaččui nama Jesus, dan nama maid eŋgel lei addán sutnje ovdal go son sahkanii eatnis heggii. 222,22 buhtástusbeaivvit Riegádahttima maŋŋil nisson lága mielde lei buhtismeahttun čieža beaivvi, vrd. 3 Mos 12. ▶ buhtisvuohta.Ja go sudno buhtástusbeaivvit Mosesa lága mielde ledje dievvan, de soai manaiga Jerusalemii, vai beassaba buktit máná Hearrá ovdii. 23
2,23
2 Mos 13,2
Dasgo Hearrá lágas lea čállojuvvon ahte juohke vuosttašriegádeaddji bárdnemánná galgá vihahuvvot Hearrái. 24
2,24
3 Mos 12,8
Soai galggaiga maiddái buktit oaffara maid Hearrá láhka gohčču, guokte turtelduvvá dahje guokte duvváčivgga.

Simeon ja Hanna beassaba oaidnit Jesusa

252,25 Israela jeđđehusa Simeon elii dan doaivvus ahte Messias boahtá gádjut álbmoga. Vrd. Jes 40,1; 49,13; 61,2.Jerusalemis lei vuoiggalaš ja ipmilbalolaš olmmái gean namma lei Simeon. Son vurddii Israela jeđđehusa, ja Bassi Vuoigŋa lei su badjelis. 262,26 gean Hearrá lea vuoidan Messias. Bassi Vuoigŋa lei almmuhan sutnje ahte son ii muosát jápmima ovdal go lea oaidnán su gean Hearrá lea vuoidan. 27Vuoigŋa doalvvui Simeona tempelii, ja go Jesusa vánhenguovttos buvttiiga dohko máná vai beassaba dahkat suinna maid lága mielde galggai dahkat, 28de son válddii máná sallii, máinnui Ipmila ja celkkii:

29“Hearrá, dál don divttát

iežat bálvaleaddji vuolgit ráfis,

nugo leat lohpidan.

30

2,30
Jes 52,10
Dasgo mu čalmmit leat oaidnán du bestojumi

31

2,31
Jes 52,10
maid don leat ráhkadan buot álbmogiidda,

32

2,32
Jes 42,6
46,13
49,6
čuovgga mas lea almmustus báhkiniidda

ja hearvásvuohta du álbmogii Israelii.”

33Jesusa áhčči ja eadni ovddošeigga dan mii daddjojuvvui su birra. 34

2,34
Jes 8,14
Rom 9,33
1 Kor 1,23
1 Pet 2,8
Simeon buressivdnidii sin ja dajai su eadnái, Mariai: “Dát mánná lea biddjojuvvon jorralussan ja čuoččáldahttojupmin eatnagiidda Israelis ja mearkan mii vuostálastojuvvo, 35
2,35
Joh 19,25
ja velá du iežat sielu čađa manná miehkki. Nu bohtet albma eatnagiid siskkimus jurdagat.”

36Das lei maiddái profehtanisson Hanna, Fanuela nieida Ašera čearddas. Son lei hui boaris. Nuorran son lei leamaš náitosis čieža jagi, 37

2,37
1 Tim 5,5
muhto lei de eallán leaskan ja lei dál gávcciloginjealjejahkásaš. Son ii goassege vuolgán tempelis, muhto bálvalii Ipmila ijatbeaivái fástudemiin ja rohkadallamiin. 38
2,38
Jes 52,9
2,38 lonástusa sáhttá maid jorgaluvvot “friddjandahkan”, “beassan” (gč. 1,68) dahje “bestojupmi” (gč. Hebr 9,12).Aiddo dalle son bođii dasa, ja son máinnui Ipmila ja sártnui máná birra buohkaide geat vurde Jerusalema lonástusa.

39Go soai leigga dahkan buot maid Hearrá láhka mearridii, de soai máhcaiga Galileai iežaska ruovttugávpogii Nasaretii. 40

2,40
2,52
Bárdni stuorui, gievrrui ja devdojuvvui viissisvuođain, ja Ipmila árbmu lei suinna.

Jesus guoktenuppelotjahkásažžan tempelis

41

2,41
2 Mos 12,24eč
23,17
Juohke jagi Jesusa vánhenguovttos láviiga mannat Jerusalemii beassášbasiide. 42Go Jesus lei guoktenuppelotjahkásaš, de sii vieru mielde manne fas dohko doallat basiid. 43Go bassebeaivvit ledje vássán ja olbmot vulge fas ruoktot, de bártnáš bázii Jerusalemii, eabage su áhčči ja eadni dan diehtán. 44Soai gáttiiga ahte bártnáš lei mátkeguimmiid fárus ja jođiiga olles beaivása, ovdal go ohcagođiiga su fulkkiid ja oahppásiid gaskkas. 45Go soai eaba gávdnan su, de soai máhcaiga Jerusalemii ohcat su doppe. 46Golmma beaivvi geažes soai gávnnaiga su tempelis. Son lei čohkkámin oahpaheddjiid gaskkas, guldalii sin ja gažadii sis. 47
2,47
Joh 7,15
Buohkat geat gulle maid son sártnui, ovddošedje su ipmárdusa ja su vástádusaid. 48Go su vánhenguovttos oinniiga su, de soai hirpmástuvaiga sakka, ja su eadni dajai: “Bártnážan, manin don dahket munnuide ná? Moai du áhčiin letne ohcan du, ja moai leimme balus.” 49
2,49
Joh 2,16
Jesus vástidii: “Manne doai ozaide mu? Eahppigo doai diehtán ahte mun ferten leat mu Áhči viesus?” 50Muhto soai eaba ipmirdan maid son dainna oaivvildii.

51

2,51
2,19
De Jesus vulggii sudnuin Nasaretii ja lei sudnuide jegolaš. Su eadni vurkii váibmosis buot mii lei dáhpáhuvvan. 52
2,52
1 Sam 2,26
Luk 2,40
Jesus šattai boarráseabbon ja viisábun ja lei illun Ipmilii ja olbmuide.

3

Johannes gásttašeaddji

313,1 Tiberius Roma keaisár 14–37 m.Kr. Pontius Pilatus romalaš virgeolmmái gii ráđđii Judea provinssa 26–36 m.Kr. ▶ Pilatus. Herodes Herodes Antipas, Herodes Stuorrá bárdni, eatnanhearrá gii ráđđii Galilea ja Perea 4 o.Kr.–39 m.Kr. Filip eatnanhearrá gii ráđđii Iturea, Trakonitisa ja Bassi eatnama davvinuortaosiid, 4 o.Kr.–34 m.Kr. Lysanias eatnanhearrá gii ráđđii Abilene mii lea guovlu Damaskusa davvioarjjabealde.Keaisár Tiberiusa vihttanuppelogát ráđđenjagi, dan áigge go Pontius Pilatus lei Judea eatnanhearrán, go tetrárkan ráđđejedje Galileas Herodes, Itureas ja Trakonitisa eatnamis su viellja Filip ja Abilenes Lysanias 2

3,2
Joh 18,13
Apd 4,6
3,2 Hannas ja Kaifas bajimusbáhpat geat jođiheigga Jerusalema báhpaid ja Alla ráđi. Álbmoga ovddimus áirasat romalaččaid ráđđejumi áigge. 18-36 m.Kr. Kaifas doaimmai bajimusbáhppan, muhto su vuohppa Hannas bisuhii iežas árvonama ja váikkuhusa.ja go bajimusbáhppan leigga Hannas ja Kaifas, de Ipmila sátni bođii Johannesii, Sakariasa bárdnái, gii orui meahcis. 3
3,3
Matt 3,2Apd 13,24
19,4
3,3 Jordana guovlluide aláš lullin Jordanleagis. Vrd. 1 Mos 13,10–12.Son vulggii Jordana guovlluide ja sárdnidii juohke báikkis jorgaleami gástta suttuid ándagassii addojupmin, 4
3,4
Jes 40,3eč
nugo lea čállojuvvon profehta Jesaja girjái:

Jietna čuorvu meahcis:

Ráhkadehket Hearrái geainnu,

njulgejehket su bálgáid!

5Juohke leahki devdojuvvo,

buot várit ja dievát vuoliduvvojit.

Moalkás bálgát šaddet njuolgadin,

ráhpes geainnut jalgadin.

6

3,6
2,30č
Tit 2,11
Ja buot olbmot oidnet Ipmila bestojumi.

7Go ollu olbmot bohte Johannesa lusa gásttašuvvot, de son dajai sidjiide: “Gearbmaščivggat! Gii lea dadjan didjiide ahte sáhttibehtet báhtarit boahtti moaris? 8
3,8
Joh 8,39
Šaddadehket šaddosiid mat gullet jorgalussii! Allet riema jurddašit: ‘Miihan leat Abrahama mánát.’ Mun cealkkán didjiide: Ipmil sáhttá čuoččáldahttit dáin geđggiin mánáid Abrahamii. 9
3,9
Matt 7,19
Joh 15,6
Ákšu lea juo biddjojuvvon muorramáddagii. Juohke muorra mii ii šaddat buriid šaddosiid, njeidojuvvo ja bálkestuvvo dollii.”

10

3,10
10,25+
Olbmot jerre sus: “Maid mii de galgat dahkat?” 11
3,11
Jak 2,15č
Son vástidii: “Geas leat guokte báiddi, dat galgá addit nuppi dasa geas ii leat oktage. Geas lea láibi, dat galgá dahkat seammá ládje.” 12
3,12
7,29
Maiddái tuollárat bohte gásttašuvvot, ja sii jerre Johannesis: “Oahpaheaddji, maid mii galgat dahkat?” 13Son vástidii: “Allet gáibit eambbo go lea mearriduvvon.” 14Go soalddáhat jerre sus: “Naba mii, maid mii galgat dahkat?” de son vástidii sidjiide: “Allet váldde geasge ruđa veahkaválddiin dahje áitimiin, muhto duhtet bálkáseattet.”

15

3,15
Joh 1,19eč
Olbmot ledje vuordevaččat. Buohkat jurddašedje ahte Johannes sáhttá leat Messias. 16
3,16
Apd 1,5
2,4
13,25
Muhto son vástidii sidjiide buohkaide: “Mun gásttašan din čáziin, muhto maŋŋil mu boahtá son gii lea gievrrat go mun. Mun in leat dohkálaš čoavdit su gámagarccaidge. Son gásttaša din Bassi Vuoiŋŋain ja dolain. 173,17 goaivu muorragáffal mas leat govda bánit ja guhkes nađđa. Dáinna bargoneavvuin bálkestedje dulbmojuvvon gortniid bajás biggii: Sáđut manne biekka fárus, muhto gortnit, mat ledje losibut, gahčče eatnamii.Sus lea gieđas goaivu mainna son ráidne luvvejuvvon gortniid. Nisuid son čohkke áitásis, muhto sáđuid son boaldá dolas mii ii čáskka goassege.”

18Máŋgga eará láhkáige Johannes neavvui olbmuid go son sárdnidii sidjiide evangeliuma. 193,19 Herodes Herodes Antipas. >3,1. ▶ Herodesa sohka. Vrd. Matt 14,1–12; Mark 6,14–29.Muhto go son cuiggodii njealjádasráđđejeaddji Herodesa su vielja áhká Herodiasa dihte ja buot baháid dihte maid son dagai, 20de Herodes dagai vel dange ahte bijai Johannesa giddagassii.

Jesusa gásta

21Ollu olbmot gásttašahtte iežaset. Go maiddái Jesus lei gásttašuvvon, de albmi rahpasii go son lei rohkadallamin, 22

3,22
1 Mos 22,2
Sál 2,7
Jes 42,1
Matt 12,18
17,5
2 Pet 1,17
ja Bassi Vuoigŋa bođii su badjelii duvvá hámis. Ja almmis gullui jietna: “Don leat mu ráhkis Bárdni, du mun lean válljen.”

Jesusa sohkalogahallan

23

3,23
4,22
Jesus lei sullii golbmalogijahkásaš go álggahii doaimmas. Son lei, nugo olbmot gádde, Josefa bárdni. Josefa áhčči lei Eli, 24su áhčči Mattat, su Levi, su Melki, su Jannai, su Josef, 25su Mattitja, su Amos, su Nahum, su Hesli, su Naggai, 26su Mahat, su Mattitja, su Šimi, su Josek, su Joda, 27su Johanan, su Resa, su Serubbabel, su Šealtiel, su Ner, 28su Melki, su Addi, su Kosam, su Elmadam, su Er, 29su Josua, su Elieser, su Jorim, su Mattat, su Levi, 30su Simeon, su Juda, su Josef, su Jonam, su Eljakim, 31
3,31
2 Sam 5,14
su Melea, su Menna, su Mattat, su Natan, su David, 32
3,32
1 Sam 16,1eč
su Isai, su Obed, su Boas, su Salma, su Nahšon, 33su Amminadab, su Admin, su Arni, su Hesron, su Peres, su Juda, 34
3,34
1 Mos 11,27
su Jakob, su Isak, su Abraham, su Terah, su Nahor, 35su Serug, su Reu, su Peleg, su Eber, su Šelah, 36su Kenan, su Arpakšad, su Sema, su Noa, su Lamek, 37
3,37
1 Mos 5,24eč
su Metušelah, su Henok, su Jered, su Mahalalel, su Kenan, 38
3,38
1 Mos 4,25č
su Enoš, su Set, su Adam, su Ipmil.