Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
30

Hearrá árpmiha ja buressivdnida iežas álbmoga

301

30,1
28,2–68
Go dii lehpet vásihan buressivdnádusa ja garuhusa maid mun bidjen din válljet, de dii jurddašišgoahtibehtet buot dán daid álbmogiid gaskkas maid gaskii Hearrá, din Ipmil, lea ádján din. 2
30,2
3 Mos 26,40
5 Mos 4,30
Dalle dii ja din mánát máhccabehtet Hearrá, Ipmileattet, lusa, ja doahttalehpet oppa váimmus ja oppa sielus buot su gohččumiid maid mun odne attán didjiide, 3
30,3
Sál 106,45č
Jer 29,14
31,23
32,37
ja Hearrá, din Ipmil, jorgala din oasi ja árpmiha din. Son čohkke din fastain buot dain álbmogiin maid gaskii son lea biđgen din. 4
30,4
Neh 1,9
Vaikko dii livččiidet áddjojuvvon buot máilmmi ravddaide, de Hearrá, din Ipmil, čohkke ja viežžá din doppenai. 5
30,5
1 Mos 17,2
22,17
Son buktá din dan eatnamii maid din áhčit atne oapmineaset, ja dii váldibehtet dan vuot oapmineattet. Hearrá dahká didjiide buori ja lasiha din eanebun go din áhčit ledje. 6
30,6
Jer 4,4
31,31–34
Esek 11,19č
Rom 2,29
Fil 3,3
Kol 2,11
30,6 birračuohppá din váimmu >3 Mos 26,41.Hearrá, din Ipmil, birračuohppá din váimmu ja din náli váimmu, nu ahte dii ráhkistehpet Hearrá, Ipmileattet, oppa váimmus ja oppa sielus. Dalle dii oažžubehtet eallit, 7ja Hearrá, din Ipmil, diktá dáid garuhusaid deaividit din vašálaččaid ja daid geat vašuhedje ja doarrádalle din. 8Dalle dii gullabehtet fastain Hearrá jiena ja doallabehtet buot su báhkkomiid maid mun attán didjiide odne, 9
30,9
28,11
Jer 32,41
ja Hearrá, din Ipmil, addá didjiide valljugasvuođa buot das maid dahkabehtet. Didjiide riegádit ollu mánát, din oamit lassánit ja dii beassabehtet rádjat valljugas šattu. Nugo Hearrá lei ilus go din áhčiide geavai bures, nu son maid lea ilus go diktá didjiide geavvat bures, 10go dii fal doahttalehpet Hearrá, Ipmileattet, ja doallabehtet su báhkkomiid ja mearrádusaid mat leat čállojuvvon dán láhkagirjái. Dalle dii máhccabehtet Hearrá, Ipmileattet, lusa oppa váimmus ja oppa sielus.

11

30,11
Jes 48,16
Dát láhka maid mun dál attán didjiide, ii leat didjiide beare váttis iige olatmeahttun. 12
30,12
Rom 10,6eč
Dat ii leat almmis, nu ahte dii fertešeiddet dadjat: Gii manná albmái viežžat dan ja almmuha dan midjiide, vai mii beassat doallat dan? 13Iige dat leat meara duohken, nu ahte dii fertešeiddet dadjat: Gii viežžá dan meara duohken ja almmuha dan midjiide, vai mii beassat doallat dan? 14Ii, muhto dat lea din lahka, din njálmmis ja din váimmus, nu ahte dii sáhttibehtet doallat dan.

Eallin dahje jápmin

15

30,15
3 Mos 26,3č14–17
5 Mos 11,26–28
28
Mun lean odne bidjan din válljet eallima dahje jápmima, buori dahje bahá. 16Jos dii dahkabehtet nu go mun dál gohčun din dahkat ja ráhkistehpet Hearrá, Ipmileattet, vádjolehpet su geainnuid ja doallabehtet su báhkkomiid, lágaid ja mearrádusaid, de dii oažžubehtet eallit. Dii eatnánehpet, ja Hearrá, din Ipmil, buressivdnida din dan eatnamis maid lehpet dál mannamin váldit oapmineattet. 17Muhto mun gulahan didjiide odne ahte jos din váibmu jorgala eret Hearrás ehpetge dii doahttal su muhto diktibehtet iežadet fillejuvvot rohkadallat eará ipmiliid ja bálvalit daid, 18
30,18
Jos 23,16
de dii duššabehtet. Dii ehpet beasa eallit guhká dan eatnamis maid lehpet dál mannamin váldit oapmineattet Jordana don bealde. 19
30,19
4,26
Jer 8,3
21,8
Mun válddán almmi ja eatnama duođašteaddjin, go dál dajan: Mun lean bidjan din válljet eallima dahje jápmima, buressivdnádusa dahje garuhusa. De válljejehket dalle eallima, vai dii ja din nálli oažžubehtet eallit. 20
30,20
4,40
5,33
Ráhkistehket Hearrá, Ipmileattet, gullet su jiena ja lehket sutnje oskkáldasat. Dalle dii oažžubehtet eallit, ja Hearrá diktá din álo ássat dan eatnamis maid son vuordnumiin lohpidii addit din áhčiide Abrahamii, Isakii ja Jakobii.

31

Moses bidjá Josua láidet álbmoga

311Go Moses lei sárdnon israellaččaide buot dán, 2

31,2
4 Mos 20,12
5 Mos 1,37č
3,27č+
de son dajai sidjiide: “Mun lean dál čuođiguoktelogi jagi boaris. Min in veaje šat láidet din. Mun in maid oaččo mannat Jordaneanu rastá, nu Hearrá lea cealkán munnje. 3
31,3
4 Mos 27,15–21
Muhto Hearrá, din Ipmil, manná ieš din ovddas. Son duššada álbmogiid din ovddas, nu ahte dii beassabehtet váldit sin eatnamiid oapmineattet. Josua doalvu din eanu rastá, nugo Hearrá lea sárdnon. 4
31,4
4 Mos 21,21–35
Hearrá dahká daidda álbmogiidda nugo son dagai amorlaččaid gonagasaide Sihonii ja Ogii. Son duššadii sudno ja sudno eatnama. 5
31,5
7,1–7
12,1č29–31
20,16–18
Hearrá addá daid álbmogiid din gihtii, ja dii galgabehtet dahkat daidda aiddo nugo mun lean gohččon din dahkat. 6
31,6
7,21
Jos 1,5č
Lehket roahkkadat ja gievrrat! Allet bala alletge suorgan dain, dasgo Hearrá, din Ipmil, vádjola ieš dinguin. Son ii guođe din iige hilggo din.”

7

31,7
Jos 1,6
De Moses rávkkai Josua lusas ja dajai sutnje buot israellaččaid gullut: “Leage roahkkat ja gievra! Don doalvvut dán álbmoga dan eatnamii maid Hearrá vuordnumiin lohpidii min áhčiide addit israellaččaide, ja don juogadat eatnama sidjiide opmodahkan. 8Hearrá ieš manná du ovddas. Son lea duinna, son ii guođe du iige hilggo du. Ale bala alege suorgan!”

9Moses čálii girjái dán lága ja attii dan levilaš báhpaide geat gudde Hearrá lihtuárkka, ja buot Israela vuorrasiidda. 1031,10 dan jagi … sihkkojuvvojit Vrd. 15,1–11.Son gohčui sin dahkat ná: “Mearriduvvon áigái juohke čihččet jagi, dan jagi goas vealggit sihkkojuvvojit, 11

31,11
Neh 8,18
go israellaččat leat boahtán doallat lastagoahtebasiid, Hearrá, Ipmileattet, muođuid ovdii dan báikái maid son vállje, de dii galgabehtet lohkat dán lága buot israellaččaid gullut. 12Čohkkejehket dalle oppa álbmoga, olbmáid, nissoniid ja mánáid ja vierrásiid geat ásset din gávpogiin, vai buohkat gullet dan ja ohppet ballat Hearrás, din Ipmilis, ja oskkáldasat dollet dán lága sániid. 13Maiddái din mánát, geat eai vel dovdda lága, galget gullat dan, vai ohppet ballat Hearrás, din Ipmilis, nu guhká go dii eallibehtet dan eatnamis maid mannabehtet dál váldit oapmineattet Jordana don bealde.”

Hearrá maŋimuš rávvagat Mosesii

14Hearrá sártnui Mosesii: “Du jápminbeaivi lea juo lahka. Rávkka Josua lusat ja boahtti dasto almmustusgoahtái, de mun bijan Josua su iežas bargui.” Moses ja Josua manaiga almmustusgoahtái čuožžut. 15Hearrá almmustuvai sudnuide balvabáccis mii bisánii goahteuvssa gurrii.

16Hearrá sártnui Mosesii: “Go don leat mannan vuoiŋŋadit áhčiidat lusa, de dát álbmot furrošišgoahtá vieris ipmiliiguin dan eatnamis masa dat lea boahtán. Go israellaččat hilgot mu ja rihkkot lihtu maid mun dahken singuin, 17de mun moaráhuvan sidjiide. Mun hilggun sin ja čiegan sis muođuidan nu ahte sii šaddet vašálaččaid sálašin, ja eatnat lihkuhisvuođat ja áŧestusat deaividit sin. Dalle sii dadjet: ‘Almma dát lihkuhisvuođat leat deaividan min dan dihte go min Ipmil ii leat minguin.’ 18Muhto mun čiegan sis muođuidan buot dan bahá dihte maid sii leat dahkan, go leat jorgalan eará ipmiliid beallái.

19

31,19
32,1–43
31,19 dán lávlaga lávlla mii lea 32. kapihttalis.Čále muitui dán lávlaga ja oahpat dan israellaččaide. Bija dan sániid sin njálbmái, ja dat leat duođaštussan sin vuostá. 20
31,20
32,15
Mun doalvvun sin dál dan eatnamii maid vuordnumiin lohpidin sin áhčiide, eatnamii mas golgá mielki ja honnet. Go sii leat borran gallás ja buidon, de sii jorgalit eará ipmiliid beallái ja bálvališgohtet daid, hilgot mu ja rihkkot mu lihtu. 21Muhto go eatnat lihkuhisvuođat ja áŧestusat deaividit sin, de dát lávlla maid eai sin mánátge vajáldahte, duođašta sin vuostá. Mun dieđán maid sii jurddašit juo dál, ovdal go mun lean oppa dolvonge sin dan eatnamii maid vuordnumiin lohpidin addit sidjiide.” 22Dan beaivvi Moses čálii muitui dán lávlaga ja oahpahii dan israellaččaide.

23Hearrá gohčui Josua, Nuna bártni, ná: “Leage gievra ja roahkkat, dasgo don doalvvut israellaččaid dan eatnamii maid mun vuordnumiin lohpidin addit sidjiide. Mun lean duinna.”

Maŋimus rávvagat levilaččaide

24Go Moses lei geargan čállimis girjái dán lága gitta maŋimuš sáni rádjái, 25de son attii levilaččaide geat gudde Hearrá lihtuárkka, dán gohččuma: 26“Váldet dán láhkagirjji ja bidjet dan Hearrá, Ipmileattet, lihtuárkka báldii duođaštussan din vuostá. 27Mun dieđán man gážžárat ja nággárat dii lehpet. Go dii dálge, go mun ain lean eallimin, gážžáruššabehtet Hearrá vuostá, de man sakka eambbo mu jápmima maŋŋil!

28

31,28
32,1
Čohkkejehket dál mu lusa buot din čearddaid vuorrasiid ja hoavddaid. Mun áiggun sin gullut sárdnut buot dáid sániid ja váldit almmi ja eatnama duođašteaddjin din vuostá. 29Mun dieđán ahte mu jápmima maŋŋil dii jorralehpet suddui ja gáidabehtet dan geainnus maid mun gohččon din vádjolit. Boahtti beivviid din deaivida lihkuhisvuohta, go dii dahkabehtet dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin ja daguideattetguin moaráhuhttibehtet su.”

Mosesa lávlla

30Moses sártnui oppa Israela searvegotti gullut dán lávlaga sániid, álggu rájes gitta loahpa rádjái:

32

321

32,1
31,28
Jes 1,2
Guldal, albmi, maid mun sártnun,

gullos eanan mu sániid!

2

32,2
Sát 4,2
Golgos mu oahpahus arvin,

goikos mu sárdnun suoldnečalmmiid láhkái,

dego arveoakti ruonas rássái,

nugo savda buot dan ala mii šaddá.

3

32,3
Sál 34,4
Alm 14,7
Mun gulahan Hearrá nama.

Addet min Ipmilii gudni!

4

32,4
7,9
Sál 25,8
92,16
32,4 bákti Ipmil. Vrd. v. 15.18.30č.37; Jes 44,8; Sál 78,35.Son lea min bákti,

su dahku lea ollis,

buot su geainnut leat vuoigadat.

Son lea oskkáldas Ipmil, ii son beahte.

Son lea vanhurskkis ja vuoiggalaš.

5

32,5
Jes 1,3
Dát juonalaš ja vearálaš buolva behtii su,

dat geat eai šat leat su mánát.

6Dán láhkáigo don mávssát Hearrái,

don doavkkes ja dáidemeahttun álbmot?

Iigo son leat du áhčči ja sivdnideaddji?

Son ráhkadii du ja attii dutnje hámi.

7Muitet dološ áiggiid,

jurddašehket vássán buolvvaid beivviid.

Jerret áhčiineattet, de sii muitalit,

gahčet vuoras olbmuin,

de beassabehtet gullat.

8Go Alimus attii álbmogiidda eatnamiid

ja sirrii olbmuid olbmuin,

go son mearridii sin guovlluid

Ipmila bártniid logu mielde,

9de Jakob šattai Hearrá oassin,

Israel su árbin ja opmodahkan.

10

32,10
Jer 2,2č
Hos 9,10
Sak 2,12
Son gávnnai su ávdin eatnamis,

meahcis gos dušše holvvas gullui.

Son suodjalii su ja anii sus fuola,

son várjalii su nugo čalbmegáhkás.

11

32,11
2 Mos 19,4
Jes 63,9
Nugo goaskin giktala čivggaid beasis

ja sattáhallá daid bajábealde,

nu son lebbii sojiidis

ja guttii iežas álbmoga.

12Aivve Hearrá oahpistii iežas olbmuid,

ii oktage vieris ipmil ovttas suinna.

13Son divttii sin riidet alážiid badjel

ja borrat bealddu šattuid,

njammat honnega bávttis

ja oljju garra geađggis.

14Son attii sidjiide gusalávcca

ja sávzzamielkki,

sii borre lábbáid buoiddi,

Bašana vierccaid ja bohkáid,

álbmámus nisuid.

Viidnemuorjevarra šattai sin viidnin.

Jakob borai ja gallánii.

15

32,15
31,20
Neh 9,25č
32,15 Ješurun Israela poehtalaš gudnenamma. Vrd. 33,5.26; Jes 44,2. Sáhttá mearkkašit “riekta” dahjege “rehálaš”.Nu Ješurun buoiddui ja riemai čiekčat,

son šattai buoidin, gassagin ja váfin.

Son hilggui Ipmila, sivdnideaddjis,

badjelgeahčai iežas bestojumi bávtti.

16Israel moaráhuhtii su

vieris ipmiliiguin,

suhttadii su fastivuođaidisguin.

17

32,17
Sál 106,37
Dat oaffarušai bahás vuoiŋŋaide

mat eai leat ipmilat,

ipmiliidda maid ii dovdan,

ođđa ipmiliidda maid easkka lei gávdnan,

mat ledje apmasat áhčiide.

18

32,18
Jes 42,14
51,2
Dii hilggodeiddet bávtti

mii attii didjiide eallima,

vajáldahtiidet Ipmila

gii lei din riegádahttán.

19Go Hearrá oinnii Israela daguid,

son moaráhuvai bártniidasas ja nieiddaidasas

ja hilggui sin.

20

32,20
31,17č
Son celkkii:

Mun čiegan sis muođuidan

ja geahčan mo sidjiide geavvá loahpas,

dasgo sii leat jorggu buolva,

mánát geaidda ii sáhte luohttit.

21

32,21
Rom 10,19
32,21 mii ii leat álbmot Hebreagiela mielde “ii álbmot”, bálddastahttojuvvo “vearri ipmiliidda” bilkun.Sii leat moaráhuhttán mu vearri ipmiliiguin,

suhttadan mu duššálaš govaideasetguin.

Danin mun moaráhuhtán sin álbmogiin

mii ii leat álbmot,

bijan jierpmehis olbmuid hárdit sin.

22Mu moarri lea buolláhan dola,

dat šloavvá gitta jábmiidáimmu čiekŋalassii.

Dat boaldá eatnama ja dan šattuid,

loaktá váriid vuođđudusaid.

23

32,23
32,42
Esek 5,16
14,21
Mun čohkken lihkuhisvuođaid sin badjelii,

buot njuolaidan mun anán sin vuostá.

24

32,24
28,22
Sii vuoimmehuvvet nealgái,

roahppánit rohttudávdii,

jápmet bávččas buozalvassii.

Mun vuolggahan sin vuostá

boraspiriid bastilis bániid,

gišvvardeaddji mirkogearbmašiid.

25Olgun sin mánáid goddá miehkki,

viesus garra ballu sorbme

sihke nuorra olbmá ja nieidda,

sihke njuoratmáná ja čurgesvuovttaga.

26Mun sáhtášin cuvket sin,

sihkkut áibbas sin muittu olbmuid gaskkas,

27

32,27
4 Mos 14,13–16
Esek 20,14
juos in balaše vašálačča bilkkus,

das ahte vuostálastit ipmirdivčče boastut

ja dajašedje: Min giehta lea gievra,

ii Hearrá leat dahkan dán.

28Dát lea ráđehis álbmot,

das váilu áddejupmi.

29Jos sii livčče viisát,

de sii ipmirdivčče,

árvidivčče makkárin sin loahppa šaddá.

30

32,30
32,4
Jes 30,17
Mo sáhttá okta olmmái doarridit duháha,

mo guovttis ádjit báhtui logiduháha,

jos Hearrá ii livčče vuovdán sin,

jos sin bákti ii livčče addán sin

vašálačča gihtii?

31Min vašálaččaid bákti

ii leat nugo min bákti,

dan sii ieža sáhttet dubmet.

32

32,32
29,23
32,32 viidnemuorra … Sodomas Lihkohisvuohta čuohcá vašálažžii seammá láhkái go Sodomai. Gč. v. 35.Sin viidnemuorra boahtá Sodomas,

dat lea šaddan Gomorra stelliin.

Sin viidnemuorjjit leat mirkomuorjjit,

sin muorjegihput rihččagat.

33Sin viidni lea gearbmašmirko,

kobraid hirbmatlaš sáhppi.

34“Buot dát lea mus áimmuin,

seilejuvvon mu vuorkkáide

35

32,35
Rom 12,19
Hebr 10,30
gitta mávssaheami beaivvi rádjái,

ráŋggáštusa beaivvi

go sin juolggit jurbot.

Sin heavahusa beaivi juo lahka,

dat mii sin vuordá, boahtá fargga.”

36Hearrá bealušta iežas álbmoga,

son árpmiha bálvaleddjiidis

go oaidná ahte sii leat nuondan,

sihke stuorrát ja smávvát

leat vuoimmehuvvan.

37Dalle son jearrá:

“Gos dál leat din ipmilat,

gos bákti masa dorvvasteiddet?

38

32,38
Duop 10,14
1 Sam 12,21
Jer 2,28
Čuožžilehkoset dál din veahkkin

ipmilat maidda boraheiddet

njuovvanoaffariiddádet buoiddi,

jugaheiddet juhkanoaffariiddádet viinni!

Lehkoset dat din suodjin!

39

32,39
4,35
1 Sam 2,6
Jes 43,1013
44,6
45,5–722
Hos 6,1
Joh 8,2428
13,19
Dihtet ahte mun lean Ipmil,

mun, ii oktage eará.

Mun vuolggahan jápmima ja attán eallima,

mun hávváduhtán ja dálkkastan,

ii leat oktage gii gádju mu gieđas.

40Mun bajidan gieđa almmi guvlui

ja cealkkán:

Nu duohta go mun ealán agálaččat,

41de mun saján álddagasti miehkkán,

dohppen iežan njuollaskuohpu.

Mun mávssahan vašálaččaidasan,

ráŋggáštan daid geat vašuhit mu.

42Mu njuolat juhkaluvvet varas,

gahččan olbmuid ja fáŋggaid varas,

mu miehkki borrá oačči,

vašálačča hoavddaid oivviid.”

43

32,43
Sál 9,13
Rom 15,10
Alm 19,2
32,43 Ávvut … álbmogiin Qumrana giehtačállosis lea eará jorgalus: “Ávvudehket suinna, dii almmit, ja bálvalehket su, buot ipmilat!” Vrd. Sál 97,7; Hebr 1,6.Ávvut, albmi, ovttas su álbmogiin!

Son mávssaha bálvaleddjiidis vara,

ráŋggášta vašálaččaidis.

Son buhtista iežas álbmoga eatnama.

44Moses sártnui dán lávlaga sániid ovttas Josuain, Nuna bártniin, oppa álbmoga gullut.

Mosesa loahpahansánit

45Go Moses lei geargan sárdnumis israellaččaide buot dán, 46

32,46
11,18–21
26,16
de son celkkii vel sidjiide: “Váldet vuhtii buot várrehussániid maid mun odne lean sárdnon didjiide. Gohččot mánáideattet doallat visot mii lea čállojuvvon dán láhkii. 47
32,47
30,20
Joh 6,63
Dat eai leat guoros sánit; dat leat din eallin. Jos dii doallabehtet dáid sániid, de dii oažžubehtet eallit guhká dan eatnamis maid mannabehtet váldit oapmineattet Jordana don bealde.”

48Dan seammá beaivvi Hearrá sártnui Mosesii: 49

32,49–51
4 Mos 27,12–14
“Mana Abarimváriide ja goarkŋo Nebo čohkkii mii lea Moabis Jeriko buohta. Geahčat doppe Kanaana eatnama maid mun attán israellaččaide opmodahkan. 50
32,50
4 Mos 20,23–26
Don jámát dan várrái ja váldojuvvot olbmuidat lusa, nugo vielljat Aron jámii Horvárrái ja váldojuvvui olbmuidis lusa. 51Ná dáhpáhuvvá danin go doai leidde oskkáldasmeahttumat munnje Meriba čáhcebáikkis Kadešis Sinmeahcis eahppige atnán mu bassin israellaččaid čalmmiin. 52
32,52
34,4
Don oaččut geahčadit dan eatnama gáidagasas, muhto it beasa dan eatnamii maid mun attán israellaččaide.”