Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
8

Vierca ja bohkká

81

8,1
7,1
8,1 Belšassar >5,1.Gonagas Belšassara goalmmát ráđđenjagis mun, Daniel, oidnen fas oainnáhusa, dan oainnáhusa lassin maid ledjen oaidnán ovdal. 28,2 Susa Ulai (johka) golgá Elama eatnamis Susa gávpoga čađa, mii lea Persia riikka oaivegávpot. Gč. Neh 1,1.Go mun oidnen dán oainnáhusa, de mun ledjen Susa ladnegávpogis Elama provinssas, ja oainnáhusas mun ledjen čuožžumin Ulaijoga gáttis.

3Go mun geahčastin, de mun oidnen viercca čuožžumin johkagáttis. Das ledje guokte čoarvvi. Čoarvvit ledje guhkit, muhto nubbi lei guhkit go nubbi, ja dat guhkit lei šaddan maŋŋil. 4Mun oidnen viercca doarosteamen oarjjás, davás ja lulás. Ii oktage eará ealli bihtán das, iige oktage sáhttán gádjut maidege dan válddis. Vierca dagai maid dáhtui ja oaččui stuorra fámu. 58,5 stuorra čoarvi soaitá leat Aleksander Stuoris, Makedonia gonagas 336 o.Kr. rájes >11,3.De mun oidnen bohká mii bođii oarjin, ja dat girddihii oppa eatnama rastá nu ahte dat illá guoskkai eatnamii, ja dan bohká gállus lei stuorra čoarvi. 6Bohkká bođii dan guovttečoarvvat viercca lusa maid mun ledjen oaidnán čuožžumin johkagáttis, ja dat ruohtastii dan vuostá veagalaš moaris. 7Go bohkká lei ollen viercca lusa, de mun oidnen dan doarosteamen viercca moaris ja doadjimin das guktuid čorvviid, iige vierccas lean fápmu bihtit das. Bohkká skuoljastii dan eatnamii ja duolmmai dan julggiid vuollái, iige oktage nagodan gádjut viercca dan fámus. 8Bohkká šattai hui fámolažžan, muhto aiddo go dat lei fámolaččamus, de doddjui dan stuorra čoarvi, ja njeallje stuorra čoarvvi šadde dan sadjái almmi njealji biekka guvlui. 98,9 čáppa eatnama Israela eanan. Vrd. 11,16.41; Jer 3,19.Ovtta čoarvái iđii áibbas uhca čoarvváš mii dasto stuorui ahte stuorui lulás ja nuorttas ja čáppa eatnama guvlui. 108,10 almmi veaga almmi veahka.Dat šattai gitta almmi veaga rádjái, ja dat bálkestii eatnamii soapmásiid almmi veagas ja muhtun násttiid ja duolmmai daid. 11

8,11
9,27
11,31
12,11
8,11 almmi veaga oaivámučča Ipmil ieš.Dat šattai velá gitta almmi veaga oaivámučča rádjái, ja oaivámuččas váldojuvvui eret beaivválaš oaffar ja tempelšilju dahkkojuvvui eahpebassin. 12Čoarvi oaččui fámu stuimmáskit beaivválaš oaffara vuostá, ja duohtavuohta bálkestuvvui eatnamii. Čoarvái menestuvai buot maid dat dagai. 13De mun gullen bassi eŋgeliid sárdnumin, ja okta sis jearai nuppis: “Man guhká mii gártat oaidnit dán? Beaivválaš oaffar lea eret, billisteaddji vearrivuohta dahká heavu, ja bassibáiki ja bálvalus lea dulbmojuvvon eatnamii?” 14Nubbi vástidii: “Dassážii go guokteduhát golbmačuođi eahkeda ja iđida leat gollan. Dalle bassibáiki fas oažžu gudni.”

15Go mun, Daniel, ledjen oaidnán oainnáhusa ja geahččalin ipmirdit dan, de mu ovddas čuoččui muhtun gii lei olbmá láhkásaš, 16

8,16
9,21
8,16 Gabriel eŋgelat.ja mun gullen Ulaijoga gáttiid gaskkas olbmojiena čuorvumin: “Gabriel, čilge dán oainnáhusa sutnje!” 17Son bođii dohko gos mun ledjen čuožžumin, ja go son bođii, de mun suorganin ja luoitádin eatnamii muđolassii. Son celkkii munnje: “Olmmoš, don fertet ipmirdit ahte dát oainnáhus guoská loahpa áigái.” 18
8,18
10,10č
Go son sártnui muinna, de mun veallájin vuoimmeheapmin eatnamii muođuid. Muhto son guoskkahii mu, loktii mu čuoččat 19
8,19
Alm 15,1
ja celkkii: “Dál mun dieđihan dutnje mii dáhpáhuvvá moari áiggi loahpas, danin go dát oainnáhus guoská loahpa áigái. 20Guovttečoarvvat vierca maid don oidnet, leat Media ja Persia gonagasat. 218,21 Greikka Jonia lei eanan man ráhkadedje greikalaš gávpotstáhtat; dat lei Uhca-Asia oarjerittus. Namma adnojuvvui maiddái Hellasa ja oppa Greikka riikka birra. Vrd. Jes 66,19; Dan 8,21.Guolgás bohkká lea Greikka riika, ja stuorra čoarvi dan gállus lea riikka vuosttaš gonagas. 22Dat ahte čoarvi doddjui ja njeallje čoarvvi šadde dan sadjái, mearkkaša ahte dan álbmogis čuožžilit njeallje riikka, muhto dain ii leat seammá fápmu go vuosttas gonagasas. 23Go daid hearrávuohta lea nohkamin, go suttuid mihttu lea dievvan, de čuožžila skunihis ja juonalaš gonagas. 24Son oažžu stuorra fámu, son dahká issoras vahága, son lihkostuvvá maid son bargá. Son heavaha fámolaččaid ja bassi olbmuid álbmoga. 25Su jierpmálašvuođa geažil su behtolaš doaimmat lihkostuvvet sutnje, su váibmu čeavlu ja son bilida olusiid sin dieđekeahttá. Son čuožžila oaivámuččaid oaivámučča vuostá. Son goitge cuvkejuvvo, muhto ii olbmogieđain. 26
8,26
12,4
Oainnáhus eahkediid ja iđidiid birra, mii dás muitaluvvo, lea duohta. Muhto don galggat atnit oainnáhusa čiegusvuohtan, danin go dat guoská boahtti beivviide.”

27

8,27
7,28
Mun, Daniel, ledjen buozus muhtun áiggi. De mun čuožžilin ja bálvalin fas gonagasa. Mun ledjen hirpmástuvvan iežan oainnáhusa dihte inge ipmirdan dan.

9

Daniela suttudovddastus

91

9,1
6,1+
9,1 Dareios >6,1.Vuosttaš jagis das maŋŋil go medialaš Dareios, Xerxesa bárdni, lei šaddan kaldealaččaid riikka gonagassan, 2
9,2
Jer 25,11
29,10
9,2 čállagiid Boares testamentta profehtalaš girjjit.su vuosttaš ráđđenjagis mun, Daniel, čállagiid guorahaladettiinan fuobmájin ahte Hearrá lei almmuhan profehta Jeremiai daid jagiid logu maid son diktá Jerusalema leat čievračopman, ja dat lohku lei čiežalogi jagi. 3Mun jorgalin Hearrá Ipmila beallái rohkadallamiin ja átnumiin, fástudin, gárvodin horstta ja čohkkájin gunaid siste. 4
9,4
2 Mos 20,6
5 Mos 10,17
Neh 1,5
Mun rohkadallen Hearrá, Ipmilan, ja dovddastin:

“Hearrá, don stuorra ja hirbmatlaš Ipmil, guhte bisuhat lihtu ja leat oskkáldas daidda geat ráhkistit du ja dollet du báhkkomiid! 5

9,5
1 Sam 7,6
12,10
Sál 106,6+
Mii leat suddudan ja dahkan vearrut, mii leat leamaš ipmilmeahttumat ja nággárat, mii leat gáidan du báhkkomiin ja lágain. 6Mii eat leat guldalan du bálvaleddjiid, profehtaid, geat sárdno du nammii min gonagasaide, oaivámuččaide, min áhčiide ja oppa eatnama álbmogii. 7
9,7
Esra 9,6
Váid 1,18
Don, Hearrá, leat vuoiggalaš, muhto mii šaddat heahpanit odne, mii Juda olbmát ja Jerusalema ássit, buot israellaččat, dat geat leat lahka ja dat geat leat guhkkin, buot eatnamiin maidda don leat ádján sin, dasgo sii ledje oskkáldasmeahttumat du vuostá. 8
9,8
Neh 9,34
Jer 2,26
Hearrá, mii šaddat heahpanit, mii ja min gonagasat, oaivámuččat ja áhčit, mii geat leat suddudan du vuostá. 9
9,9
Sál 130,4
Don, Hearrá, min Ipmil, leat váibmoláđis ja attát ándagassii, vaikko mii leat nággáruššan du vuostá, 10eat leat guldalan du jiena eatge eallán daid lágaid mielde maid addet midjiide du bálvaleddjiid, profehtaid, bokte. 11
9,11
3 Mos 26,14eč
5 Mos 28,15eč
Oppa Israel lea rihkkon du lága ja gáidan dus, iige leat guldalan du. Dan dihte mii leat deaivvahallan dan garuhussii maid don leat vurdnon vuolggahit ja mii lea čállojuvvon Mosesa, du bálvaleaddji, láhkii. Mii leat suddudan du vuostá, 12ja don leat ollašuhttán daid sániid maid ledjet sárdnon min ja min stivrejeddjiid vuostá. Don leat diktán nu stuorra lihkuhisvuođa deaividit min ahte dat mii dáhpáhuvai Jerusalemis ii leat dáhpáhuvvan eará sajis almmi vuolde. 13Nugo lea čállojuvvon Mosesa láhkii, de deaividii buot dát lihkuhisvuohta min, eatge mii geahččalan soažžudit du, Hearrá, min Ipmila. Eat mii heaitán suddudeames eatge ohcan du duohtavuođa. 14
9,14
Neh 9,33
Sál 119,137
Alm 16,5
Dan dihte don, Hearrá, atnet lihkuhisvuođa gárvvisin ja diktet dan deaividit min. Don, Hearrá, min Ipmil, leat vuoiggalaš buot daguinat, muhto mii eat guldalan du.

15Hearrá, min Ipmil, don guhte gievrras gieđain buktet iežat álbmoga Egyptas ja leat gitta otná beaivvi rádjái dahkan iežat nama beakkálmassan! Mii leat suddudan, mii leat leamaš ipmilmeahttumat. 16Hearrá, don leat álo leamaš vuoiggalaš. Jorgal dál moarát ja suhtot eret gávpogisttát Jerusalemis, bassi váristat! Iežamet suttuid ja áhčiideamet vearredaguid dihte Jerusalem ja du álbmot leat šaddan buot daid bilkun geat ásset min birra. 17Min Ipmil, gula dál bálvaleaddját rohkosa ja vuollegis átnuma. Divtte muođuidat čuovgat billistuvvon bassibáikásat, Hearrá, alccesat gudnin. 18

9,18
Tit 3,5
Jorgal bealji, Ipmil, ja gula. Rabas čalmmiid ja geahča dan heavahusa mii lea deaividan min ja dan gávpoga man badjel du namma lea celkojuvvon. Mii boahtit du ovdii rohkosiiddámetguin. Mii eat luohte iežamet vanhurskkisvuhtii, muhto du stuorra váibmoláđisvuhtii. 19
9,19
Jes 33,2
Hearrá, gula! Hearrá, atte ándagassii! Hearrá, guldal ja boađe veahkkin! Iežat gudni dihte, mu Ipmil, ale ájahala, dasgo du namma lea celkojuvvon du gávpoga ja du álbmoga badjel.”

20Ná mun rohkadallen ja dovddastin iežan ja álbmogan Israela suttuid ja bukten Hearrá, Ipmilan, ovdii iežan njuoras rohkosa su bassi vári ovddas. 219,21 Gabriel >8,16. Eahketoaffara áigge jáhkkimis aiddo ovdal beaivváža luoitádeami; dat lei okta rohkosáigi.Eahketoaffara áigge go mun ledjen ain rohkadallamin, de bođii mu lusa girddi Gabriel, dat olmmái gean mun ovdal ledjen oaidnán oainnáhusas. 22Son bođii mu lusa ja celkkii: “Daniel, dál mun lean vuolgán addit dutnje ipmárdusa. 23Dallánaga go don rohkadallagohtet, de addojuvvui vástádus, ja mun lean boahtán muitalit dan dutnje, dasgo don leat hui ráhkis. Guldal dárkilit dán vástádusa, vai ipmirdat iežat oainnáhusa!

24Čiežalogi vahku leat mearriduvvon du álbmogii ja du bassi gávpogii ovdal go bahávuohta bissehuvvo, suddu heaittihuvvo ja suddovealgi soabahuvvo, ovdal go agálaš vanhurskkisvuohta ilbmá, profehtalaš oainnáhus ollašuvvá ja basimus boaššu vihahuvvo. 259,25 Theodotion, boares greikkagiel jorgalus, juohká vearssa eará láhkái: “… gollet čieža vahku ja golbmalogiguokte vahku. Gávpot huksejuvvo ođđasis …”. ▶ Septuaginta.Don fertet diehtit ja ipmirdit: Dan áiggi rájes go sátni Jerusalema ođđasis ráhkadeames ja huksemis vuolggahuvvui, dan áiggi rádjái go boahtá dat gii lea vuidojuvvon ráđđejeaddjin, gollet čieža vahku. Guhttalogiguovtti vahkus huksejuvvo ođđasis gávpot, dan gáhtat ja suodjalanrokkit. Muhto áŧestusa áiggis, 26

9,26
Jes 53,8
Matt 26,56
maŋŋil dan guhttalogiguovtti vahku, de duššaduvvo iige leat šat dat gii lea vuidojuvvon. Gávpot ja bassibáiki duššaduvvojit, ja maiddái dat ráđđejeaddji gii boahtá. Dulvi dagaha su loahpa, ja mearriduvvon billisteapmi bistá soađi loahpa rádjái. 27
9,27
8,11Matt 24,15
Son dahká nana lihtu eatnagiiguin ovtta vahkkui, ja vahkkolahkkái son heaittiha njuovvanoaffara ja borramušoaffara. Fastivuođa soajáiguin boahtá hearjideaddji, gitta dassážii go mearriduvvon loahppa deaivida su.”

10

Oainnáhus Tigriseatnogáttis

101

10,1
1,7
Persia gonagas Kyrosa goalmmát ráđđenjagis, oaččui Daniel, gii lei ožžon nama Beltešassar, oainnáhusa mii lei duohta ja mii almmuhii lossa diliid. Son guorahalai dan ja oaččui ipmárdusa dan oainnáhusas.

2Daid áiggiid mun, Daniel, ledjen moraštan golbma vahku. 3Golmma vahkkui mun in máistán njálgga borramuša, in borran bierggu inge juhkan viinni inge vuoidan iežan oljjuin. 4Vuosttaš mánu guokteloginjealját beaivvi mun ledjen stuorra eanu, Tigriseanu, gáttis. 5

10,5
Alm 1,13eč
10,5 Ufas jáhkkimis Ofir Arabias; Ufas gohčoduvvo muđui Boares testamenttas golleeanamin. Vrd. Job 22,24; 28,16; Jer 10,9.De mun fuobmájin olbmá gii lei gárvodan beallemasa ja gean alimiid birra lei Ufasa gollis duddjojuvvon boagán. 6Su rumaš lei dego krysolihtta, su ámadadju čuovggai dego álddagas, su čalmmit ledje dego njuoršu dolla, ja su gieđat ja juolggit ledje dego čuovgi bronsa. Go son sártnui, de su jietna lei dego stuorra olmmošeatnatvuođa báffa. 7Dušše mun, Daniel, oidnen dan oainnáhusa. Olbmát geat ledje muinna, eai oaidnán dan, muhto sii suorganedje sakka, ja sii báhtaredje ja čiehkádedje. 8
10,8
7,28
Mun báhcen okto geahččat dán stuorra oainnáhusa, ja mus jávke návccat, mun šadden šoavkadin dego jámeš ja mun fámuhuvven áibbas. 9
10,9
8,17č
Mun gullen su sániid jiena, ja dalle mun jámálgin ja gahččen eatnamii muđolassii. 10Muhto giehta guoskkahii mu ja loktii mu čippiid ja duolbbogieđaid vehkii. 11Son celkkii munnje: “Daniel, don gean Ipmil ráhkista, váldde vuhtii dan maid mun sártnun dutnje. Čuožžil! Du lusa mun lean vuolggahuvvon.” Go son sártnui munnje, de mun čuožžilin doarggistemiin. 12Ja son celkkii munnje: “Ale bala, Daniel! Dan beaivvi rájes go don ohcagohtet ipmárdusa ja vuollánit Ipmila ovddas, de du sánit leat gullojuvvon. Du sániid geažil mun lean boahtán. 1310,13 Persia riikka eŋgeloaivámuš eŋgel gii ovddasta Persia riikka. ▶ almmustus. Mikael Ipmila álbmoga várjaleaddji eŋgel. ▶ eŋgelat.Persia riikka eŋgeloaivámuš vuostálasttii mu guoktelogiokta beaivvi, muhto Mikael, okta bajimuš eŋgeloaivámuččain, bođii munnje veahkkin, go mun ledjen Persia gonagasaid luhtte. 14Dál mun lean boahtán muitalit dutnje mii du álbmogii dáhpáhuvvá boahttevaš áiggiid. Maiddái dát oainnáhus guoská daidda áiggiide.” 15Go son sártnui munnje dán, de mun gehččen eatnamii inge sáhttán dadjat sánige. 16
10,16
Jes 6,7
Jer 1,9
10,16 olbmogiehta Jorgalus čuovvu ▶ Septuaginta. ▶ Masorehtalaš teavsttas lea “olbmo bárdni”.Dalle juoga mii orui leamen olbmogiehta, guoskkahii mu baksamiid. Mun rabastin njálmmi ja dadjen sutnje gii čuoččui mu ovddas: “Hearrá, dát oainnáhus lea čuohcan munnje nu ahte mun lean fámuhuvvan áibbas. 17Mo mun, du vuollegis bálvaleaddji, sáhtášin sárdnut du lágán hearráin? Mu fámut leat nohkan, inge mun veaje šat vuoigŋat.” 18Dalle son guhte lei olbmo láhkásaš, guoskkahii mu velá oktii ja nanosmahtii mu. Son celkkii: “Ale bala, don gean Ipmil ráhkista, buot manná bures. Leage gievra, leage gievra!” Go son sártnui muinna, de mun nanosmuvven ja dadjen: “Sártno, hearrá, don leat nanosmahttán mu.” 1910,19 Greikka >8,21.Son celkkii: “Dieđátgo don manne mun lean boahtán du lusa? Mun ferten fas soahtat Persia eŋgeloaivámuččain, ja go mun lean vuolgán, de boahtá Greikka eŋgeloaivámuš. 20
10,20
12,1
Áidna gii veahkeha mu sin vuostá, lea din eŋgeloaivámuš Mikael