Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
2

21Nu ollašuvai albmi ja eanan ja buot daid veahka. 2

2,2
2 Mos 20,11
31,17
Hebr 4,4
2,2 čihččet beaivvi sabbat.Čihččet beaivvi Ipmil lei ollašuhttán oppa dagus. Ja Ipmil vuoiŋŋastii čihččet beaivvi go lei dahkan dán buot. 3Ja Ipmil buressivdnidii čihččet beaivvi ja basuhii dan, dasgo dan beaivvi son vuoiŋŋastii buot sivdnidandagustis.

Olmmoš Edena gilvvagárddis

42,4 muitalus Seammá hebreagiel sátni lea muđui jorgaluvvon “sohkalogahallan”. Vrd. 5,1; 6,9; 10,1. Hearrá Ipmila bassi namma čállojuvvui hebreagillii konsonánttaiguin JHWH. Lohkamis namma ii celkojuvvon, muhto dan sadjái daddjojuvvojedje sánit mat mearkkašedje “Hearrá” dahje “Ipmil”. ▶ Hearrá.Dát lea muitalus das mo albmi ja eanan sivdniduvvui. Dalle go Hearrá Ipmil dagai almmi ja eatnama, 5de ii lean eatnama alde vel mihkkege miestagiid, iige mihkkege rásiid lean šaddan, dasgo Hearrá Ipmil ii lean diktán arvit eatnamii, iige olmmoš lean vel bargamin eatnama. 62,6 čáhci Boares Biibbalis čuožžu “mierká”.Muhto čáhci vuožui eatnamis ja láktadii eananbajildasa. 7

2,7
1,27
1 Kor 15,45eč
2,7 olbmo eatnama muolddas Hebreagillii “olmmoš” lea adam ja “eanan” lea adama. ealli siellun Doaba “ealli siellu” adnojuvvo dás olbmo birra. Seammá doaba adnojuvvo maid elliid ja guliid birra, vrd. 1,20.21.24.30.Dalle Hearrá Ipmil hábmii olbmo eatnama muolddas ja bosádii su njunnái eallinvuoiŋŋanasa, ja olmmoš šattai ealli siellun. 82,8 gilvvagárddi Septuagintas dát gilvvagárdi gohčoduvvo namahusain paradeisos, ja das boahtá sátni “paradiisa”.Hearrá Ipmil gilvvii gilvvagárddi nuorttas, Edenii, ja dohko son bijai olbmo gean lei hábmen. 9
2,9
Sát 3,18
Alm 2,7
22,2
Hearrá Ipmil šaddadii eatnamis buotlágán muoraid mat ledje čábbát oaidnit ja maid šaddosat ledje buorit borrat, ja gasku gilvvagárddi son šaddadii eallima muora ja dieđu muora buori ja bahá hárrái.

10Edenis golggiidii johka mii láktadii gilvvagárddi, ja dat juohkásii doppe njealljin suorgin. 112,11 Havila Arabias. Vrd. 25,18; 1 Sam 15,7.2,11–14 Pišon, Gihon, Hiddekel paradiissa jogat; guokte vuosttamučča eat dieđe vissásit, goalmmát lea Tigris.Vuosttamučča namma lea Pišon. Dat golgá oppa Havila eatnama birra, gos lea golli, 122,12 suovasgáhčči lea njálggahájat muorragáhčči.ja dan eatnama golli lea buorre. Doppe lea maiddái suovasgáhčči ja onyksgeađgi. 132,13 Kuš guovlu Egypta lulábealde, Nileanu gáttis. Vrd. 10,6–8; Est 1,1; Jes 18; Jer 13,23.Nuppi joga namma lea Gihon. Dat golgá birra oppa Kuša eatnama. 14Goalmmát joga namma lea Hiddekel, ja dat golgá Assura nuorttabeale. Njealját johka lea Eufrat.

15Hearrá Ipmil bijai olbmo Edena gilvvagárdái bargat ja gáhttet dan. 16Ja Hearrá Ipmil rávvii olbmo ná: “Don oaččut roahkka borrat buot gilvvagárddi muorain. 17

2,17
Rom 6,23
Dušše dan muoras mii addá dieđu buoris ja bahás, don it oaččo borrat, dasgo dan beaivvi go don das borat, de don jámát.”

18

2,18
Sárd 4,8č
Hearrá Ipmil celkkii: “Olbmui ii leat buorre leat okto. Mun dagan sutnje guoimmi gii sáhttá leat sutnje veahkkin.” 19Ja Hearrá Ipmil hábmii muolddas buot fuođđuid ja buot almmi lottiid ja buvttii daid olbmo lusa, vai beassá oaidnit manin son daid gohčoda. Ja nugo olmmoš gohčodii guđege ealli, nu dat šattai navdojuvvot. 20Olmmoš attii namaid buot šibihiidda, buot almmi lottiide ja buot meahcielliide. Muhto olbmui ii gávdnon heivvolaš guoibmi gii lei su láhkásaš. 21Dalle Hearrá Ipmil oađđáhii olbmo losses nahkáriidda, ja go son lei oađđimin, de Ipmil válddii ovtta su erttetdávttiin ja devddii dan saji oččiin. 22
2,22
1 Kor 11,8
1 Tim 2,13
Hearrá Ipmil dagai dán erttetdávttis nissona ja buvttii su olbmá lusa. 232,23 Hebreagillii lea dás sátnestoahkan, “olmmái” lea , “nisson” lea iša.Dalle olmmái celkkii:

“Dát lea dal dákti mu dávttiin

ja oažži mu oaččis.

Nissonin son galgá gohčoduvvot,

olbmás son lea váldojuvvon.”

24
2,24
Matt 19,5
Ef 5,31
Dan dihte olmmái guođđá áhčis ja eatnis ja eallá áhkáinis, ja soai šaddaba oktan oažžin. 25
2,25
3,7
Olmmái ja nisson leigga goappašagat álás, eabage soai heahpanaddan.
3

313,1 Gearpmaš ovddasta dás bahás ja fillejeaddji fámu. Vrd. 2 Kor 11,3; Alm 12,9; 20,2.Gearpmaš lei gávvileamos buot meahcielliin maid Hearrá Ipmil lei dahkan. Dat jearai nissonis: “Leago Ipmil duođaid cealkán ahte doai eahppi oaččo borrat ovttage muoras gilvvagárddis?” 2Nisson vástidii gearbmašii: “Gal moai ožžo borrat gilvvagárddi muoraid šaddosiid. 3

3,3
2,16č
Rom 6,23
Dušše dan muora hárrái mii šaddá gasku gilvvagárddi, Ipmil lea cealkán: Alli bora dan šaddosiid allige guoskka dasa, amade jápmit.” 4Dalle gearpmaš dajai nissonii: “Eahppi eisege jáme. 5Muhto Ipmil diehtá ahte dan beaivvi go doai borrabeahtti das, de dudno čalmmit rahpasit ja doai šaddabeahtti Ipmila láhkásažžan, nu ahte diehtibeahtti buori ja bahá.” 6
3,6
Rom 5,12eč
1 Tim 2,14
Jak 1,14č
Nisson oinnii dál ahte muora šaddosat ledje buorit borrat ja ahte dat lei čáppat geahčadit ja geasuheaddji, danne go dat attii jierpmi. Son válddii das šaddosa ja borai ja attii maid boadnjásis gii lei suinna, ja sonnai borai. 7
3,7
2,25
Dalle rahpasedje sudno čalmmit, ja soai fuobmáiga ahte leigga álás. Soai njađiiga oktii fiikonlasttaid ja giesaiga daid alimiid birra.

8

3,8
Sál 139,7–10
Eahkedis go lei gáludan, de soai gulaiga Hearrá Ipmila váccašeamen gilvvagárddis. Dalle olmmái ja su áhkká čiehkádeigga Hearrá Ipmilis gilvvagárddi muoraid gaskii. 9Muhto Hearrá Ipmil rávkkai olbmá ja jearai: “Gos don leat?” 10Olmmái vástidii: “Mun gullen du lávkkiid gilvvagárddis ja ballagohten, dasgo mun lean álás, ja danne mun čiehkádin.” 11Hearrá Ipmil jearai: “Gii dutnje muitalii ahte leat álás? Leatgo don borran dan muoras mas mun gilden du borramis?” 12Olmmái vástidii: “Nisson gean don addet munnje guoibmin, attii munnje dan muora šaddosa, ja mun borren.” 13
3,13
2 Kor 11,3
Dalle Hearrá Ipmil celkkii nissonii: “Maid don leat dahkan!” Nisson vástidii: “Gearpmaš fillii mu, ja mun borren.”

14

3,14
Jes 65,25
Mi 7,17
De Hearrá Ipmil celkkii gearbmašii:

“Danne go dahket dán,

de don leat garuhuvvon,

áddjojuvvon eret buot šibihiid

ja fuođđuid luhtte.

Čoavjját alde don galggat njoammut,

ja muoldda borrat buot beivviidat.

15

3,15
Rom 16,20
Hebr 2,14č
1 Joh 3,8
Alm 12,4č15–17
Mun bijan vaši du ja nissona gaskii,

du náli ja su náli gaskii:

Dat cuvke du oaivvi,

muhto don čuolastat su šušmái.”

16

3,16
1 Kor 11,3
14,34
Ef 5,22č
1 Tim 2,12
Nissonii son celkkii:

“Garasin mun dagan du

áhpehisvuođa váivviid,

ja bákčasiiguin don galggat riegádahttit mánáidat.

Boadnjásat galgá leat du hállu,

ja son galgá ráđđet du.”

17

3,17–18
Hebr 6,8
Ja olbmái son celkkii:

“Danne go guldalit áhkát

ja borret dan muoras

mas mun gilden du borramis,

de eanan galgá leat garuhuvvon du dihte.

Váivválaš rahčamiin don šattat

háhkat das eallámuša

nu guhká go ealát.

18Eanan šaddada dutnje

bastilislánjáid ja gáskálasaid,

ja don šattat borrat eatnama šattuid.

19

3,19
2,7
18,27
Job 34,15
Sál 90,3
Sárd 12,7
2 Tess 3,10
Bivastatgálluid don galggat borrat láibbát

dassážii go fas máhcat eatnamii,

dasgo das don leat váldojuvvon.

Muolda don leat,

ja muoldan don fas šattat.”

203,20 Eva Namas lea oktavuohta hebreagiel sátnái mii mearkkaša “eallin” dahje “heagga”.Adam bijai áhkkásis namman Eva, dasgo son šattai buot olbmuid eadnin. 21Hearrá Ipmil dagai Adamii ja su áhkkái gárvvuid náhkis ja gárvvuhii daid sudnuide.

22

3,22
Alm 22,14
Hearrá Ipmil celkkii: “Olmmoš lea dál šaddan min láhkásažžan, son diehtá sihke buori ja bahá. Go son dal ii geigeše gieđa ja válddáše šaddosa eallima muoras ja boraše ja ealáše agálaččat!” 23
3,23
2,15
Ja Hearrá Ipmil ájii olbmo Edena gilvvagárddis ja bijai su bargat eatnama, mas son lei váldojuvvon. 24
3,24
Esek 10
3,24 kerubaid kerubat.Son ájii olbmo eret ja bijai Edena gilvvagárddi nuorttabeallái kerubaid ja álddagasti miehki fáktet geainnu eallima muora lusa.

4

Kain ja Abel

414,1 lean ožžon Masorehtalaš teavsttas lea dás sátni mii sáhttá mearkkašit “sivdnidit”, “ráhkadit”, vrd. 1 Mos 14,19.22; Sát 8,22, dahje “oastit”, “háhkat”, vrd. 1 Mos 25,10; 39,1. Namma Kain lea sátnestoahkan dáinna sániin.Adam elii áhkáinis Evain, ja Eva šattai áhpeheapmin ja riegádahtii Kaina. Eva dajai: “Mun lean ožžon Hearrá vehkiin bárdnemáná.” 24,2 Abel Namma mearkkaša “vuoiŋŋanas”, “nohkavašvuohta”.Son riegádahtii vel Kainii vielja, Abela. Abel šattai sávzageahččin ja Kain bealdobargin. 3Muhtun áiggi geažes Kain buvttii Hearrái oaffarattáldahkan eatnama šattuid. 4

4,4
2 Mos 34,19
Hebr 11,4
Abel maid buvttii attáldaga ja oaffarušai sávzzaidis vuosttašriegádeaddji lábbáid ja daid buoiddi. Hearrá geahčai Abela ja su oaffara beallái, 5muhto Kaina ja su oaffara beallái son ii geahččan. Dalle Kain suhtai sakka ja su ámadadju sevnnjodii. 6Hearrá celkkii Kainii: “Manne don suhttet, ja manne du ámadadju lea sevnnjodan? 7
4,7
Job 11,14č
Rom 6,1216
Jos dagat riekta, de sáhtát bajidit čalmmiid, muhto jos it, de lea suddu vuođgŋimin uksaguoras. Dat lea hálideamen du, muhto don galggat ráđđet dan.”

8

4,8
1 Joh 3,12
4,8 Vuolgu meahccái Sánit eai leat ▶ masorehtalaš teavsttas, muhto gávdno samarialaš biibbalteavsttas ja boarráseamos jorgalusain.Kain dajai vielljasis Abelii: “Vuolgu meahccái!” Doppe Kain fallehii vieljas ja gottii su.

9Dalle Hearrá jearai Kainas: “Gos lea du viellja Abel?” Kain vástidii: “In mun dieđe. Leango mun vielljan geahčči?” 10

4,10
Hebr 12,24
Hearrá celkkii: “Maid don leat dahkan! Vieljat varra čuorvu munnje eatnamis. 11Don leat garuhuvvon itge oaččo šat leat dan eatnamis mii rabastii njálmmi ja válddii vuostá vieljat vara maid don golggahit. 12Go don barggat eatnama, de dat ii šat atte dutnje šattus, muhto mášoheapmin ja golgolažžan don šattat vádjolit eatnama alde.” 13Kain dajai Hearrái: “Mu vearredahku lea stuorit go maid nagodan guoddit. 14
4,14
Job 15,20č
Don áját mu dál dán eatnamis, ja mun gárttan eret du muođuid ovddas. Mášoheapmin ja golgolažžan mun šattan vádjolit eatnama alde. Gii ihkinassii deaivá mu, sáhttá goddit mu.” 154,15 mearkka mearka, omd. gállus, mii čájeha ahte olmmoš lea Ipmila várjalusas. Gč. Esek 9,4.Muhto Hearrá celkkii sutnje: “Ii fal nu! Jos muhtin goddá Kaina, de dat mávssahuvvo sutnje čiežageardásaččat.” Ja Hearrá bijai Kainii mearkka, vai son ii gottáhalaše geasage gii deaivá su. 164,16 Nod dovdameahttun eanan. Namma sulastahttá hebreagiel sáni mii mearkkaša “ruovttuhisvuohta”. Vrd. 4,12.14.Nu Kain vulggii Hearrá muođuid ovddas ja ásai Noda eatnamii, Edena nuortalii.

Kaina nálli

17Kain elii áhkáinis, ja áhkká šattai áhpeheapmin ja riegádahtii Henoka. Kain huksii gávpoga ja gohčui gávpoga bártnis mielde Henokin. 18Henokii riegádii Irad, Iradii riegádii Mehujael, Mehujaelii riegádii Metušael ja Metušaelii riegádii Lamek. 19Lamek válddii guokte áhká; nuppi namma lei Ada ja nuppigis Silla. 20Ada riegádahtii Jabala, gii šattai daid áhččin geat ásset gođiin ja dollet šibihiid. 21Su viellja lei Jubal, ja son šattai buot daid áhččin geat čuojahit lyra ja njurgganasa. 22Silla maid riegádahtii bártni, Tubal-Kaina, gii duddjogođii bronsa- ja ruovdedujiid. Tubal-Kaina oabbá lei Naama.

23Lamek dajai áhkás guktui:

“Ada ja Silla, guldaleahkki mu,

Lameka áhkát, gulli mu sániid!

Mun gottán olbmá sárjjis,

juo ovtta sáhpadasas bártni.

24

4,24
4,15
Matt 18,21č
Juos Kain mávssahuvvo

čiežageardásaččat,

de Lamek čiežalogičiežageardásaččat.”

Set ja Enoš

254,25 Set Namma čatnasa dán oktavuođas hebreagiel sátnái mii mearkkaša “addit”. Gč. 4,26.Adam veallái fas áhkáinis, ja áhkká riegádahtii bártni. Eva bijai sutnje namman Set ja dajai: “Ipmil lea addán munnje nuppi máná Abela sadjái, gean Kain gottii.” 26

4,26
12,8
4,26 Enoš Namma mearkkaša “olmmoš”.Maiddái Setii riegádii bárdni, ja Set bijai sutnje namman Enoš.

Daid áiggiid olbmot álge čuorvut Hearrá nama.