Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
13

Jos ehpet jorgal

131Dan áigge bohte soapmásat ja muitaledje sutnje daid galilealaččaid birra geaid Pilatus lei goddán, nu ahte sin varra lei seahkánan sin oaffarelliid varrii. 2

13,2
Joh 9,2
Jesus celkkii sidjiide: “Gáddibehtetgo ahte dát galilealaččat ledje stuorit suttolaččat go buot eará galilealaččat, danne go sii gillájedje dan? 3
13,3
Sál 7,13
Mun cealkkán didjiide: Eai lean, muhto seammá ládje dii buohkat duššabehtet, jos ehpet jorgal. 4Naba dat gávccinuppelogis geat sorbmašuvve, go Siloa toardna gahčai sin ala? Gáddibehtetgo ahte sii ledje stuorit suttolaččat go buot eará Jerusalema olbmot? 5Mun cealkkán didjiide: Eai eisege, muhto seammá ládje dii buohkat duššabehtet, jos ehpet jorgal.”

Šattuhis fiikonmuorra

6

13,6
Matt 21,19
Jesus muitalii vel veardádusa: “Muhtun olbmá viidnegárddis lei šaddamin fiikonmuorra. Son manai ohcat das šaddosiid, muhto ii gávdnan. 7Dalle son dajai viidnegárdedikšui: ‘Mun lean dál golbma jagi boahtán ohcat šaddosiid dán fiikonmuoras, muhto in leat gávdnan. Njeaidde dan, dathan dušše goarida eatnama.’ 8
13,8
2 Pet 3,915
Muhto viidnegárdikšu vástidii: ‘Hearrá, divtte dan orrut vel ovtta jagi, de mun beasan goaivut ja duktet eatnama dan birra. 9Boahtte jagi dat veadjá šaddadit šattuid. Muhto jos ii šaddat, de gohčo dalle njeaidit dan.’”

Jesus buorida nissona sabbahin

10Jesus lei sabbahin oahpaheamen olbmuid muhtun synagogas. 11Das lei nisson gean buozalvasvuođa vuoigŋa lei váivvidan gávccinuppelohkái jagi. Su čielgi lei oalát guvrragan, iige son sáhttán njulget čielggi. 12Go Jesus oinnii su, de son rávkkai su lusas ja celkkii: “Nisson, don leat čovdojuvvon iežat buozalvasas.” 13

13,13
Mark 5,23
6,5
7,32
8,23
Luk 4,40
Apd 9,12
28,8
Son bijai gieđaid nissona ala, ja dallánaga nisson njulgii čielggi ja máinnui Ipmila.

14

13,14
2 Mos 20,9č
Luk 6,7
14,3+
Go synagoga ovdaolmmoš oinnii ahte Jesus buoridii sabbahin, de son moaráskii ja dajai olbmuide geat ledje das: “Vahkus leat guhtta beaivvi barggu várás. Bohtet dalle buoriduvvot, allet sabbahin.” 15
13,15
14,5
Hearrá vástidii: “Dii guoktilaččat! Juohkehaš dis gal čoavdá iežas vuovssá dahje ásena čatnagasas sabbahin ja doalvu dan juhkat. 16Dán Abrahama nieidda Sáhtán lea doallan čatnagasas olles gávccinuppelohkái jagi. Iigo su livčče ožžon čoavdit friddjan sabbahin?” 17Go Jesusa vuostálastit gulle su vástádusa, de sii heahpanedje, muhto olbmot ledje ilus buot ovddolaš daguid dihte maid son dagai.

Sennetsiepman ja suvrradáigi

18De Jesus celkkii: “Man láhkásaš lea Ipmila riika? Manin mun veardidivččen dan? 19

13,19
Sál 104,12
Esek 17,23
31,6
Dan 4,1221
13,19 sennetsiepman hui uhca siepmanaš, eambbo go 760 siepmana grámmas; šaddu sáhttá leat badjel 2 mehtera alu.Dat lea dego sennetsiepman maid olmmái gilvvii gilvvagárdásis. Dat stuorui ja lei maŋimustá dego muorra, ja almmi lottit ráhkadedje besiid dan ovssiide.”

20Son celkkii vel: “Manin mun veardidivččen Ipmila riikka? 2113,21 suvrradáigi Láibbodettiin láibu vurkii oasáža geavvan dáiggis. Go fas áiggui láibut, de duhppejuvvui dáigebihtá ođđa dáigái vai dat gis geavvá. golbma gáredievva sullii 36 lihttera dahjege 20 kilo jáffut. ▶ mihttu ja deaddu.Dat lea dego suvrradáigi. Go nisson soatkkai dan jáffuide mat ledje golbma gáredievva, de oppa dáigi suvrrui.”

Baskkes uksa

22

13,22
9,51+
Jesus vádjolii Jerusalema guvlui. Son manai gávpogis gávpogii ja gilis gillái ja oahpahii olbmuid. 23Muhtun jearai sus: “Hearrá, leatgoson dat hárvát geat bestojuvvojit?” Son celkkii sidjiide:

24

13,24
1 Tim 6,12
“Gilvvohallet vai beassabehtet sisa baskkes uvssas. Mun cealkkán didjiide: Eatnagat vigget beassat sisa muhto eai beasa. 25
13,25
Matt 25,11č
Boahtá áigi go dáluisit čuožžila ja dahppá uvssa. Go dii dasto čuožžubehtet olgun, goalkkuhehpet uvssa ja dadjabehtet: ‘Hearrá, rabas midjiide!’ de son cealká: ‘Geat dii lehpet? Mun in dovdda din.’ 26Dalle dii dadjabehtet: ‘Mii boraimet ja jugaimet duinna, ja don oahpahit min gáhtain.’ 27
13,27
Sál 6,9
Muhto son cealká: ‘Mun in dieđe geat dii lehpet. Mun in dovdda din. Gáidet mu luhtte, buot dii vearredahkkit!’

28

13,28
Sál 107,3
Jes 2,2č
25,6
Matt 8,11č
Doppe dii čierrubehtet ja gižahehpet bániid, go oaidnibehtet Abrahama ja Isaka ja Jakoba ja buot profehtaid Ipmila riikkas, muhto fuobmábehtet ahte dii ieža lehpet norddastuvvon olggos. 29Olbmot bohtet nuortan ja oarjin ja davvin ja lullin ja boradišgohtet Ipmila riikkas. 30
13,30
Matt 19,30
20,16
Máŋggat maŋimuččat leat dalle vuosttamuččat, ja máŋggat vuosttamuččat maŋimuččat.”

Jesus ja Herodes

3113,31 Herodes Herodes Antipas, vrd. 3,1; Matt 14,1. ▶ Herodesa sohka.Aiddo dalle muhtun farisealaččat bohte dadjat Jesusii: “Vuolgge dáppe, dasgo Herodes áigu goddit du.” 3213,32 goalmmát beaivvi >9,22.Muhto son vástidii: “Mannet dadjat dan riebanii: Odne ja ihttin mun áján olbmuin olggos bahás vuoiŋŋaid ja buoridan buhcciid, ja goalmmát beaivvi mun lean geargan. 33Muhto mun ferten vádjolit odne ja ihttin ja vel maŋit beaivvige, dasgo ii heive ahte profehta goddojuvvo eará báikkis go Jerusalemis.

Vuoi Jerusalema!

34

13,34
Sál 91,4
Jes 62,5
Jer 7,13č
22,5
Luk 19,41eč
Jerusalem, Jerusalem! Don gottát profehtaid ja geađgádat daid geat leat du lusa vuolggahuvvon. Man dávjá mun lean dáhtton čohkket du mánáid nugo vuonccis čohkke čivggaid soajáid vuollái! Muhto dii ehpet dáhtton boahtit. 35
13,35
Sál 118,26
Luk 19,38
Geahča, din viessu guđđojuvvo ávdimin. Mun cealkkán didjiide: Dii ehpet oainne mu ovdal go dan beaivvi go dadjabehtet: Buressivdniduvvon lehkos son guhte boahtá Hearrá nammii.

14

Jesus buorida olbmá sabbahin

141

14,1
6,7eč
Muhtin sabbaha Jesus lei farisealaš ráđđehearrá guossin, ja buohkat atne su čalmmis. 2Dalle su lusa bođii olmmái geas lei čáhcedávda. 3
14,3
Matt 12,10č
Luk 6,9
13,14eč
Joh 5,16
9,1416
14,3 sabbahin >4,16.Jesus jearai láhkadovdiin ja farisealaččain: “Leago lobálaš buoridit sabbahin vai ii?” 4Muhto sii orro jávohaga. Dalle Jesus guoskkahii olbmá, buoridii su ja luittii su mannat. 514,5 bárdni dahje vuoksá Muhtun giehtačállosiin lea “ásen dahje vuoksá”. Gč. 13,15.Ja son celkkii sidjiide: “Maid dii ieža dahkabehtet? Jos soapmása bárdni dahje vuoksá gahččá gáivui, de almma son geassá dan bajás dallánaga, vaikko livččii sabbat?” 6
14,6
Matt 22,46
Sii eai máhttán vástidit dasa maidege.

Čeavláivuohta ja vuollegašvuohta

7

14,7
20,46
Go Jesus mearkkašii ahte guossit válljejedje beavddis boaššumus sajiid, de son muitalii sidjiide veardádusa:

8

14,8
Sát 25,6č
“Go leat bovdejuvvon guossemállásiidda, de ale váldde boaššumus saji. Muhtun eará guossi soaitá leat árvvoleabbo go don, 9ja guossoheaddji gii lea bovden dudno guktuid, boahtá ja dadjá dutnje: Čáhkke saji dán guossái. Dalle don šattat heahpanemiin mannat uskimus sadjái. 10Muhto go leat bovdejuvvon guossái, de váldde beavddis uskimus saji. Dalle guossoheaddji boahtá ja dadjá dutnje: Ustiban, čohkán boaššubuidda, ja don oaččut gudni buot gussiid oaidnut. 11
14,11
Esek 21,31
Matt 23,12
Luk 18,14
1 Pet 5,5č
Gii iežas alida, dat vuoliduvvo, ja gii iežas vuolida, dat aliduvvo.”

12

14,12
6,33
De Jesus celkkii dasa gii lei bovden su: “Go don bovdet gussiid gaskabeaimállásiidda dahje eahkedismállásiidda, de ale bovde ustibiiddát, ale vieljaidat, fulkkiidat alege rikkis siidaguimmiidat, danin go siigis vedjet bovdet du, ja nu don oaččut buot das bálkká. 13Muhto go don lágidat guossemállásiid, de bovde gefiid ja rámbbiid, lápmásiid ja čalmmehemiid. 14
14,14
Sát 19,17
De don leat ávdugas, danin go sis ii leat mihkkege addit fas dutnje. Don oaččut bálkká dalle go vanhurskásat čuožžilit jábmiid luhtte.”

Stuorra guossemállásat

15

14,15
Alm 19,9
Dalle muhtun guossi gii gulai dán, dajai Jesusii: “Ávdugas dat gii beassá leat mállásiin Ipmila riikkas.”

16Jesus celkkii sutnje:

“Muhtun olmmái lágidii stuorra guossemállásiid ja bovdii eatnagiid. 17Go guossemállásiid áigi bođii, de son vuolggahii bálvaleaddjis cealkit daidda geat ledje bovdejuvvon: Bohtet, dasgo buot lea gárvvis! 18Muhto sii buohkat ripme beasadallat. Muhtun dajai: ‘Mun lean oastán bealddu ja ferten vuolgit dan geahččat, ándagassii go in sáhte boahtit.’ 19Nubbi dajai: ‘Mun lean oastán vihtta vuoksábára ja lean vuolgimin daid geahččalit, ándagassii go in sáhte boahtit.’ 20

14,20
1 Kor 7,33
Goalmmátgis dajai: ‘Mun lean aiddo náitalan, ja danin in sáhte boahtit.’ 21
14,21
1 Kor 1,27
Bálvaleaddji máhcai ja muitalii dán hearrásis. Dalle dáluisit moaráhuvai ja dajai bálvaleaddjásis: ‘Vuolgge hoahpus gávpoga gáhtaide ja luottaide ja buvtte deike gefiid ja rámbbiid, čalmmehemiid ja lápmásiid.’ 22Bálvaleaddji bođii dadjat: ‘Hearrá, mun lean dahkan nugo don gohččot, muhto ain lea sadji.’ 23
14,23
Apd 13,46
Dalle hearrá dajai bálvaleaddjásis: ‘Mana máđijaide ja bálgáide ja nágge olbmuid boahtit, vai mu viessu dievvá. 24Mun cealkkán didjiide ahte ii oktage dain geaid mun ledjen bovden, beasa mu guossemállásiidda.’”

Maid Jesus gáibida máhttájeddjiinis

25Jesusa mielde vádjoledje ollu olbmot. Son jorggihii ja dajai sidjiide:

26

14,26
5 Mos 33,9
“Jos guhtege boahtá mu lusa iige vašut áhčis ja eatnis, áhkás ja mánáidis, vieljaidis ja oappáidis ja velá iežas heakkage, de son ii sáhte leat mu máhttájeaddji. 2714,27 guotte ruossas >9,23.Gii ii guotte ruossas ja vádjol mu maŋis, dat ii sáhte leat mu máhttájeaddji.

28Jos muhtin dis áigu hukset toartna, de almma son vuos čohkána rehkenastit goluid vai oaidná, suitágo son hukset dan gárvvisin. 29Muđui sáhttá geavvat nu ahte son bidjá vuođu, muhto šaddá heaitit barggu gaskan. Dalle buohkat geat dan oidnet, bilkidišgohtet su ja dadjet: 30‘Dát olmmái álggii gal hukset, muhto ii ollašuhttán.’ 31Dahje jos gonagas áigu vuolgit soahtat nuppiin gonagasain, de iigo son vuos čohkán smiehttat sáhttágo son logiduhát olbmáin mannat nuppi vuostá gii boahtá su vuostá guoktelogiduhát olbmáin. 32Jos son ii sáhte dan, de son vuolggaha áirasiid bivdit ráfi go nubbi lea ain guhkkin.

33Dihtet dalle: Ii oktage dis sáhte leat mu máhttájeaddji muđui go luohpá buot das mii sus lea.

34

14,34
Matt 5,13
14,34 Muhto … veagahuvvá Mineralasteaččit main lei sálti sáhtte adnojuvvot katalysáhtorin, muhto daid sálttit dađistaga jávke. ▶ sálti.Sálti lea ávkkálaš. Muhto jos sálti veagahuvvá, de mo dat šaddá fas sálttisin? 35
14,35
Matt 11,15
13,943
Mark 4,923
Alm 2,7
13,9
Dat ii dohkke ii beldui iige duktan, muhto bálkása.

Geas leat bealjit, dat gullos!”

15

Láhppon sávza

15115,1 Tuollárat ja suttolaččat >5,30.Tuollárat ja suttolaččat bohte Jesusa lusa gullat su. 2

15,2
5,30
7,34
19,7
Farisealaččat ja čáloahppavaččat nimmoredje ja dadje: “Dát olmmái váldá suttolaččaid searvásis ja borada singuin.”

3Dalle Jesus muitalii sidjiide veardádusa:

4

15,4
19,10
Joh 10,11č+
“Jos dis muhtumis leat čuođi sávzza ja okta dain láhppo, de almma son dalle guođđá dan ovccilogiovcci meahccái ja vuolgá dan maŋŋái mii lea láhppon, ja ohcá dassážii go gávdná dan? 5Go son gávdná sávzzas, de son illosa ja lokte dan hárduid ala, 6
15,6
Sál 119,176
Jes 49,22
Esek 34,1622
Luk 19,10
ja go lea boahtán ruoktot, de son bovde lusas ustibiiddis ja siidaguimmiidis ja dadjá sidjiide: ‘Illudehket muinna! Mun gávdnen iežan sávzza mii lei láhppon.’ 7Mun cealkkán didjiide: Seammá láhkái almmisge šaddá stuorit illu ovtta suttolačča dihte gii jorgala, go ovccilogiovcci vanhurskása dihte geat eai dárbbaš jorgalusa.

Láhppon ruhta

815,8 logi silbaruđa greikkagillii drakme, dahká logi beaivebálkká. ▶ minttat.Dahje jos nissonis leat logi silbaruđa ja son láhppá ovtta, de almma son dalle cahkkeha lámppá, suohpalastá vistti ja ohcá dárkilit, dassážii go gávdná dan? 9Ja go son lea gávdnan ruđa, de son bovde lusas ustibiiddis ja ránnjánissoniid ja dadjá: ‘Illudehket muinna! Mun gávdnen ruđa maid ledjen láhppán.’ 10Mun cealkkán didjiide: Seammá láhkái Ipmila eŋgelat illudit ovtta suttolačča dihte gii jorgala.”

Láhppon bárdni

11Jesus celkkii vel: “Muhtun olbmás ledje guokte bártni. 1215,12 juogadii opmodagas Áhčči sáhtii addit mánáide árbbi ovddalgihtii. Boarráseamos bárdni lei váldoárbbolaš ja sus galggai leat guovttegeardásaš árbeoassi nuorat bártni ektui. Gč. 5 Mos 21,17.Nuorat sudnos dajai áhččásis: ‘Áhčážan, atte munnje iežan oasi opmodagastat.’ Dalle áhčči juogadii opmodagas sudno gaskkas. 13Moatte beaivvi geažes nuorat bárdni čohkkii buot opmodagas ja vulggii guhkás vieris eatnamii. Doppe son skihtardii oppa opmodagas badjelmearálaš eallimis. 14Muhto go son lei loaktán buot, de šattai dan eatnamii stuorra nealgi, ja son gillágođii heađi. 15Dalle son álggii muhtun dan eatnama olbmá bálvaleaddjin, ja olmmái vuolggahii su eatnamiiddásis geahččat spiinniid. 16Son livččii hálidan deavdit čoavjji bađvešaddosiiguin maid spiinnit borre, muhto eai datge addojuvvon sutnje.

17Dalle bárdni jierbmagođii ja jurddašii: ‘Buot mu áhči bálkkolaččain lea valjis borramuš, muhto mun nealggun dáppe jámas. 18Dál mun vuolggán áhččán lusa ja dajan: Áhčážan, mun lean suddudan almmi vuostá ja du vuostá. 19Mun in leat šat dohkálaš gohčoduvvot du bárdnin. Divtte mu leat dego muhtin du bálkkolaččain.’ 2015,20 árkkášii su njuorrasit >7,13.Ja son vulggii áhčis lusa.

Go bárdni lei ain guhkkin, de áhčči áiccai su. Son árkkášii su njuorrasit, viegai su ovddal, dohppii su čeabeha birra ja cummistii su. 2115,21 bárdnin Muhtun giehtačállosat lasihit: “Divtte mu leat dego muhtin du beaivebálkkolaččain.” Gč. 15,19.Bárdni dajai sutnje: ‘Áhčážan, mun lean suddudan almmi vuostá ja du vuostá. Mun in leat šat dohkálaš gohčoduvvot du bárdnin.’ 22Muhto áhčči dajai bálvaleddjiide: ‘Buktet hoahpus buoremus biktasiid ja gárvvuhehket daid sutnje, bidjet sutnje suorbmasa surbmii ja gápmagiid juolgái. 23Vižžet buoiddes gálbbi ja njuvvet dan, de mii beassat boradit ja ávvudit. 24

15,24
Ef 2,15
Dát mu bárdni lei jápmán muhto lea fas eallán, son lei láhppon muhto lea dál gávdnon.’ Ja de álge ilolaš ávvudoalut.

25Boarráset bárdni lei giettis. Go son boahtigođii ja lei lahka ruovttu, de son gulai čuojaheami ja dánsuma. 26Son rávkkai lusas muhtun bálvaleaddji ja jearai, mii dat lei. 27Bálvaleaddji vástidii: ‘Du viellja lea boahtán ruoktot, ja du áhčči lea njuovvan buoiddes gálbbi danin go lea ožžon su dearvan ruoktot.’ 28Dalle boarráset viellja suhtai iige dáhtton mannat sisa. Áhčči bođii olggos ja sártnuhii su, 29muhto son vástidii: ‘Ollu jagiid mun lean bálvalan du inge oktiige leat guođđán deavddekeahttá ovttage du gohččumiin. Dattetge don it goassege leat addán gihcige, vai mun livččen beassan ávvudit ustibiiddánguin. 30Muhto go dát du bárdni boahtá ruoktot, dát gii lea loaktán du opmodaga fuoráiguin, de don njuovat sutnje buoiddes gálbbi!’ 31Muhto áhčči dajai sutnje: ‘Bártnážan, don leat álelassii mu luhtte, ja buot mii mus lea, lea du. 32Muhto dál mii galgat ávvudit ja illudit, dasgo du viellja lei jápmán ja lea fas eallán, son lei láhppon ja lea fas gávdnon.’”