Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
3

Daniela ustibat buolli uvnnas

313,1 guhttalogi állana, guhtta állana sullii 30 mehtera ja 3 mehtera Duraleahkái Máŋga Babylonia báikkis lei dát namma.Gonagas Nebukadnesar dagai gollegovvabácci mii lei guhttalogi állana alu ja guhtta állana govddu. Son ceggii dan Duraleahkái Babylona provinsii. 2Ja gonagas Nebukadnesar gohčui rávkat satráhpaid, stivrejeddjiid, eatnanhearráid, ráđđeaddiid, vearrovurkejeddjiid, goziheddjiid, duopmáriid ja buot eará provinssaid ráđđejeddjiid govvabácci vihahanávvudeapmái. 3Dalle čoagganedje satráhpat, stivrejeaddjit, eatnanhearrát, ráđđeaddit, vearrovurkejeaddjit, duopmárat, goziheaddjit ja buot eará provinssaid ráđđejeaddjit govvabácci vihahanávvudeapmái, ja sii čuoččastedje govvabácci ovdii. 4Gulaheaddji gulahii alla jienain: “Gullet, buot álbmogat, čearddat ja gielat! 5Dalán go dii gullabehtet dorvve, njurgganasa, sitára, hárppa, suotnačuojanasa, seahkkabosanasa ja eará čuojanasaid jiena, de galgabehtet čippostit ja rohkadallat dán gollegovvabácci maid gonagas Nebukadnesar lea ceggen. 6Dat gii ii čippos iige rohkadala, bálkestuvvo dallánaga buolli uvdnii.” 7Dalán go gullui dorvve, njurgganasa, sitára, hárppa, suotnačuojanasa ja eará čuojanasaid jietna, de čippostedje buot álbmogiid, čearddaid ja gielaid olbmot ja rohkadalle gollegovvabácci maid gonagas Nebukadnesar lei ceggen.

8Dalle bohte muhtun nástečilgejeaddjit ja guoddaledje juvddálaččaid. 9

3,9
2,4+
Sii dadje gonagas Nebukadnesarii: “Ellos gonagas agálaččat! 10
3,10
6,13
Almma don, gonagas, leat gohččon juohkehačča gii gullá dorvve, njurgganasa, sitára, hárppa, suotnačuojanasa, seahkkabosanasa ja eará čuojanasaid jiena, čippostit ja rohkadallat gollegovvabácci, 11ja ahte dat gii ii čippos iige rohkadala, galgá bálkestuvvot buolli uvdnii? 12
3,12
2,49
Muhtun juvddálaš olbmát, Šadrak, Mešak ja Abed-Nego, geaid don leat bidjan hálddašit Babylona provinssa, eai beroš du gohččumis, gonagas, eai bálval du ipmiliid eaige rohkadala gollegovvabácci maid don leat ceggen.” 13Dalle Nebukadnesar moaráhuvai ja gohčui viežžat Šadraka, Mešaka ja Abed-Nego. Go olbmát ledje buktojuvvon gonagasa ovdii, 14de Nebukadnesar jearai sis: “Šadrak, Mešak ja Abed-Nego, leago duohta ahte dii ehpet bálval mu ipmiliid ehpetge rohkadala gollegovvabácci maid lean ceggen? 15Jos dii dál go gullabehtet dorvve, njurgganasa, sitára, hárppa, suotnačuojanasa, seahkkabosanasa ja eará čuojanasaid jiena, dallánaga čippostehpet ja rohkadallabehtet bácci maid mun lean ráhkadan, de buorre! Muhto jos dii ehpet rohkadala dan, de dii bálkestuvvobehtet dallánaga buolli uvdnii. Leago dalle oktage ipmil gii máhttá beastit din mu gieđas?” 16Šadrak, Mešak ja Abed-Nego dadje gonagas Nebukadnesarii: “Dán áššis mii eat dárbbaš vástidit dutnje maidege. 17
3,17
Jes 43,2
Ipmil gean mii bálvalit, lea fámolaš gádjut min buolli uvnnas ja maiddái du gieđas, gonagas. 18
3,18
2 Mos 20,3eč
23,24
34,14
Muhto jos nu ii geavaše, de oaččut diehtit, gonagas, ahte mii eat bálval du ipmiliid eatge rohkadala gollegovvabácci maid leat ceggen.” 19Dalle Nebukadnesar moaráhuvai Šadrakii, Mešakii ja Abed-Negoi nu sakka ahte su ámadadju botnjasii. Son gohčui báhkadit uvnna čieža geardái báhkkaseabbon go dábálaččat, 20ja son gohčui muhtun gievrras soahteolbmáidis čatnat Šadraka, Mešaka ja Abed-Nego ja bálkestit sin buolli uvdnii. 21Nu dát olbmát čadnojuvvojedje ja bálkestuvvojedje buolli uvdnii oalgebivttas, buvssat ja eará biktasat gárvun ja gahpir oaivvis. 22Go gonagas lei gohččon báhkadit uvnna nu sakka, de njuorššut godde daid olbmáid geat ledje doalvumin Šadraka, Mešaka ja Abed-Nego uvnna lusa. 23Ja dat golmmas, Šadrak, Mešak ja Abed-Nego, gahčče čatnagasas buolli uvdnii.

24Fáhkkestaga gonagas Nebukadnesar čuožžilii ja jearai suorganemiin ráđđeaddiinis: “Almma mii bálkesteimmet golbma olbmá čatnagasas dollii?” “Vissásit, gonagas!” sii vástidedje. 25Son dajai: “Muhto dál mun oainnán njeallje olbmá váccašeamen dolas čatnasiid haga, eaige sii leat buollán. Ja njealjáda hápmi lea ipmilbártni láhkásaš.” 26

3,26
5,1821
Dalle Nebukadnesar manai buolli uvnna njálbmái ja dajai: “Šadrak, Mešak ja Abed-Nego, alimus Ipmila bálvaleaddjit, bohtet olggos!” Ja Šadrak, Mešak ja Abed-Nego bohte olggos dola gasku. 27Satráhpat, stivrejeaddjit, eatnanhearrát ja gonagasa ráđđeaddit čoagganedje geahččat olbmáid, ja sii áice ahte dolla ii lean boaldán sin: Sin vuovttat eai lean guorban, sin oalgebiktasat eai lean billašuvvan iige sis dovdon oppa civnnahádjage. 28
3,28
6,23
Dalle Nebukadnesar sártnui: “Máidnojuvvon lehkos Šadraka, Mešaka ja Abed-Nego Ipmil, gii vuolggahii eŋgelis ja gájui bálvaleddjiidis! Sii luhtte sutnje eaige beroštan gonagasa gohččumis, muhto válljejedje milloseappot heakkavára go bálvalit dahje rohkadallat eará go iežaset Ipmila. 29
3,29
Esra 6,11
Danne mun gohčun ná: Jos muhtun, gullos man álbmogii, čerdii dahje gillii ihkinassii, bilkida Šadraka, Mešaka ja Abed-Nego Ipmila, de son čuohpaduvvo bihttán ja su viessu dahkkojuvvo čievračopman. Dasgo ii leat oktage eará ipmil gii máhttá nu beastit.” 30
3,30
2,49
Ja gonagas attii Šadrakii, Mešakii ja Abed-Negoi alla virggi Babylona provinssas.

4

Nebukadnesara niehku alla muora birra

41

4,1
6,26
Gonagas Nebukadnesar buot máilmmi álbmogiidda, čearddaide ja gielaide: Ráfi ja ovdáneapmi didjiide! 2
4,2
Sál 66,16
Mun anán dohkálažžan almmuhit daid mearkkaid ja oavdduid maid alimus Ipmil lea čájehan munnje.

3

4,3
Sál 145,13
Dan 4,34
6,27
7,14
Man stuorrát leat su mearkkat,

man fámolaččat su oavddut!

Su riika lea agálaš riika,

su váldi bistá buolvvas bulvii.

4Mun, Nebukadnesar, ellen ráfis viesustan ja lihkolažžan šloahtastan. 5

4,5
2,1+
De mun niegadin niegu mii suorggahii mu. Niehkogovat ja oainnáhusat suorggahedje mu go mun ledjen veallámin oađđinsajistan. 6Mun rávkkahin lusan buot Babylona viisáid, vai sii čilgešedje munnje niegu. 7De bohte einnosteaddjit, mánideaddjit, nástečilgejeaddjit ja mearkačilgejeaddjit, ja mun muitalin sidjiide niegu, muhto sii eai máhttán čilget dan munnje. 8
4,8
5,1114
4,8 Beltešassar Namma lea čadnojuvvon ipmilnammii Bel (Marduk), mii lei Babylonia váldoipmil.Maŋimustá mu ovdii bođii Daniel, gean namma lea Beltešassar mu ipmila nama mielde ja geas lea bassi ipmiliid vuoigŋa. Mun muitalin sutnje niegu: 9
4,9
Esek 28,3
“Beltešassar, bajimuš einnosteaddji! Mun dieđán ahte du siste lea bassi ipmiliid vuoigŋa ja ahte ii mihkkege čiegusvuođaid leat dutnje menddo váttis. Gula maid mun oidnen niegustan, ja muital dan čilgehusa.

10Go mun ledjen veallámin oađđinsajistan, de mun oidnen dákkár oainnáhusa: Gasku eatnama ceaggái muorra, ja dat lei hui allat. 11Muorra šattai hui stuorisin ja nanusin. Dan giera olii albmái, ja dat oidnui gitta eatnama ravddaide. 12

4,12
Esek 17,23
31,6
Dan lasttat ledje čábbát, ja das ledje nu valjis šaddosat ahte das lei biebmu buohkaide. Dan vuolde meahcieallit gávdne suoivana, almmi lottit bessejedje dan ovssiin ja buot heakkalaččat gávdne das borramuša. 134,13 goziheaddji juvddálaš čállosiin dát dajaldat dávjá govvida eŋgeliid.Go mun ledjen veallámin oađđinsajistan, de mun oidnen iežan oainnáhusas bassi goziheaddji njiedjamin almmis, 14
4,14
2,21+
ja son čuorvvui alla jienain: Čuhppet muora, njásket dan ovssiid, gasket dan lasttaid ja biđgejehket dan šaddosiid! Báhtarehkoset eallit eret dan vuolde ja lottit eret dan ovssiin! 154,15 dan govvida gonagasa.Muhto diktet dan jalgŋá báhcit ceaggát eatnamii, ruovde- ja veaikeláhkkiide rásiid sisa. Almmi suoldni láktada dan, ja dat oažžu ovttas elliiguin oasi das mii šaddá eatnamis. 16Son nuppástuvvá: Son oažžu elliid miela olbmuid miela sadjái, ja nu gollet čieža áiggi. 17
4,17
Dan 2,21+
Goziheaddjit leat dan mearridan, basit leat almmuhan duomu, vai dat geat ellet, dieđášedje ahte Alimus ráđđe olbmuid riikkaid ja addá daid geaidda dáhttu, ja son sáhttá alidit heajumus olbmoge ráđđejeaddjin.

18Dát lei mu, gonagas Nebukadnesara, niehku. Muital dal don, Beltešassar, maid dat mearkkaša! Ii oktage mu riikka viisáin máhte čilget dan, muhto don gal máhtát, danne go du siste lea bassi ipmiliid vuoigŋa.”

19

4,19
7,15
Dalle Daniel, gii gohčoduvvui maid Beltešassarin, suorganii, ja su jurdagat balddihedje su. Muhto gonagas dajai: “Beltešassar, ale divtte niegu ja dan čilgehusa suorggahit iežat.” Beltešassar dajai: “Mu hearrá, vare niehku gustošii du vašuheddjiide ja dan čilgehus du vašálaččaide! 20Dat muorra maid don oidnet šaddamin hui stuorisin ja nanusin ja ollimin gitta albmái, nu ahte dat oidnui miehtá oppa eatnama, 21ja mas ledje čáppa lasttat ja valjis šaddosat, nu ahte das lei biebmu buohkaide, dan vuolde meahcieallit ásse ja dan ovssiin almmi lottit bessejedje – 22
4,22
2,37
5,18
dat muorra leat don, gonagas! Don leat šaddan stuorisin ja nanusin, du stuorisvuohta ollá albmái ja du váldi gitta eatnama ravddaide. 23
4,23
2,21+
Gonagas, don oidnet bassi goziheaddji boahtimin vuolás almmis ja gullet su dadjamin: Njeidet muora ja billistehket dan, muhto diktet dan jalgŋá báhcit eatnamii ruovde- ja veaikeláhkkiide rásiid sisa, nu ahte almmi suoldni láktada dan ja dat oažžu elliid oasi, dassážii go čieža jagi leat gollan. 24Niegu čilgehus lea dát, gonagas, ja dat mii deaivida mu hearrá ja gonagasa, lea Alimusa mearrádus: 25
4,25
2,21+
Don áddjojuvvot eret olbmuid luhtte, ja don orut meahci elliid gaskkas. Don borat rásiid dego vuovssát, ja almmi suoldni láktada du. Nu gollet čieža jagi, dassážii go don dovddiidat ahte Alimus ráđđe olbmuid riikkaid ja addá daid geaidda dáhttu. 264,26 almmis dán oktavuođas Ipmil. Gč. Luk 15,18.Dat gohččun ahte muora jalgŋá galggai guođđit ceaggát, mearkkaša ahte don oaččut fas iežat riikka go dovddiidat ahte almmis lea fápmu. 27
4,27
Sát 16,6
19,17
Dan dihte, gonagas, divtte mu ráđi dohkket dutnje: Sihko eret suttuidat dainna ahte dagat buori ja vearredaguidat dainna ahte leat láđis gefiide, de du lihkku sáhttá bistit.”

28Buot dát deaividii gonagas Nebukadnesara. 29Go guoktenuppelohkái mánu ledje gollan, de oktii go gonagas lei váccašeamen šloahta loktaterassas Babylonis, 30de son sárdnugođii: “Dát lea dat stuorra Babylon maid mun ieš lean huksen gonagaslaš gávpogin iežan fámuin ja alccesan gudnin!” 31Ovdal go gonagas lei heaitán sárdnumis, de gullui jietna almmis: “Dát sátni lea dutnje, gonagas Nebukadnesar: Du riika váldojuvvo dus eret! 32

4,32
2,21+
Don áddjojuvvot eret olbmuid gaskkas, ja don orut meahci elliid gaskkas ja borat rásiid dego vuovssát. De čieža jagi gollet, dassážii go don dovddiidat ahte Alimus ráđđe olbmuid riikkaid ja addá daid geaidda dáhttu.” 33Dallánaga dat sánit ollašuvve: Nebukadnesar áddjojuvvui eret olbmuid gaskkas, son borai rásiid dego vuovssát ja almmi suoldni láktadii su rupmaša, dassážii go su vuovttat ledje dego goaskima dolggit ja su gaccat nugo lottegaccat.

34

4,34
4,3+
“Muhto go dat áigi lei gollan, de mun, Nebukadnesar, bajidin čalmmiid almmi guvlui, ja mun ožžon fas iežan jierpmi. De mun máidnon Alimusa ja rámidin ja gudnejahtten su guhte eallá agálaččat.

Su váldi lea agálaš váldi,

su riika bistá buolvvas bulvii.

35

4,35
Job 9,12
Jes 40,17
45,9
4,35 almmi veagaide almmi veahka.Buot eatnama ássit leat dušši veara,

son dahká almmi veagaide

ja eatnama ássiide nugo ieš dáhttu.

Ii oktage sáhte hehttet su,

ii oktage jearrat sus:

Maid don dagat?

36Dalle mun ožžon fas iežan jierpmi, ja mu gonagaslaš hearvásvuohta ja čikŋa addojuvvui fas munnje. Mu ráđđeaddit ja stuorrát bohte mu lusa, ja mun biddjojuvvojin fas gonagassan iežan riikii, ja mun šadden velá fámoleabbon go ledjen leamaš. 37

4,37
Luk 1,51
Dál mun, Nebukadnesar, máinnun, rámidan ja gudnejahtán almmi gonagasa, dasgo buot su dagut leat vuoigadat ja su geainnut vuoigatlaččat, ja son vuolida daid geat vádjolit čeavláivuođas.”

5

Belšassara guossemállásat

515,1 Belšassar gohčoduvvo dás gonagassan. Son lei sadjásaš ráđđejeaddji áhčis, gonagas Nabonida, áigge, gii ráđđii 555–539 o.Kr.Gonagas Belšassar doalai stuorra guossemállásiid duhát stuorrásis ja jugai viinni ovttas singuin. 2

5,2
2 Muit 36,10
Esra 1,7
Dan 1,2
Go Belšassar lei gárihuvvan, de son gohčui viežžat daid golle- ja silbalihtiid maid su áhčči Nebukadnesar lei váldán Jerusalema tempelis, vai son ieš ja su stuorrát, su áhkát ja su liigeáhkát beasašedje juhkat dain. 3Dalle buktojuvvojedje golle- ja silbalihtit mat ledje váldojuvvon Jerusalema tempelis, ja gonagas ja su stuorrát, su áhkát ja su liigeáhkát juhke dain. 4Sii juhke viinni ja máidno iežaset golle-, silba-, veaike-, ruovde-, muorra- ja geađgeipmiliid.

5Fáhkkestaga ihte olbmogieđa suorpmat, ja dat čálligohte gonagasa šloahta kálkejuvvon seaidnái, lámpájuolggi báldii. Gonagas oinnii gieđa mii čálii. 6Dalle son šovkkodii, ja su jurdagat suorggahedje su. Son njuorai áibbas, ja su čippit doarggistedje. 7

5,7
2,2
4,6č
Alla jienain gonagas gohčui viežžat mánideddjiid, nástečilgejeddjiid ja mearkačilgejeddjiid. Son sártnui Babylona viisáide: “Dasa gii máhttá lohkat dán čállosa ja čilget dan munnje, gárvvuhuvvo purpur, son oažžu golleviđjji čeabehii ja šaddá dán riikka goalmmádin fámoleamos olmmájin.” 8Buot gonagasa viisát bohte dohko, muhto sii eai máhttán lohkat čállosa eaige čilget dan gonagassii. 9Dalle gonagas Belšassar gáfestuvai ja šovkkodii, ja su stuorrát vuorrástuvve.

10

5,10
2,4+
Leaskadronnet, gii lei gullan gonagasa ja su stuorráid ságaid, bođii feastasálii ja dajai: “Ellos gonagas agálaččat! Ale suorgan alege šovkkot! 11
5,11
2,48
4,8č18
Du riikkas lea olmmái gean siste lea bassi ipmiliid vuoigŋa. Áhčát beivviid sus gávnnahuvvui leat erenoamáš ipmárdus ja ipmiliid viisodat. Du áhčči, gonagas Nebukadnesar, dagai su einnosteddjiid, mánideddjiid, nástečilgejeddjiid ja mearkačilgejeddjiid njunušin. 12
5,12
1,17
Danielis, gean gonagas gohčui Beltešassarin, lea erenoamáš vuoigŋa, jierbmi ja ipmárdus, ja son máhttá čilget nieguid, árvidit árvádusaid ja čoavdit váttis čuolmmaid. Vieččat dál Daniela, de son addá dutnje čilgehusa!” 13
5,13
1,6
Daniel vižžojuvvui gonagasa ovdii, ja gonagas dajai sutnje: “Don nappo leat Daniel, okta dain Judas eret dolvojuvvon olbmuin geaid mu áhčči, gonagas, buvttii deike? 14Mun lean gullan ahte du siste lea ipmiliid vuoigŋa ja ahte don leat čájehan stuorra ipmárdusa ja erenoamáš viisodaga. 15Dál leat viisát ja mánideaddjit vižžojuvvon mu ovdii vai sii logašedje dán čállosa ja čilgešedje dan munnje, muhto sii eai máhte dahkat dan. 16Mun lean gullan ahte don máhtát čilget nieguid ja čoavdit váttis čuolmmaid. Jos don dál máhtát lohkat dán čállosa ja muitalit munnje dan čilgehusa, de dutnje gárvvuhuvvo purpur, don oaččut golleviđjji čeabehii ja šattat dán riikka goalmmádin fámoleamos olmmájin.”

17Dalle Daniel vástidii gonagassii: “Ane attáldagaidat alddát ja atte bálkkašumiidat earáide. Dán čállosa mun almmatge logan dutnje ja muitalan dan čilgehusa. 18

5,18
2,37+
Gonagas, gula mu! Alimus Ipmil attii áhččásat Nebukadnesarii riikka ja fámu, gudni ja hearvásvuođa. 19Dan stuorisvuođa geažil maid son lei ožžon Ipmilis, de buot álbmogiid, čearddaid ja gielaid olbmot doarggistedje balus su ovddas. Son gottii gean dáhtui, divttii eallit gean dáhtui, alidii gean dáhtui ja vuolidii gean dáhtui. 20
5,20
4,31
Luk 1,52
Muhto go son čeavllui ja šattai gážžárin ja heabuheapmin, de son norddastuvvui vuolás gonagastruvnnustis, ja su gudni váldojuvvui sus eret. 21
5,21
2,21+
Son áddjojuvvui eret olbmuid luhtte, su váibmu nuppástuvai ja šattai elliid váimmu láhkásažžan, son orui meahcceáseniid gaskkas ja borai rásiid dego vuovssát, ja almmi suoldni láktadii su rupmaša, dassážii go son dovddiidii ahte alimus Ipmil ráđđe olbmuid riikkaid ja addá daid geasa dáhttu. 22Muhto don, Belšassar, gii leat su bárdni, it leat vuollánan, vaikko dieđát buot dán. 23Don leat alidan iežat Almmi Hearrá vuostá ja leat vieččahan su tempela lihtiid. Don ieš ja du stuorrát, du áhkát ja du liigeáhkát lehpet juhkan dain viinni ja máidnon ipmiliiddádet mat leat ráhkaduvvon silbbas ja gollis, veaikkis ja ruovddis, muoras ja geađggis, ipmiliid mat eai oainne, eai gula eaige dieđe maidege. Muhto don it leat gudnejahttán dan Ipmila gean gieđas lea du heagga ja du vuorbi. 24Danin son vuolggahii gieđa čállit dán čállosa. 25Ja dát lea čálus mii lea čállojuvvon seaidnái: Mene mene tekel u-farsin. 26Ja dát lea dan čilgehus: ‘Mene’ – Ipmil lea lohkan du gonagasvuođa beivviid ja loahpaha daid. 27‘Tekel’ – don leat vihkkejuvvon viehkagiin ja gávnnahuvvon beare geahpasin. 285,28 Peres eará hápmi arameagiel sánis (u)farsin, gč. v. 25.‘Peres’ – du riika juogaduvvo ja addojuvvo medialaččaide ja persialaččaide.”

29

5,29
1 Mos 41,43
Dalle Belšassar gohčui gárvvuhit Danielii purpura, heaŋggastit golleviđjji su čeabehii ja gulahit ahte son šaddá riikka goalmmádin fámoleamos olmmájin. 30Dan seammá ija goddojuvvui Belšassar, kaldealaččaid gonagas.