Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
16

Behtolaš dállodoalli

161Jesus sártnui máhttájeddjiidasas: “De lei rikkis olmmái. Sus lei dállodoalli gii guoddaluvvui skihtardit su opmodaga. 2Son rávkkai dállodoalli lusas ja dajai: ‘Makkár ságaid mun gulan dutnje! Daga logu dállodoalustat, don it šat oaččo leat mu dállodoallin.’ 3Dállodoalli jurddašii: ‘Maid mun dál dagan, go mu hearrá váldá mus dállodoallama eret? In mun nagot goaivut, ja mun heahpanattan gearjideames. 4Dál mun dieđán! Ná mun dagan, vai olbmot váldet mu vissoseaset go mun biddjojuvvon eret iežan barggus.’ 5Son rávkkai lusas hearrás velggolaččaid ovttaid ovttaid. Vuosttažis son jearai: ‘Man ollu don leat velggolaš mu hearrái?’ 616,6 Čuohte lihti oljju 3600 lihttera ▶ mihttu ja deaddu.Son vástidii: ‘Čuohte lihti oljju.’ Dállodoalli dajai: ‘Dá lea du vealgegirji, čohkán dállán ja čále vihttalogi.’ 716,7 Čuohte fárpala nisuid 36 000 lihttera ▶ mihttu ja deaddu.De son jearai nuppis: ‘Naba don, man ollu don leat velggolaš?’ Son vástidii: ‘Čuohte fárpala nisuid.’ Dállodoalli dajai: ‘Dá lea du vealgegirji, čále gávccilogi.’”

8

16,8
Joh 8,12
12,36
Ef 5,8+
Ja Hearrá rámidii behtolaš dállodoalli viisodaga. Son dajai: “Dán máilmmi mánát meannudit viisábut guhtet guimmiineaset go čuovgasa mánát. 916,9 mammon arameagiela mielde “ruđat” dahje “opmodat”, dás govviduvvon persovnnalaš fápmun. Gč. Matt 6,24. gođiide Eallin Ipmila luhtte veardiduvvo lastagoahtebassin. Gč. Matt 17,4.Mun cealkkán didjiide: Dahket vuoigatmeahttun mammoniin alcceseattet ustibiid geat váldet din agálaš gođiide, go mammon ii leat šat.

10

16,10
19,17
Gii lea oskkáldas uhccánaččas, dat lea oskkáldas maid eatnatvuođas, ja gii lea behtolaš uhccánaččas, dat lea behtolaš maid eatnatvuođas. 11Jos dii ehpet divššo oskkáldasat vuoigatmeahttun mammona, de gii dalle oskkilda didjiide dan mas lea duohta árvu? 12Ja jos dii ehpet divššo oskkáldasat nuppi opmodaga, de gii dalle addá didjiide maidege din iežadet opmodahkan? 13Ii oktage bálvaleaddji sáhte bálvalit guokte hearrá. Jos son vašuha nuppi, de son ráhkista nuppi; jos son atná árvvus nuppi, de son badjelgeahččá nuppi. Dii ehpet sáhte bálvalit sihke Ipmila ja mammona.”

Láhka ja Ipmila riika

14Farisealaččat gulle buot dáid. Sii ledje ruhtaváibmilat, ja danin sii bilkidedje Jesusa.

15

16,15
Matt 23,28
Luk 18,9eč
Jesus celkkii sidjiide:

“Dii jáhkihehpet olbmuide ahte lehpet vuoigatlaččat, muhto Ipmil dovdá din váimmu. Dat mii olbmuid čalmmiin lea allat, lea Ipmila čalmmiin fasti.

16Lága ja profehtaid áigi lei Johannesa rádjái. Dan áiggi rájes lea sárdniduvvon Ipmila riikka evangelium, ja juohkehaš bahkke dohko veagal. 17

16,17
Matt 5,18
Luk 21,33
16,17 sárgášge čujuha unna dilkkožii dahje sárgážii mii adnojuvvui sirret hui ovttalágán hebreagiel bustávaid.Muhto ovdal albmi ja eanan jávket go sárgášge gahččá eret lágas.

18

16,18
5 Mos 24,1
Matt 5,31č
19,3eč
Juohkehaš gii hilgu áhkás ja náitala nuppiin, rihkku náittosdili, ja náitosdili rihkku maiddái dat gii náitala nissoniin gean su boadnji lea hilgon.

Rikkis olmmái ja Lasarus

19De lei rikkis olmmái. Son gárvodii purpura ja fiinna liidnebiktasiid, ja beaivvis beaivái son elii hearvásit ja ilus. 2016,20 Lasarus namma mearkkaša “Ipmil veahkeha”.Muhto su uvssa guoras njaŋgái geafes Lasarus, ollásit buogunaga. 21Son livččii dáhtton gallehuvvot moaluin mat gahčadedje rikkis olbmá beavddis. Beatnagat maid bohte dasa ja njollo su buhkkuid.

22De geafes olmmái jámii, ja eŋgelat dolvo su Abrahama askái. Maiddái rikkis olmmái jámii, ja son hávdáduvvui. 2316,23 jábmiidáimmus báiki gos jábmit ledje eatnama vuolde. Vrd. Sárd 9,4–10; Esek 31,14–18. ▶ jábmiidáibmu.Go son jábmiidáimmus lei givssis ja bajidii geahčastaga, de son oinnii Abrahama guhkkin ja Lasarusa su bálddas. 2416,24 árpmit greikkagillii eleison. >Matt 17,15. Vrd. Matt 9,27; 15,22; 20,30č; Mark 10,47; Luk 17,13; 18,38č.Dalle son čuorvvui: ‘Áhččán Abraham, árpmit mu! Vuolggat Lasarusa deike, vai son buonjosta suorbmageažis čáhcái ja láktada mu njuokčama, dasgo mun biidnašuvan dán dolas.’ 25

16,25
Matt 5,4
Luk 6,24č
Muhto Abraham vástidii: ‘Bártnážan, muitte ahte don ealedettiinat ožžot buriid, Lasarusgis baháid. Dál son oažžu jeđđehusa, muhto don giksašuvat. 26Ja dasa lassin min gaskkas lea čiekŋalis njiellu, vai ii oktage beasa dáppe diehko din lusa vaikko vel dáhtošiige, iige oktage beasa dieppe deike min lusa.’ 27Rikkis olmmái dajai: ‘Áhčážan, mun ánun du vuolggahit su áhččán vissui. 28Mus leat vihtta vielja – son galggašii várret sin boahtimis dán givssi báikái.’ 29Abraham dajai: ‘Sis leat Moses ja profehtat, gulloset sin.’ 30Olmmái vástidii: ‘Eai sii gula, áhččán Abraham! Muhto jos muhtin jábmiid luhtte boađášii sin lusa, de sii jorgalivčče.’ 31
16,31
Joh 5,46č
Muhto Abraham dajai: ‘Jos sii eai gula Mosesa ja profehtaid, de eai sii oskko vaikko muhtin čuožžilivččii jábmiid luhtte.’”

17

Vearránusat ja ándagassii addin

171Jesus celkkii máhttájeddjiidasas: “Vearránusat gal fertejit boahtit, muhto vuoi dan gean bokte dat bohtet! 2Buoret livččii dan olbmui ahte son bálkestuvvošii merrii millogeađgi čeabehis, go ahte son jorralahttá ovttage dáin uhcahaččain. 3

17,3
3 Mos 19,17č
Matt 18,15
Gal 6,1
Jak 5,19č
Váruhehket!

Jos du viellja sudduda, de cuiggot su, ja jos son gáhtá, de atte sutnje ándagassii. 4Vaikko son suddudivččii du vuostá čieža geardde seammá beaivvi ja boahtá čieža geardde du lusa dadjat: ‘Mun gáđan’, de atte sutnje ándagassii.”

Osku ja bálvalus

5Apostalat dadje Hearrái: “Atte midjiide nannoset oskku.” 6

17,6
Matt 17,20
21,21
Mark 11,23
1 Kor 13,2
17,6 sennetsiepmana >13,19.Hearrá vástidii: “Jos dis livččii osku juobe sennetsiepmana vearddege, de dii sáhtášeiddet dadjat dán meahccefiikonmurrii: ‘Badján eatnamis oktan ruohttasiiguin ja cegge iežat merrii’, ja dat jeagadivččii din.

7Jos dis lea bálvaleaddji jorgumin eatnama dahje guođoheamen sávzzaid, de ehpet suige dii daja sutnje dalle go son máhccá ruoktot: ‘Boađe beavdái, de beasat dállán boradit.’ 8Dii baicca dadjabehtet: ‘Ráhkat munnje mállásiid, boahkánastte iežat ja bálval mu dan botta go mun boran ja jugan. Dasto dongis beasat borrat ja juhkat.’ 917,9 maid … dahkat Muhtun giehtačállosat lasihit: “Dasa in jáhke.”Ii bálvaleaddji oaččo giitosa das ahte dahká dan maid son galgá dahkat. 10

17,10
1 Kor 9,16
Nugis dii, go lehpet dahkan visot maid galgabehtet dahkat, dadjet: ‘Mii leat ávkkehis bálvaleaddjit. Mii leat dahkan dušše dan maid leimmet geatnegasat dahkat.’”

Jesus buorida logi spihtálačča

11

17,11
9,51+
17,11 Samaria … bokte Jesus várra ii váldán oaneheamos geainnu lulás Samaria čađa, vrd. 9,52č. Rádjeguovllus son manai nuorttas ja vádjolii Jordanleagi mielde, gč. 18,35.Go Jesus lei vádjoleamen Jerusalema guvlui, de son manai Samaria ja Galilea rádjeguovlluid bokte. 12
17,12
3 Mos 13,46
17,12 spihtálačča spihtáldávda.Go son lei mannamin muhtun gillái, de su ovddal bohte logi spihtálačča. Sii bisánedje dobbelii 1317,13 árpmit greikkagillii eleison. >16,24.ja čurvo: “Jesus, oahpaheaddji, árpmit min!” 14
17,14
Matt 8,4
Luk 5,14
Go Jesus oinnii sin, de son celkkii: “Mannet čájehit iežadet báhpaide.” Go sii ledje mannamin, de sii buhtásmuvve. 15Go okta sis oinnii ahte lea buorránan, de son jorggihii ruoktot. Son máinnui Ipmila alla jienain, 16luoitádii Jesusa julggiid ovdii ja giitalii su. Dát olmmái lei samarialaš. 17Jesus jearai: “Eaigo buot logis buhtásmuvvan? Gos dat ovccis leat? 18Dušše dát vieris olmmošgo máhcai rámidit Ipmila?” 19
17,19
7,50+
Ja son celkkii olbmái: “Čuožžil ja mana. Du osku lea beastán du.”

Ipmila riika ja Olbmobártni beaivi

20

17,20
Joh 3,3
18,36
Go farisealaččat jerre Jesusis goas Ipmila riika boahtá, de son vástidii: “Ii Ipmila riika boađe nu ahte olmmoš sáhttá dárkot dan boahtima. 21Ii oktage sáhte dadjat: Dat lea dáppe, dahje: Dat lea duoppe. Dasgo Ipmila riika lea din siste.”

22Máhttájeddjiidasas son celkkii:

“Boahtá áigi goas dii áibbašehpet oaidnit ovtta Olbmobártni beivviin, muhto ehpet beasa oaidnit. 23

17,23
Mark 13,21
Olbmot dadjet dalle didjiide: ‘Son lea duoppe’, ja: ‘Son lea dáppe’, muhto allet vuolgge gosage, allet doama sin maŋŋái. 24Nugo álddagas leađggeha ja čuvge almmi ravddas ravdii, nu Olbmobárdnige lea iežas almmustuvvama beaivvi. 25
17,25
9,22
18,31č
Muhto son ferte vuos gillát ollu, ja dát buolva hilgu su.

26

17,26
1 Mos 6–8
Nugo lei Noa beivviid, nu lea maiddái Olbmobártni beivviid. 27Olbmot borre ja juhke, náitaladde ja náitojuvvojedje gitta dan beaivvi rádjái go Noa manai árkii, ja dulvi bođii ja heavahii sin buohkaid. 28
17,28
1 Mos 19,14eč
Dahje nugo lei Lota beivviid: Olbmot borre ja juhke, oste ja vuvde, gilve ja huksejedje. 29Muhto dan beaivvi go Lot vulggii Sodomas, de almmis rišai dolla ja rišša ja heavahii sin buohkaid. 30Seammá láhkái geavvá dan beaivvi go Olbmobárdni almmustuvvá.

31

17,31
Matt 24,17č
Luk 21,21
Jos muhtun dan beaivvi lea dáhki alde ja sus leat biergasat viesus, de son ii oaččo mannat viežžat daid, ja jos muhtun lea bealddus, de son ii oaččo máhccat ruoktot. 32
17,32
1 Mos 19,26
Muitet Lota áhká! 33
17,33
Matt 10,39
Luk 9,24
Gii viggá gádjut eallimis, dat massá dan, muhto gii dan massá, dat gádju dan. 34Mun cealkkán didjiide: Dan ija guokte olbmo leat ovtta seaŋggas; nubbi váldojuvvo, nubbi guđđojuvvo. 35Guokte nissona leat málemin searválagaid; nubbi váldojuvvo, nubbi guđđojuvvo. 3617,36 Dát vearsa váilu boarráseamos giehtačállosiin. Gč. Matt 24,40.Guokte olbmá leat bealddus; nubbi váldojuvvo ja nubbi guđđojuvvo.”

37

17,37
Job 39,33
Máhttájeaddjit jerre sus: “Gos, Hearrá?” Son vástidii: “Gos rábbi lea, dasa čoagganit goaskimat.”

18

Leaska ja vearálaš duopmár

181

18,1
Rom 12,12
Kol 4,2
1 Tess 5,17
Jesus muitalii máhttájeddjiide veardádusa, vai beassá oahpahit ahte álelassii galgá rohkadallat iige goassege nuonddahallat:

2“Muhtun gávpogis lei duopmár gii ii ballan Ipmilis iige beroštan olbmuin. 3Seammá gávpogis lei leaska gii ovttot ládje bođii duopmára lusa átnut: ‘Veahket mu oažžut iežan vuostálastis dan masa mus lea vuoigatvuohta.’ 4Guhká duopmár ii dáhtton, muhto maŋážassii son jurddašii: ‘In mun gal bala Ipmilis inge beroš olbmuin, 5

18,5
11,8
muhto dát leaska vuorjá mu. Mun veahkehan su oažžut dan masa sus lea vuoigatvuohta, muđui son váivvida mu jámas.’”

6Hearrá celkkii: “Die de gullabehtet maid vearálaš duopmár jurddašii. 7Diehttelas dalle Ipmil veahkeha olbmuid geaid lea válljen, oažžut vuoigatvuođa, go sii čurvot sutnje ijatbeaivái. Songo ádjánivččii veahkeheames? 8Mun cealkkán didjiide: Son addá sidjiide vuoigatvuođa ájahalakeahttá. Muhto go Olbmobárdni boahtá, de gávdnágo son oskku eatnama alde?”

Farisealaš ja tuollár

9

18,9
16,15
Jesus muitalii dán veardádusa muhtumiidda geat luhtte iežaset vanhurskkisvuhtii ja badjelgehčče earáid:

10

18,10
Matt 6,5
“Guokte olbmá manne tempelii rohkadallat. Nubbi lei farisealaš, nubbi tuollár. 11Farisealaš čuoččui sierranassii ja rohkadalai: ‘Ipmil, mun giittán du go in leat nugo eará olbmot, rievvárat, beahttit, furrošeaddjit inge nugo duot tuollár. 1218,12 fástudan luohpat juhkamis ja borramis. Gč. 5,33. ▶ fástu. logádasaid addit logádasaid dietnasis Hearrái. Gč. 11,42.Mun fástudan guktii vahkus ja attán logádasaid buot das maid oasttán.’ 13
18,13
Sál 51,319
18,13 čorbmadii rattiidis gáhtamuša ja soabaheami mearka.Tuollár čuoččui maŋŋeleappos. Son ii arvan velá čalmmiidge bajidit almmi guvlui, muhto čorbmadii rattiidis ja dajai: ‘Ipmil, leage munnje suttolažžii árbmugas!’

14

18,14
14,11+
Mun cealkkán didjiide: Tuollár manai ruoktot vanhurskkisin, muhto nubbi ii. Dasgo gii alida iežas, dat vuoliduvvo, muhto gii vuolida iežas, dat aliduvvo.”

Jesus ja mánát

15Olbmot bukte maiddái uhca mánážiid Jesusa lusa, vai son guoskkaha daid. Go máhttájeaddjit dan oidne, de sii šiggugohte buktiid, 16muhto Jesus rávkkai mánáid lusas ja celkkii: “Diktet mánáid boahtit mu lusa, allet hehtte sin, dasgo Ipmila riika gullá dakkáraččaide. 17

18,17
Matt 18,3
Duođaid, mun cealkkán didjiide: Gii ii váldde Ipmila riikka vuostá nugo mánná, dat ii eisege beasa dohko.”

Jesus ja rikkis olmmái

18

18,18
10,25
Muhtun oaivámuš jearai Jesusis: “Buorre oahpaheaddji, maid mun galggan dahkat vai árben agálaš eallima?” 19Jesus vástidii: “Manne don gohčodat mu buorrin? Ii oktage leat buorre earret Ipmila. 20
18,20
2 Mos 20,12eč
Don dovddat báhkkomiid: Don it oaččo rihkkut náittosdili, don it oaččo goddit, don it oaččo suoládit, don it oaččo cealkit vearreduođaštusa, gudnejahte áhčát ja eatnát.21Olmmái dajai: “Buot dáid mun lean doallan gitta nuorravuođa rájes.” 22
18,22
12,33
Go Jesus dan gulai, de son celkkii: “Okta dus vel váilu: Vuovdde buot mii dus lea, ja atte gefiide, de dus lea dávvir almmis. Boađe dasto ja čuovo mu!” 23Go olmmái dan gulai, de son šattai morrašii, danne go son lei hui rikkis.

24

18,24
Matt 6,19
13,22
Luk 12,15eč
1 Tim 6,9č
Hebr 13,5
Go Jesus dan oinnii, de son celkkii: “Man váttis lea daidda geain lea ollu opmodat, beassat Ipmila riikii! 25Álkit lea kamelii mannat nállošalmmi čađa go riggái beassat Ipmila riikii.” 26Dat geat ledje das gullamin, jerre: “Gii dalle sáhttá bestojuvvot?” 27
18,27
1,37
Jesus vástidii: “Dat mii olbmui lea veadjemeahttun, lea vejolaš Ipmilii.”

28

18,28
5,11
Peter dajai: “Mii leat guođđán visot mii mis lei, ja čuvvon du.” 29Jesus celkkii sidjiide: “Duođaid, mun cealkkán didjiide: Juohkehaš gii Ipmila riikka dihte lea guođđán viesus, áhkás dahje vieljaidis, vánhemiiddis dahje mánáidis, 30oažžu máŋggageardásaččat ruoktot juo dáppe dán áiggis, ja boahtti máilmmis agálaš eallima.”

Jesus einnosta vel oktii iežas jápmima

31

18,31
Jes 53
Luk 24,25eč
Jesus rávkkai lusas guoktenuppelohkái máhttájeaddjis ja celkkii sidjiide: “Geahča, mii mannat bajás Jerusalemii. Doppe ollašuvvá buot maid profehtat leat čállán Olbmobártni birra. 32
18,32
9,2244
Son addojuvvo báhkiniid gihtii, sii bilkidit ja givssidit ja čolget su, 33
18,33
Hos 6,2
Matt 16,21+
ja sii spihččejit su ja goddet su. Muhto goalmmát beaivvi son čuožžila jábmiid luhtte.” 34
18,34
9,45
Máhttájeaddjit eai ádden Jesusa sániin maidege. Ášši lei sis čihkkojuvvon, eaige sii ipmirdan maid Jesus oaivvildii.

Jesus buorida čalmmehis gearjideaddji

35Go Jesus lahkanii Jerikoi, de geaidnoguoras čohkkái gearjideamen čalmmehis olmmái. 36Go son gulai ollu olbmuid mannamin das meattá, de son jearai mii dat lei. 37Olbmot muitaledje ahte nasaretlaš Jesus lea mannamin dakko meattá. 38

18,38
Matt 9,27
15,22
Luk 17,13
18,38 Davida bárdni vuidojuvvon beastigonagasa juvddálaš namahus. árpmit greikkagillii eleison. >16,24.Dalle olmmái čuorvvui: “Jesus, Davida bárdni, árpmit mu!” 39Dat geat vázze ovddemus, gohčo su jávohuvvat, muhto son čuorvvui vel jitnoseappot: “Davida bárdni, árpmit mu!” 40Jesus orustii ja gohčui láidet su lusas. Go olmmái bođii, de Jesus jearai sus: 41“Maid don dáhtut mu dahkat alccesat?” Son vástidii: “Hearrá, atte munnje fas oainnu.” 42
18,42
7,50+
Dalle Jesus celkkii sutnje: “Šatta oaidnin! Du osku lea beastán du.” 43Dallánaga olmmái oaidnigođii, ja son čuovvulii Jesusa ja máinnui Ipmila. Ja buohkat geat dan oidne, giite ja máidno Ipmila.