Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
1

Ipmil sivdnida máilmmi

11

1,1
2,4
Job 38
Sál 8
33,6
104
Jer 32,17
Joh 1,13
Kol 1,16
1,1 sivdnidii Dan hebreagiel vearbbas mii dás adnojuvvo, lea álo Ipmil subjeaktan.Álggus Ipmil sivdnidii almmi ja eatnama.

21,2 Ipmila Vuoigŋa hebreagiel sátni ruah, mearkkaša “vuoigŋa”, “biegga” ja “vuoiŋŋanas”.Eanan lei ávdin ja guorus, seavdnjatvuohta govččai čiekŋalasa, ja Ipmila Vuoigŋa sattáhalai čáziid badjel. 3

1,3
Sál 33,9
2 Kor 4,6
Ipmil celkkii: “Šaddos čuovga!” Ja čuovga šattai. 4Ipmil oinnii ahte čuovga lei buorre. Ipmil earuhii čuovgga seavdnjadasas, 51,5 šattai eahket ja šattai iđit idja ja beaivi.ja son gohčui čuovgga beaivin, ja seavdnjadasa son gohčui idjan. Šattai eahket ja šattai iđit, vuosttaš beaivvi.

6Ipmil celkkii: “Šaddos gomuvuohta čáziid gaskii, ja earuhehkos dat čáziid čáziin.” Ja nu šattai. 7

1,7
Sál 148,4
1,7 čáziin mat leat gomuvuođa badjelis almmimearra. Vrd. 7,11; Sál 104,2eč; Job 36,27č.Ipmil dagai gomuvuođa ja earuhii daid čáziid mat leat gomuvuođa vuolde dain čáziin mat leat gomuvuođa badjelis. Nu šattai, 8ja Ipmil gohčui gomuvuođa albmin. Šattai eahket ja šattai iđit, nuppi beaivvi.

9

1,9
Job 38,8–11
Sál 33,7
104,6eč
Ipmil celkkii: “Čoagganehkoset čázit almmi vuolde ovtta sadjái, ja ihtos goikeeanan.” Ja nu šattai. 10Ipmil gohčui goikása eanamin, ja čáhcečoagganeami son gohčui mearran. Ja Ipmil oinnii ahte dat lei buorre. 11Ipmil celkkii: “Šaddos eanan ruonasin, šaddoset eatnama alde šattut mat dahket siepmaniid ja iešguđetlágán šattosmuorat maid šaddosiin leat siepmanat.” Ja nu šattai. 12Eanan šaddadii ruotnasa, iešguđetlágán šattuid mat dahket siepmaniid ja iešguđetlágán muoraid maid šaddosiin leat siepmanat. Ipmil oinnii ahte dat lei buorre. 13Šattai eahket ja šattai iđit, goalmmát beaivvi.

14

1,14
Sál 104,19
Jer 31,35
Ipmil celkkii: “Šaddoset čuovggat almmi gomuvuhtii earuhit beaivvi ijas, ja lehkoset dat áiggiid, beivviid ja jagiid mearkan. 15Báitoset dat almmi gomuvuođas ja addoset čuovgga eatnamii.” Ja nu šattai. 16
1,16
Sál 136,7eč
Ipmil dagai guokte stuorra čuovgga, stuoribu ráđđet beaivvi ja uhcibu ráđđet ija, ja násttiid. 17Ipmil bijai daid almmi gomuvuhtii čuovgat eatnamii, 18ráđđet beaivvi ja ija ja earuhit čuovgga seavdnjadasas. Ipmil oinnii ahte dat lei buorre. 19Šattai eahket ja šattai iđit, njealját beaivvi.

20Ipmil celkkii: “Giđđudehkoset heakkalaččat čáziin ja girdoset lottit eatnama badjelis almmi gomuvuođa vuolde.” 21Ja Ipmil sivdnidii stuorra mearraelliid ja buotlágán heakkalaččaid mat guđaidit čáziin, ja buot lottiid šlájaid. Ja Ipmil oinnii ahte dat lei buorre. 22Ipmil buressivdnidii daid ja celkkii: “Lehket šattolaččat ja lassánehket ja devdet meara čáziid, ja lassánehkoset lottit eatnama alde.” 23Šattai eahket ja šattai iđit, viđát beaivvi.

24Ipmil celkkii: “Šaddadehkos eanan buotlágán heakkalaččaid, buot omiid, njoammuid ja fuođđuid šlájaid.” Ja nu šattai. 25Ipmil dagai fuođđuid, omiid ja eatnama njoammuid, buot elliid šlájaid. Ja Ipmil oinnii ahte dat lei buorre.

26

1,26
5,13
9,6
Sál 8,7eč
1,26 olbmo hebreagillii adam.Ipmil celkkii: “Dahkkot olbmo, dahkkot su iežamet govvan, iežamet láhkásažžan! Ráđđejehkoset sii meara guliid, almmi lottiid, šibihiid, buot spiriid ja buot njoammuid mat lihkadit eatnama alde.” 27
1,27
2,721č
Matt 19,4
1 Kor 11,7
1,27 olmmájin ja nissonin Masorehtalaš teavsttas lea “olbmábealle ja nissonbealle”.Ja Ipmil sivdnidii olbmo iežas govvan, Ipmila govvan son sivdnidii su, olmmájin ja nissonin son sivdnidii sudno. 28
1,28
9,1
Ipmil buressivdnidii sudno ja celkkii sudnuide: “Leahkki šattolaččat ja eatnáneahkki, deavdi eatnama ja dahkki dan alcceseatte vuolibužžan. Ráđđejeahkki meara guliid, almmi lottiid ja buot elliid mat lihkadit eatnama alde.”

29

1,29
9,3
Ipmil celkkii vel: “Mun attán dudnuide buot šattuid mat dahket siepmaniid, nu ollu go dat leat oppa eatnama miehtá, ja buot muoraid maid šaddosiin leat siepmanat. Lehkoset dat dudno biebmun. 30Ja buot meahcielliide ja almmi lottiide ja buot dasa mii lihkada eatnama alde, buot dasa mas lea eallinvuoigŋa, mun attán ruonas šattuid biebmun.” Ja nu šattai. 31Ipmil geahčai buot maid lei dahkan, ja dat lei hui buorre. Šattai eahket ja šattai iđit, guđát beaivvi.

2

21Nu ollašuvai albmi ja eanan ja buot daid veahka. 2

2,2
2 Mos 20,11
31,17
Hebr 4,4
2,2 čihččet beaivvi sabbat.Čihččet beaivvi Ipmil lei ollašuhttán oppa dagus. Ja Ipmil vuoiŋŋastii čihččet beaivvi go lei dahkan dán buot. 3Ja Ipmil buressivdnidii čihččet beaivvi ja basuhii dan, dasgo dan beaivvi son vuoiŋŋastii buot sivdnidandagustis.

Olmmoš Edena gilvvagárddis

42,4 muitalus Seammá hebreagiel sátni lea muđui jorgaluvvon “sohkalogahallan”. Vrd. 5,1; 6,9; 10,1. Hearrá Ipmila bassi namma čállojuvvui hebreagillii konsonánttaiguin JHWH. Lohkamis namma ii celkojuvvon, muhto dan sadjái daddjojuvvojedje sánit mat mearkkašedje “Hearrá” dahje “Ipmil”. ▶ Hearrá.Dát lea muitalus das mo albmi ja eanan sivdniduvvui. Dalle go Hearrá Ipmil dagai almmi ja eatnama, 5de ii lean eatnama alde vel mihkkege miestagiid, iige mihkkege rásiid lean šaddan, dasgo Hearrá Ipmil ii lean diktán arvit eatnamii, iige olmmoš lean vel bargamin eatnama. 62,6 čáhci Boares Biibbalis čuožžu “mierká”.Muhto čáhci vuožui eatnamis ja láktadii eananbajildasa. 7

2,7
1,27
1 Kor 15,45eč
2,7 olbmo eatnama muolddas Hebreagillii “olmmoš” lea adam ja “eanan” lea adama. ealli siellun Doaba “ealli siellu” adnojuvvo dás olbmo birra. Seammá doaba adnojuvvo maid elliid ja guliid birra, vrd. 1,20.21.24.30.Dalle Hearrá Ipmil hábmii olbmo eatnama muolddas ja bosádii su njunnái eallinvuoiŋŋanasa, ja olmmoš šattai ealli siellun. 82,8 gilvvagárddi Septuagintas dát gilvvagárdi gohčoduvvo namahusain paradeisos, ja das boahtá sátni “paradiisa”.Hearrá Ipmil gilvvii gilvvagárddi nuorttas, Edenii, ja dohko son bijai olbmo gean lei hábmen. 9
2,9
Sát 3,18
Alm 2,7
22,2
Hearrá Ipmil šaddadii eatnamis buotlágán muoraid mat ledje čábbát oaidnit ja maid šaddosat ledje buorit borrat, ja gasku gilvvagárddi son šaddadii eallima muora ja dieđu muora buori ja bahá hárrái.

10Edenis golggiidii johka mii láktadii gilvvagárddi, ja dat juohkásii doppe njealljin suorgin. 112,11 Havila Arabias. Vrd. 25,18; 1 Sam 15,7.2,11–14 Pišon, Gihon, Hiddekel paradiissa jogat; guokte vuosttamučča eat dieđe vissásit, goalmmát lea Tigris.Vuosttamučča namma lea Pišon. Dat golgá oppa Havila eatnama birra, gos lea golli, 122,12 suovasgáhčči lea njálggahájat muorragáhčči.ja dan eatnama golli lea buorre. Doppe lea maiddái suovasgáhčči ja onyksgeađgi. 132,13 Kuš guovlu Egypta lulábealde, Nileanu gáttis. Vrd. 10,6–8; Est 1,1; Jes 18; Jer 13,23.Nuppi joga namma lea Gihon. Dat golgá birra oppa Kuša eatnama. 14Goalmmát joga namma lea Hiddekel, ja dat golgá Assura nuorttabeale. Njealját johka lea Eufrat.

15Hearrá Ipmil bijai olbmo Edena gilvvagárdái bargat ja gáhttet dan. 16Ja Hearrá Ipmil rávvii olbmo ná: “Don oaččut roahkka borrat buot gilvvagárddi muorain. 17

2,17
Rom 6,23
Dušše dan muoras mii addá dieđu buoris ja bahás, don it oaččo borrat, dasgo dan beaivvi go don das borat, de don jámát.”

18

2,18
Sárd 4,8č
Hearrá Ipmil celkkii: “Olbmui ii leat buorre leat okto. Mun dagan sutnje guoimmi gii sáhttá leat sutnje veahkkin.” 19Ja Hearrá Ipmil hábmii muolddas buot fuođđuid ja buot almmi lottiid ja buvttii daid olbmo lusa, vai beassá oaidnit manin son daid gohčoda. Ja nugo olmmoš gohčodii guđege ealli, nu dat šattai navdojuvvot. 20Olmmoš attii namaid buot šibihiidda, buot almmi lottiide ja buot meahcielliide. Muhto olbmui ii gávdnon heivvolaš guoibmi gii lei su láhkásaš. 21Dalle Hearrá Ipmil oađđáhii olbmo losses nahkáriidda, ja go son lei oađđimin, de Ipmil válddii ovtta su erttetdávttiin ja devddii dan saji oččiin. 22
2,22
1 Kor 11,8
1 Tim 2,13
Hearrá Ipmil dagai dán erttetdávttis nissona ja buvttii su olbmá lusa. 232,23 Hebreagillii lea dás sátnestoahkan, “olmmái” lea , “nisson” lea iša.Dalle olmmái celkkii:

“Dát lea dal dákti mu dávttiin

ja oažži mu oaččis.

Nissonin son galgá gohčoduvvot,

olbmás son lea váldojuvvon.”

24
2,24
Matt 19,5
Ef 5,31
Dan dihte olmmái guođđá áhčis ja eatnis ja eallá áhkáinis, ja soai šaddaba oktan oažžin. 25
2,25
3,7
Olmmái ja nisson leigga goappašagat álás, eabage soai heahpanaddan.
3

313,1 Gearpmaš ovddasta dás bahás ja fillejeaddji fámu. Vrd. 2 Kor 11,3; Alm 12,9; 20,2.Gearpmaš lei gávvileamos buot meahcielliin maid Hearrá Ipmil lei dahkan. Dat jearai nissonis: “Leago Ipmil duođaid cealkán ahte doai eahppi oaččo borrat ovttage muoras gilvvagárddis?” 2Nisson vástidii gearbmašii: “Gal moai ožžo borrat gilvvagárddi muoraid šaddosiid. 3

3,3
2,16č
Rom 6,23
Dušše dan muora hárrái mii šaddá gasku gilvvagárddi, Ipmil lea cealkán: Alli bora dan šaddosiid allige guoskka dasa, amade jápmit.” 4Dalle gearpmaš dajai nissonii: “Eahppi eisege jáme. 5Muhto Ipmil diehtá ahte dan beaivvi go doai borrabeahtti das, de dudno čalmmit rahpasit ja doai šaddabeahtti Ipmila láhkásažžan, nu ahte diehtibeahtti buori ja bahá.” 6
3,6
Rom 5,12eč
1 Tim 2,14
Jak 1,14č
Nisson oinnii dál ahte muora šaddosat ledje buorit borrat ja ahte dat lei čáppat geahčadit ja geasuheaddji, danne go dat attii jierpmi. Son válddii das šaddosa ja borai ja attii maid boadnjásis gii lei suinna, ja sonnai borai. 7
3,7
2,25
Dalle rahpasedje sudno čalmmit, ja soai fuobmáiga ahte leigga álás. Soai njađiiga oktii fiikonlasttaid ja giesaiga daid alimiid birra.

8

3,8
Sál 139,7–10
Eahkedis go lei gáludan, de soai gulaiga Hearrá Ipmila váccašeamen gilvvagárddis. Dalle olmmái ja su áhkká čiehkádeigga Hearrá Ipmilis gilvvagárddi muoraid gaskii. 9Muhto Hearrá Ipmil rávkkai olbmá ja jearai: “Gos don leat?” 10Olmmái vástidii: “Mun gullen du lávkkiid gilvvagárddis ja ballagohten, dasgo mun lean álás, ja danne mun čiehkádin.” 11Hearrá Ipmil jearai: “Gii dutnje muitalii ahte leat álás? Leatgo don borran dan muoras mas mun gilden du borramis?” 12Olmmái vástidii: “Nisson gean don addet munnje guoibmin, attii munnje dan muora šaddosa, ja mun borren.” 13
3,13
2 Kor 11,3
Dalle Hearrá Ipmil celkkii nissonii: “Maid don leat dahkan!” Nisson vástidii: “Gearpmaš fillii mu, ja mun borren.”

14

3,14
Jes 65,25
Mi 7,17
De Hearrá Ipmil celkkii gearbmašii:

“Danne go dahket dán,

de don leat garuhuvvon,

áddjojuvvon eret buot šibihiid

ja fuođđuid luhtte.

Čoavjját alde don galggat njoammut,

ja muoldda borrat buot beivviidat.

15

3,15
Rom 16,20
Hebr 2,14č
1 Joh 3,8
Alm 12,4č15–17
Mun bijan vaši du ja nissona gaskii,

du náli ja su náli gaskii:

Dat cuvke du oaivvi,

muhto don čuolastat su šušmái.”

16

3,16
1 Kor 11,3
14,34
Ef 5,22č
1 Tim 2,12
Nissonii son celkkii:

“Garasin mun dagan du

áhpehisvuođa váivviid,

ja bákčasiiguin don galggat riegádahttit mánáidat.

Boadnjásat galgá leat du hállu,

ja son galgá ráđđet du.”

17

3,17–18
Hebr 6,8
Ja olbmái son celkkii:

“Danne go guldalit áhkát

ja borret dan muoras

mas mun gilden du borramis,

de eanan galgá leat garuhuvvon du dihte.

Váivválaš rahčamiin don šattat

háhkat das eallámuša

nu guhká go ealát.

18Eanan šaddada dutnje

bastilislánjáid ja gáskálasaid,

ja don šattat borrat eatnama šattuid.

19

3,19
2,7
18,27
Job 34,15
Sál 90,3
Sárd 12,7
2 Tess 3,10
Bivastatgálluid don galggat borrat láibbát

dassážii go fas máhcat eatnamii,

dasgo das don leat váldojuvvon.

Muolda don leat,

ja muoldan don fas šattat.”

203,20 Eva Namas lea oktavuohta hebreagiel sátnái mii mearkkaša “eallin” dahje “heagga”.Adam bijai áhkkásis namman Eva, dasgo son šattai buot olbmuid eadnin. 21Hearrá Ipmil dagai Adamii ja su áhkkái gárvvuid náhkis ja gárvvuhii daid sudnuide.

22

3,22
Alm 22,14
Hearrá Ipmil celkkii: “Olmmoš lea dál šaddan min láhkásažžan, son diehtá sihke buori ja bahá. Go son dal ii geigeše gieđa ja válddáše šaddosa eallima muoras ja boraše ja ealáše agálaččat!” 23
3,23
2,15
Ja Hearrá Ipmil ájii olbmo Edena gilvvagárddis ja bijai su bargat eatnama, mas son lei váldojuvvon. 24
3,24
Esek 10
3,24 kerubaid kerubat.Son ájii olbmo eret ja bijai Edena gilvvagárddi nuorttabeallái kerubaid ja álddagasti miehki fáktet geainnu eallima muora lusa.