Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
12

Áidna ipmilbálvalusbáiki

121Dát leat dat lágat ja báhkkomat maid dii galgabehtet doallat oskkáldasat dan eatnamis maid Hearrá, din áhčiid Ipmil, addá din váldit oapmineattet. Dollet daid nu guhká go eallibehtet.

2Duššadehket alla váriin, dieváin ja juohke rudnes muora vuolde buot báikkiid gos dat álbmogat maid dii ádjibehtet eret, leat bálvalan ipmiliiddiset. 3

12,3
2 Mos 23,24
34,13
4 Mos 33,52
5 Mos 7,5
Njeidet daid álbmogiid áltáriid, cuvkejehket geađgebácciid, boldet ašeračuolddaid, mollejehket buot daid ipmiliid govaid ja jávkadehket daid namaidge.

4Go dii bálvalehpet Hearrá, Ipmileattet, de allet daga nugo duot álbmogat, 5

12,5
12,11eč
14,23–25
16,2–15
26,2
31,11
12,5 dan báikkis … ássanbáikin 5 Mos deattuha dan ahte buot oaffar- ja ipmilbálvalusmeanut galget doaimmahuvvot dan báikkis maid Hearrá vállje, erenoamážit kapihttaliin 12, 14 ja 16. Go Jerusalem ii leat israellaš gávpot ovdal Davida áiggi, de dat ii sáhte namahuvvot. Vrd. 16,5eč.muhto bálvalehket Hearrá, Ipmileattet, dan báikkis maid son vállje buot din čearddaid guovlluin iežas nama ássanbáikin. Dohko dii galgabehtet mannat 6ja dohko doalvut iežadet boaldinoaffariid ja njuovvanoaffariid, logádasaid ja oaffarattáldagaid, lohpádusoaffariid ja eaktodáhtolaš oaffariid, ja maiddái stuorraomiid ja smávvaomiid vuosttašriegádeddjiid. 7Boradehket doppe Hearrá, Ipmileattet, muođuid ovddas ja illudehket, dii ja din bearrašat, buot das maid din rahčamušat leat addán, buot das mainna Hearrá, din Ipmil, lea buressivdnidan din.

8Allet daga nugo mii odne dahkat, danin go dáppe juohkehaš dahká dan mii su mielas lea vuoigat. 9Dii ehpet leat velá beassan vuoiŋŋadanbáikái, dan eatnamii maid Hearrá, din Ipmil, addá didjiide. 10

12,10
Jos 21,44
1 Gon 5,3–5
8,56
Go dii lehpet mannan Jordana rastá ja ássan dan eatnamii maid Hearrá, din Ipmil, addá didjiide oapmin, de dii oažžubehtet ráfi buot vašálaččaineattet juohke guovllus ja ássabehtet oadjebassan. 11Dalle dii galgabehtet doalvut dan báikái maid Hearrá, din Ipmil, vállje iežas nama ássanbáikin, buot maid mun lean gohččon din doalvut: iežadet boaldinoaffariid ja njuovvanoaffariid, logádasaid ja oaffarattáldagaid, ja maiddái buot buriid lohpádusoaffariid maid dii buktibehtet Hearrái. 12
12,12
4 Mos 18,2024
5 Mos 10,8č
14,27
Jos 13,14
Illudehket Hearrá, Ipmileattet, muođuid ovddas, sihke dii ja din bártnit ja nieiddat, šlávat ja šlávvanissonat, ja maiddái din gávpogiid levilaččat geat eai leat ožžon oasi eaige opmodaga din gaskkas.

1312,13 báikkis bassibáiki.Váruhehket oaffaruššamis boaldinoaffariiddádet dakkár báikkis maid ieža válljebehtet. 14Dii oažžubehtet oaffaruššat boaldinoaffariiddádet dušše dan báikkis maid Hearrá vállje din čearddaid guovlluin. Dahket doppe buot maid mun lean gohččon din dahkat.

15

12,15
12,22
15,22
12,15 gasella … bierggu Lága mielde lei lobálaš borrat daid elliid, muhto lei gielddus atnit daid oaffareallin. Vrd. 14,5; 3 Mos 1,1eč. ▶ gasella.Muhto dii oažžubehtet gal buot gávpogiinnádet njuovvat ja borrat bierggu nu ollu go dáhttubehtet, dađe mielde go Hearrá, din Ipmil, buressivdnida din. Sihke buhtismeahttumat ja buhttásat ožžot borrat bierggu dego borašedje gasella dahje sarvaga bierggu. 16
12,16
3 Mos 3,17
7,26
5 Mos 12,2327
15,23
Muhto vara dii ehpet oaččo borrat; golggahehket dan eatnamii dego čázi.

17Eará gávpogiin dii ehpet oaččo borrat logádasaid maid váldibehtet iežadet gortniin, viinnis ja oljjus, ehpet stuorraomiid ehpetge smávvaomiid vuosttašriegádeddjiid, ehpet ovttage lohpádusoaffara maid lehpet lohpidan buktit, ehpetge iežadet eaktodáhtolaš oaffariid dahje oaffarattáldagaid. 18

12,18
14,23
Borret daid Hearrá, Ipmileattet, muođuid ovddas dan báikkis maid Hearrá, din Ipmil, vállje, dii ja din bártnit ja nieiddat, din šlávat ja šlávvanissonat ja din gávpogiid levilaččat, ja illudehket Hearrá, Ipmileattet, muođuid ovddas buot das maid din rahčamušat leat addán didjiide. 19
12,19
14,27
Nu guhká go eallibehtet eatnamisttádet, de galgabehtet váruhit vajáldahttimis levilaččaid.

20Go Hearrá, din Ipmil, viiddida din eatnama nugo lea lohpidan, ja dis lea miella borrat bierggu ja dii dadjabehtet: “Mun hálidan borrat bierggu”, de dii oažžubehtet borrat nu ollu go hálidehpet. 21Jos dii lehpet guhkes mátkki geažes dan báikkis maid Hearrá, din Ipmil, vállje namas ássanbáikin, de dii oažžubehtet mu gohččumiid mielde njuovvat stuorraomiid ja smávvaomiid maid Hearrá lea addán didjiide, ja borrat nu ollu bierggu go dáhttubehtet iežadet gávpogiin. 22Dii oažžubehtet borrat bierggu nugo gasella dahje sarvaga biergu borrojuvvo; sihke buhtismeahttumat ja buhttásat ožžot borrat dan. 23

12,23
3 Mos 17,10–12
Muhto váruhehket dárkilit borramis vara. Varra lea heagga, ja heakka dii ehpet oaččo borrat oktanaga biergguin. 24Allet bora vara, muhto golggahehket dan eatnamii dego čázi. 25Allet bora vara; dalle didjiide ja din nállái geavvá bures, danin go dii dahkabehtet dan mii lea riekta Hearrá čalmmiin.

26Muhto iežadet bassi attáldagaid ja lohpádusoaffariid galgabehtet buktit dan báikái maid Hearrá vállje. 27Oaffaruššet boaldinoaffariiddádet, sihke bierggu ja vara, Hearrá, din Ipmila, áltára alde. Golggahehket njuovvanoaffariiddádet vara Hearrá, din Ipmila, áltára ala, muhto bierggu dii oažžubehtet borrat ieža.

28Go dii doallabehtet dárkilit buot daid mearrádusaid maid mun attán didjiide, de dalle didjiide ja din nállái geavvá álo bures, danne go dii dahkabehtet dan mii lea buorre ja riekta Hearrá, din Ipmila, čalmmiin.

Allet bálval eahpeipmiliid

29Go Hearrá, din Ipmil, lea jávkadan daid álbmogiid maid eatnamiid dii dál mannabehtet váldit, ja go dii lehpet ássan sin eatnamii, 30

12,30
18,9–12
Jos 23,7
Duop 2,3
de váruhehket sorromis gillii sin ládje maŋŋil go sii leat duššaduvvon. Váruhehket čuovvumis sin ipmiliid ja jearramis: “Man láhkái duot álbmogat bálvaledje ipmiliiddiset? Mii maid dáhttut dahkat seammá láhkái.” 31
12,31
3 Mos 18,21
Allet daga sin láhkái go bálvalehpet Hearrá, din Ipmila, danin go sii dahke ipmiliiddiset gudnin buot dan maid Hearrá fasttáša ja vašuha. Sii oaffarušše dolas iežaset ipmiliidda velá bártniideaset ja nieiddaideasetge.

32Dollet oskkáldasat buot njuolggadusaid maid mun attán didjiide. Allet lasit daidda maidege alletge váldde dain maidege eret.

13

131Jos profehta dahje niegadeaddji čuožžila din gaskkas ja lohpida dahkat mearkka dahje oavddu, 2ja oččoda din bálvalit vieris ja dovdameahttun ipmiliid maid dii ehpet dovdda, ja vaikko dat mearka dahje oavdu šattašiige duohtan, 3de allet guldal dakkár profehta dahje niegadeaddji. Hearrá, din Ipmil, geahččala din vai oaidná ráhkistehpetgo dii duođaid su oppa váimmus ja oppa sielus. 4Čuvvot dušše Hearrá, Ipmileattet, ballet sus ja dollet su báhkkomiid, jeagadehket ja bálvalehket su ja lehket sutnje oskkáldasat. 5

13,5
18,20
Muhto dat profehta dahje niegadeaddji galgá goddojuvvot, danne go son ávžžuhii stuibmidit Hearrá, din Ipmila vuostá, gii buvttii din Egyptas ja besttii din šlávvaviesus. Son fillii din jorgalit dan geainnus maid Hearrá, din Ipmil, lea gohččon din vádjolit. Duššadehket álbmoga gaskkas dan mii lea bahá.

6Vaikko du iežat viellja, eatnát bárdni, du iežat bárdni dahje nieida dahje áhkká gean ráhkistat, dahje du lagamus ustit suollemasat giktala du bálvalit vieris ipmiliid maid it don eaige du áhčit leat oahppan dovdat, 7daid birasálbmogiid ipmiliid mat ásset din birra eatnama ravddas nubbái lahka dahje guhkkin, 8de ale mieđit sutnje alege gula su. Ale árkkálmastte alege árpmit su, ale čiega su rihkkosa, 9

13,9
17,7
muhto gotte su. Du giehta galgá leat vuosttamužžan goddimin su, ja de buot earát galget dahkat seammá láhkái. 1013,10 Geađgádehket geađgádeapmi.Geađgádehket su jámas, danin go son vikkai čuoldit din Hearrás, Ipmilisttádet, gii buvttii din Egyptas, šlávvaviesus. 11Buot israellaččat galget gullat dan, vai sii balašedje eaige šat dagaše dakkár bahás dagu.

12Jos dii gullabehtet soapmása muitaleamen ahte muhtun gávpogis gosa Hearrá, din Ipmil, addá din ássat, 13leat du álbmoga bahás olbmát giktalan ássiid bálvalit eará ipmiliid maid dii ehpet dovdda, 14de dii galgabehtet dárkilit dutkat, guorahallat ja diđoštit dan. Jos dakkár fastivuohta duođaid lea dahkkojuvvon, 1513,15 vihahit duššadeapmái vihahit duššadeapmái.de galgabehtet goddit dan gávpoga ássiid mihkiin. Dii galgabehtet vihahit duššadeapmái gávpoga ja buot mii das lea, ja goddit velá omiidge. 16

13,16
Jos 8,28
Dii galgabehtet čohkket márkanšilljui buot maid lehpet váldán sálašin ja dasto boaldit gávpoga ja oppa sállaša ollesoaffarin Hearrái, din Ipmilii. Dakkár gávpot galgá báhcit čievračopman agálaččat, dan ii oaččo hukset šat goassege. 17
13,17
7,25č
Jos 7
1 Sam 14,31–35
Ii mihkkege mii lea vihahuvvon duššadeapmái, oaččo báhcit din háldui. Nu Hearrá buolli moarri čáská, son árpmiha din ja dahká din árpmustis stuorra álbmogin, nugo son vuordnumiin lohpidii din áhčiide. 18Nu dáhpáhuvvá, jos dii jeagadehpet Hearrá, Ipmileattet, báhkkomiid maid mun odne attán didjiide, ja dahkabehtet dan mii lea vuoigat Hearrá, din Ipmila, čalmmiin.

14

Gielddos moraštanmeanut

141

14,1
3 Mos 19,27č
14,1 nádjat … oaivvi moraštanvierut.Dii lehpet Hearrá, Ipmileattet, mánát. Go lehpet morašteamen jábmi, de ehpet oaččo nádjat iežadet liikki ehpetge ráhket oaivvi. 2
14,2
2 Mos 19,5č
Diihan lehpet Hearrái, Ipmilasadet, basuhuvvon álbmot, ja Hearrá lea válljen din mávssolaš opmodahkanis ovdalii buot eará máilmmi álbmogiid.

Buhtis ja buhtismeahttun eallit

3Allet bora maidege mii lea fasttášahtti. 4

14,4–10
3 Mos 11,1–19
Dát leat dat njealjejuolggat eallit maid oažžubehtet borrat: Vuoksá, sávza ja gáica, 5sarvva, gasella, ruoigu, báktebohkká, meahcivuoksá, antilohpa, meahcisávza 6ja buot eará njealjejuolggat eallit main leat guovttesuorat guohpirat ja mat smirezastet. Daid elliid dii oažžubehtet borrat. 714,7 njoammil … smirezastet >3 Mos 11,6.Muhto dáid elliid dii ehpet oaččo borrat, vaikko dat smirezastet dahje vaikko dain leat guovttesuorat guohpirat: Kamela, njoammil ja báktemievri, danne go dat gal smirezastet muhto dain eai leat guohpirat. Daid dii galgabehtet atnit buhtismeahttumin. 8Buhtismeahttumin galgabehtet atnit maiddái spiinni mas gal leat guovttesuorat guohpirat muhto mii ii smirezastte. Dii ehpet oaččo borrat daid elliid bierggu ehpetge guoskat daid jápma gorudiidda.

9Dii oažžubehtet borrat buot čáhceelliid main leat veavssit ja čuopmasat, 10muhto ehpet dakkáriid main eai leat veavssit eaige čuopmasat; daid dii galgabehtet atnit buhtismeahttumin.

11Dii oažžubehtet borrat buot buhtis lottiid, 12muhto dát leat dakkárat maid ehpet oaččo borrat: Goaskin, čuonjáráhtogoaskin, skávžáráhtogoaskin, 13suorrehávka ja buot eará hávkkat, 14buot garjálottit, 15struhcca, skuolfi, skávli ja buot fállit, 16cihceskuolfi, lidnu ja bealljeloađgu, 17pelikána, čiekčá ja skárfa, 18stoarka ja buot háigirat, vuoktaloddi ja náhkkesoadjá.

19Buot smávva soajálaččaid dii galgabehtet atnit buhtismeahttumin; daid dii ehpet oaččo borrat. 20

14,20
3 Mos 11,21–23
Buot buhtis soajálaččaid dii gal oažžubehtet borrat.

2114,21 vuošša … mielkkis >2 Mos 23,19.Dii ehpet oaččo borrat ieš jápmán ealli. Addet dan borramuššan vierrásii gii ássá din gávpogiin, dahje vuvdet olgoeatnama olbmui. Dii lehpet Hearrái, Ipmilasadet, basuhuvvon álbmot.

Allet vuošša gihci eatnis mielkkis.

Logádasláhka

22

14,22
2 Mos 22,30
3 Mos 27,30–33
4 Mos 18,21–23
5 Mos 26,12
Bidjet jagis jahkái sierranassii logádasaid buot šattusteattet, buot das mii šaddá din bealdduin. 23
14,23
12,17–19
Dii galgabehtet borrat gortni, viinni ja oljju logádasaid ja stuorraomiideattet ja smávvaomiideattet vuosttašriegádeddjiid Hearrá, Ipmilat, muođuid ovddas dan báikkis maid son vállje namas ássanbáikin. Nu dii oahppabehtet ballat álo Hearrás, Ipmilisttádet. 24Muhto jos mátki lea guhkki, nu ahte dii ehpet veaje guoddit dohko dan mainna Hearrá, din Ipmil, lea buressivdnidan din, danne go dii ássabehtet guhkkin dan báikkis maid Hearrá, din Ipmil, lea válljen namas ássanbáikin, 25de vuvdet buot ja dolvot ruđaid dan báikái maid Hearrá, din Ipmil, vállje. 26Doppe dii sáhttibehtet oastit maid dáhttubehtet, gusaid ja sávzzaid, viinni ja vuollaga, buot masa háliduvvabehtet. Dollet dasto mállásiid Hearrá, Ipmileattet, muođuid ovddas, ja illudehket oktan bearrašiinnádet. 27Don it oaččo vajáldahttit levilaččaid du gávpogiin, danin go sis ii leat oassi iige opmodat nugo dis.

28

14,28
3 Mos 27,30
Juohke goalmmát jagi dii galgabehtet buktit logádasaid jagi šattus gávpogiidda ja bidjat daid vuorkái. 29De besset boahtit ja boradit gallás sihke levilaččat geat eai leat ožžon oasi eaige opmodaga nugo dii, ja vierrásat, oarbásat ja leaskkat geat ásset din gávpogiin. Dalle Hearrá, din Ipmil, buressivdnida din buot das maid dahkabehtet.