Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
9

Daniela suttudovddastus

91

9,1
6,1+
9,1 Dareios >6,1.Vuosttaš jagis das maŋŋil go medialaš Dareios, Xerxesa bárdni, lei šaddan kaldealaččaid riikka gonagassan, 2
9,2
Jer 25,11
29,10
9,2 čállagiid Boares testamentta profehtalaš girjjit.su vuosttaš ráđđenjagis mun, Daniel, čállagiid guorahaladettiinan fuobmájin ahte Hearrá lei almmuhan profehta Jeremiai daid jagiid logu maid son diktá Jerusalema leat čievračopman, ja dat lohku lei čiežalogi jagi. 3Mun jorgalin Hearrá Ipmila beallái rohkadallamiin ja átnumiin, fástudin, gárvodin horstta ja čohkkájin gunaid siste. 4
9,4
2 Mos 20,6
5 Mos 10,17
Neh 1,5
Mun rohkadallen Hearrá, Ipmilan, ja dovddastin:

“Hearrá, don stuorra ja hirbmatlaš Ipmil, guhte bisuhat lihtu ja leat oskkáldas daidda geat ráhkistit du ja dollet du báhkkomiid! 5

9,5
1 Sam 7,6
12,10
Sál 106,6+
Mii leat suddudan ja dahkan vearrut, mii leat leamaš ipmilmeahttumat ja nággárat, mii leat gáidan du báhkkomiin ja lágain. 6Mii eat leat guldalan du bálvaleddjiid, profehtaid, geat sárdno du nammii min gonagasaide, oaivámuččaide, min áhčiide ja oppa eatnama álbmogii. 7
9,7
Esra 9,6
Váid 1,18
Don, Hearrá, leat vuoiggalaš, muhto mii šaddat heahpanit odne, mii Juda olbmát ja Jerusalema ássit, buot israellaččat, dat geat leat lahka ja dat geat leat guhkkin, buot eatnamiin maidda don leat ádján sin, dasgo sii ledje oskkáldasmeahttumat du vuostá. 8
9,8
Neh 9,34
Jer 2,26
Hearrá, mii šaddat heahpanit, mii ja min gonagasat, oaivámuččat ja áhčit, mii geat leat suddudan du vuostá. 9
9,9
Sál 130,4
Don, Hearrá, min Ipmil, leat váibmoláđis ja attát ándagassii, vaikko mii leat nággáruššan du vuostá, 10eat leat guldalan du jiena eatge eallán daid lágaid mielde maid addet midjiide du bálvaleddjiid, profehtaid, bokte. 11
9,11
3 Mos 26,14eč
5 Mos 28,15eč
Oppa Israel lea rihkkon du lága ja gáidan dus, iige leat guldalan du. Dan dihte mii leat deaivvahallan dan garuhussii maid don leat vurdnon vuolggahit ja mii lea čállojuvvon Mosesa, du bálvaleaddji, láhkii. Mii leat suddudan du vuostá, 12ja don leat ollašuhttán daid sániid maid ledjet sárdnon min ja min stivrejeddjiid vuostá. Don leat diktán nu stuorra lihkuhisvuođa deaividit min ahte dat mii dáhpáhuvai Jerusalemis ii leat dáhpáhuvvan eará sajis almmi vuolde. 13Nugo lea čállojuvvon Mosesa láhkii, de deaividii buot dát lihkuhisvuohta min, eatge mii geahččalan soažžudit du, Hearrá, min Ipmila. Eat mii heaitán suddudeames eatge ohcan du duohtavuođa. 14
9,14
Neh 9,33
Sál 119,137
Alm 16,5
Dan dihte don, Hearrá, atnet lihkuhisvuođa gárvvisin ja diktet dan deaividit min. Don, Hearrá, min Ipmil, leat vuoiggalaš buot daguinat, muhto mii eat guldalan du.

15Hearrá, min Ipmil, don guhte gievrras gieđain buktet iežat álbmoga Egyptas ja leat gitta otná beaivvi rádjái dahkan iežat nama beakkálmassan! Mii leat suddudan, mii leat leamaš ipmilmeahttumat. 16Hearrá, don leat álo leamaš vuoiggalaš. Jorgal dál moarát ja suhtot eret gávpogisttát Jerusalemis, bassi váristat! Iežamet suttuid ja áhčiideamet vearredaguid dihte Jerusalem ja du álbmot leat šaddan buot daid bilkun geat ásset min birra. 17Min Ipmil, gula dál bálvaleaddját rohkosa ja vuollegis átnuma. Divtte muođuidat čuovgat billistuvvon bassibáikásat, Hearrá, alccesat gudnin. 18

9,18
Tit 3,5
Jorgal bealji, Ipmil, ja gula. Rabas čalmmiid ja geahča dan heavahusa mii lea deaividan min ja dan gávpoga man badjel du namma lea celkojuvvon. Mii boahtit du ovdii rohkosiiddámetguin. Mii eat luohte iežamet vanhurskkisvuhtii, muhto du stuorra váibmoláđisvuhtii. 19
9,19
Jes 33,2
Hearrá, gula! Hearrá, atte ándagassii! Hearrá, guldal ja boađe veahkkin! Iežat gudni dihte, mu Ipmil, ale ájahala, dasgo du namma lea celkojuvvon du gávpoga ja du álbmoga badjel.”

20Ná mun rohkadallen ja dovddastin iežan ja álbmogan Israela suttuid ja bukten Hearrá, Ipmilan, ovdii iežan njuoras rohkosa su bassi vári ovddas. 219,21 Gabriel >8,16. Eahketoaffara áigge jáhkkimis aiddo ovdal beaivváža luoitádeami; dat lei okta rohkosáigi.Eahketoaffara áigge go mun ledjen ain rohkadallamin, de bođii mu lusa girddi Gabriel, dat olmmái gean mun ovdal ledjen oaidnán oainnáhusas. 22Son bođii mu lusa ja celkkii: “Daniel, dál mun lean vuolgán addit dutnje ipmárdusa. 23Dallánaga go don rohkadallagohtet, de addojuvvui vástádus, ja mun lean boahtán muitalit dan dutnje, dasgo don leat hui ráhkis. Guldal dárkilit dán vástádusa, vai ipmirdat iežat oainnáhusa!

24Čiežalogi vahku leat mearriduvvon du álbmogii ja du bassi gávpogii ovdal go bahávuohta bissehuvvo, suddu heaittihuvvo ja suddovealgi soabahuvvo, ovdal go agálaš vanhurskkisvuohta ilbmá, profehtalaš oainnáhus ollašuvvá ja basimus boaššu vihahuvvo. 259,25 Theodotion, boares greikkagiel jorgalus, juohká vearssa eará láhkái: “… gollet čieža vahku ja golbmalogiguokte vahku. Gávpot huksejuvvo ođđasis …”. ▶ Septuaginta.Don fertet diehtit ja ipmirdit: Dan áiggi rájes go sátni Jerusalema ođđasis ráhkadeames ja huksemis vuolggahuvvui, dan áiggi rádjái go boahtá dat gii lea vuidojuvvon ráđđejeaddjin, gollet čieža vahku. Guhttalogiguovtti vahkus huksejuvvo ođđasis gávpot, dan gáhtat ja suodjalanrokkit. Muhto áŧestusa áiggis, 26

9,26
Jes 53,8
Matt 26,56
maŋŋil dan guhttalogiguovtti vahku, de duššaduvvo iige leat šat dat gii lea vuidojuvvon. Gávpot ja bassibáiki duššaduvvojit, ja maiddái dat ráđđejeaddji gii boahtá. Dulvi dagaha su loahpa, ja mearriduvvon billisteapmi bistá soađi loahpa rádjái. 27
9,27
8,11Matt 24,15
Son dahká nana lihtu eatnagiiguin ovtta vahkkui, ja vahkkolahkkái son heaittiha njuovvanoaffara ja borramušoaffara. Fastivuođa soajáiguin boahtá hearjideaddji, gitta dassážii go mearriduvvon loahppa deaivida su.”

10

Oainnáhus Tigriseatnogáttis

101

10,1
1,7
Persia gonagas Kyrosa goalmmát ráđđenjagis, oaččui Daniel, gii lei ožžon nama Beltešassar, oainnáhusa mii lei duohta ja mii almmuhii lossa diliid. Son guorahalai dan ja oaččui ipmárdusa dan oainnáhusas.

2Daid áiggiid mun, Daniel, ledjen moraštan golbma vahku. 3Golmma vahkkui mun in máistán njálgga borramuša, in borran bierggu inge juhkan viinni inge vuoidan iežan oljjuin. 4Vuosttaš mánu guokteloginjealját beaivvi mun ledjen stuorra eanu, Tigriseanu, gáttis. 5

10,5
Alm 1,13eč
10,5 Ufas jáhkkimis Ofir Arabias; Ufas gohčoduvvo muđui Boares testamenttas golleeanamin. Vrd. Job 22,24; 28,16; Jer 10,9.De mun fuobmájin olbmá gii lei gárvodan beallemasa ja gean alimiid birra lei Ufasa gollis duddjojuvvon boagán. 6Su rumaš lei dego krysolihtta, su ámadadju čuovggai dego álddagas, su čalmmit ledje dego njuoršu dolla, ja su gieđat ja juolggit ledje dego čuovgi bronsa. Go son sártnui, de su jietna lei dego stuorra olmmošeatnatvuođa báffa. 7Dušše mun, Daniel, oidnen dan oainnáhusa. Olbmát geat ledje muinna, eai oaidnán dan, muhto sii suorganedje sakka, ja sii báhtaredje ja čiehkádedje. 8
10,8
7,28
Mun báhcen okto geahččat dán stuorra oainnáhusa, ja mus jávke návccat, mun šadden šoavkadin dego jámeš ja mun fámuhuvven áibbas. 9
10,9
8,17č
Mun gullen su sániid jiena, ja dalle mun jámálgin ja gahččen eatnamii muđolassii. 10Muhto giehta guoskkahii mu ja loktii mu čippiid ja duolbbogieđaid vehkii. 11Son celkkii munnje: “Daniel, don gean Ipmil ráhkista, váldde vuhtii dan maid mun sártnun dutnje. Čuožžil! Du lusa mun lean vuolggahuvvon.” Go son sártnui munnje, de mun čuožžilin doarggistemiin. 12Ja son celkkii munnje: “Ale bala, Daniel! Dan beaivvi rájes go don ohcagohtet ipmárdusa ja vuollánit Ipmila ovddas, de du sánit leat gullojuvvon. Du sániid geažil mun lean boahtán. 1310,13 Persia riikka eŋgeloaivámuš eŋgel gii ovddasta Persia riikka. ▶ almmustus. Mikael Ipmila álbmoga várjaleaddji eŋgel. ▶ eŋgelat.Persia riikka eŋgeloaivámuš vuostálasttii mu guoktelogiokta beaivvi, muhto Mikael, okta bajimuš eŋgeloaivámuččain, bođii munnje veahkkin, go mun ledjen Persia gonagasaid luhtte. 14Dál mun lean boahtán muitalit dutnje mii du álbmogii dáhpáhuvvá boahttevaš áiggiid. Maiddái dát oainnáhus guoská daidda áiggiide.” 15Go son sártnui munnje dán, de mun gehččen eatnamii inge sáhttán dadjat sánige. 16
10,16
Jes 6,7
Jer 1,9
10,16 olbmogiehta Jorgalus čuovvu ▶ Septuaginta. ▶ Masorehtalaš teavsttas lea “olbmo bárdni”.Dalle juoga mii orui leamen olbmogiehta, guoskkahii mu baksamiid. Mun rabastin njálmmi ja dadjen sutnje gii čuoččui mu ovddas: “Hearrá, dát oainnáhus lea čuohcan munnje nu ahte mun lean fámuhuvvan áibbas. 17Mo mun, du vuollegis bálvaleaddji, sáhtášin sárdnut du lágán hearráin? Mu fámut leat nohkan, inge mun veaje šat vuoigŋat.” 18Dalle son guhte lei olbmo láhkásaš, guoskkahii mu velá oktii ja nanosmahtii mu. Son celkkii: “Ale bala, don gean Ipmil ráhkista, buot manná bures. Leage gievra, leage gievra!” Go son sártnui muinna, de mun nanosmuvven ja dadjen: “Sártno, hearrá, don leat nanosmahttán mu.” 1910,19 Greikka >8,21.Son celkkii: “Dieđátgo don manne mun lean boahtán du lusa? Mun ferten fas soahtat Persia eŋgeloaivámuččain, ja go mun lean vuolgán, de boahtá Greikka eŋgeloaivámuš. 20
10,20
12,1
Áidna gii veahkeha mu sin vuostá, lea din eŋgeloaivámuš Mikael

11

11111,1 medialaš Dareios >6,1.gean mun dorjon ja suddjejin medialaš Dareiosa vuosttaš ráđđenjagis. Ja dál mun almmuhan dutnje duohtavuođa:

211,2 Greikka >8,21.Go velá golbma gonagasa leat ráđđen Persia, de boahtá njealját, ja son riggu eambbo go buot dat earát. Dainna fámuin maid su riggodat addá, son čuoččáldahttá buot návccaidis Greikka vuostá. 311,3 gievrras gonagas Aleksander Stuoris vuittii Persia riikka 333 o.Kr. Su maŋŋil riika juhkkojuvvui soahteoaivámuččaid gaskii. De bođii áigi go lei čađat riidu sin maŋisbohttiid gaskkas, namalassii Syria ja Egypta ráđđejeddjiid gaskkas. Syria lea “davvi” ja Egypta “lulli”. >8,5.De čuožžila gievrras gonagas gii ráđđe stuorra fámuin, ja son dahká maid dáhttu. 4Illá son lea čuožžilan, go su riika sihke cuovkana ja juohkása buot njealji almmiguvlui. Dat ii boađe oktiige su nális iige leat nu fámolaš go dalle go son ieš ráđđii. Su riika gomihuvvo, ja earát váldet dan. 5Lulligonagas šaddá gievran, muhto okta su oaivámuččain šaddá vel gievrrabun ja ráđđe stuorra fámuin. 6Muhtin jagiid geažes soai soabadeaba, ja lulligonagasa nieida boahtá davvigonagasa lusa nannet lihtu. Muhto gonagasa nieidda fápmu ii biso, ja su sohka nohká. Áiggi mielde son ieš, su fárru, su áhčči ja su boadnji addojuvvojit jápmimii. 7Nieidda sogas okta boahtá su sadjái. Son falleha davvigonagasa soahteveaga, bahkke su ladnái ja vuoitá su álbmoga. 8Son doalvu doppe ipmiliid govaid ja bácciid ja sin mávssolaš silba- ja gollelihtiid sálašin Egyptii. Muhtun jagiid son diktá davvigonagasa leat ráfis. 9Davvigonagas bahkke lulligonagasa riikii, muhto máhccá dasto iežas eatnamii.

10De su bártnit ráhkkanit soahtat ja čohkkejit hirbmat stuorra soahteveaga. Dat šáviha ovddos dego dulvi ja bahkke gitta lulligonagasa ladni rádjái. 11Moaris lulligonagas soahtá davvigonagasain gii čohkke stuorra soahteveaga, muhto dat vuoittáhallá lulligonagassii. 12Go dat soahteveahka lea jávkan, de lulligonagas goarggasmuvvá ja goddá logiid duháhiid, muhto su fápmu ii biso. 13Davvigonagas čohkke soahteveaga mii lea velá stuorit go ovddit, ja muhtun jagiid geažes son boahtá stuorra soahteveagain ja ollu dárbašiiguin. 14Daid áiggiid olusat vuostálastet lulligonagasa, ja muhtun veahkaválddálaš olbmát du iežat álbmogis čuožžilit, vai oainnáhus šaddá duohtan, muhto sii gahččet. 15De davvigonagas boahtá, ráhkada fallehančoma ja váldá ladnegávpoga. Lulliveagat eai biđe sus, eai oppa sin válljusoalddáhatge veaje vuostálastit. 16

11,16
11,41
11,16 čáppa eatnamii >8,9.Falleheaddji dahká maid dáhttu, iige oktage biđe sus. Son bahkke čáppa eatnamii ja buktá mielddis billašumi. 17Son áigu váldit oppa lulligonagasa riikka. Son dahká soahpamuša suinna ja addá sutnje nuorra nissona vai beassá billistit su riikka, muhto duššás, danin go dat ii lihkostuva sutnje. 18De son jorgala riddoeatnamiid guvlui ja váldá dain máŋga. Muhto muhtin oaivámuš loahpaha su hiddjádusa ja máhcaha dan su iežas oaivái. 19
11,19
Sál 37,1036
De son máhccá iežas riikka ladniide, guossala, gahččá, iige leat šat. 20Su sadjái boahtá muhtun gii vuolggaha vearrogáibideaddji dan eatnama čađa mii lea riikka čikŋa. Oanehis áiggi geažes son cuvkejuvvo, muhto ii moari bokte iige soađi bokte.

21Su sadjái boahtá badjelgeahčahas geasa gonagasárvu ii gula. Son boahtá vuorddekeahttá ja oamasta gonagasválddi gávvilvuođain. 2211,22 lihtu oaivámušge soaitá leat bajimusbáhppa.Son jávkada visot vašálaččaid soahteveagaid, velá lihtu oaivámušge cuvkejuvvo. 23Go muhtin lea dahkan suinna lihtu, de son bargá behtolaččat ja oažžu fámu, vaikko sus leat unnán olbmot. 24Vuorddekeahttá son bahkke eatnama šattoleamos siiddaide ja dahká dakkáriid maid eai su áhčit eaige su máttaráhčitge leat dahkan. Son juogada rieviduvvon opmodaga, sállaša ja biergasiid iežas olbmuide. Son smiehttá mo fallehit ladniid, muhto dat buot bistá dušše oanehassii. 25Son čohkke fámus ja roahkkatvuođas ja falleha lulligonagasa stuorra soahteveagain. Dalle lulligonagas manná soahtat hui stuorra ja gievrras soahteveagain, muhto son ii biđe bealis bahás juonaid geažil. 26Dat geat boradit gonagasa beavddis, cuvkejit su. Su soahteveahka njámastuvvo eret, ja ollugat gahččet. 27Guktot gonagasat hutkaba baháid. Soai čohkkába ovtta beavddis ja gielisteaba goabbat guoimmiska, muhto duššás, dasgo loahppa ii boađe ovdal mearriduvvon áiggi. 28Nubbi máhccá eatnamasas ollu opmodagain ja smiehttá baháid bassi lihtu vuostá. Go son lea čađahan daid, de son manná ruoktot eatnamasas. 29Mearriduvvon áigái son manná fas lullieatnamii, muhto dán vuoro ii geava nugo ovddit háve. 30Kittelaččaid skiippat fallehit su, ja son šlundu ja gáidá. De son máhccá ja moaráhuvvá bassi lihttui. Máhcadettiin son guldala daid geat leat hilgon bassi lihtu. 31

11,31
8,11Matt 24,15
11,31 heavaheaddji fastivuođa Makkabealaččaid girjjiin (▶ kanon) adnojuvvo dát dajaldat báhkinvuođa áltára birra maid Syria gonagas Antiokos 4. Epifanes ceggii tempela ovddabeallái Jerusalemis 168 o.Kr.Dat soahteveagat maid son lea vuolggahan, bohtet ja eahpebasuhit tempelladni, heaittihit beaivválaš oaffara ja ceggejit heavaheaddji fastivuođa. 32Daid geat behttet lihtu, son fille jorralussii juonaidisguin, muhto dat geat dovdet Ipmila, bissot nanusin ja dahket maid galget.

33

11,33
12,3
Álbmoga jierpmálaččat rávvejit, muhto ieža sii šaddet muhtun áigái miehkkái ja dollii, fáŋgavuhtii ja rieviduvvot. 34Go sii leat áŧestusas, de sii ožžot uhca veahkáža, muhto eatnagat geat dorjot sin leat behtolaččat. 35
11,35
12,10
Muhtun jierpmálaččat jorralit vai earát čilgejuvvojit, buhtistuvvojit ja bassojuvvojit, gitta loahpa áiggi rádjái, dasgo mearriduvvon áigi ii leat vel. 36
11,36
2 Tess 2,4
Gonagas dahká maid dáhttu. Son alida iežas ja dahká iežas stuoribun go buot ipmilat. Son sárdnu hirpmus sániid alimus Ipmila vuostá ja ovdána dassážii go moari áigi nohká, dasgo dat mii lea mearriduvvon, ollašuvvá. 3711,37 nissoniid jiellatipmilis šattolašvuođa ipmil Tammus. >Esek 8,14.Son ii beroš áhčiidis ipmiliin iige nissoniid jiellatipmilis. Son ii beroš ovttage ipmilis, muhto dahká iežas stuoribun go buot dat. 3811,38 ladniid ipmila Zeus.Son baicce gudnejahttá ladniid ipmila. Dan ipmila maid su áhčit eai dovdan, son gudnejahttá golliin ja silbbain, divrras geđggiiguin ja divrras dávviriiguin. 39Son váldá háldosis nana ladniid ja luohttá vieris ipmilii. Daidda geat dohkkehit dan, son addá stuorra gudni. Son diktá sin hálddašit eatnagiid ja juogada sidjiide eananbihtáid bálkán. 40Loahpa áiggis lulligonagas soahtá suinna. Davvigonagas falleha su vovnnaiguin ja riidejeddjiiguin ja ollu skiippaiguin. Son manná ovtta nuppi eatnamii ja márrá daid badjel dego dulvi. 41
11,41
8,9
11,16
11,41 čáppa eatnamii >8,9.Son manná čáppa eatnamii, ja logit duháhat gahččet. Muhto Edom ja Moab ja eanas ammonlaččat besset báhtui. 42Son oamasta ovtta nuppi eatnama, iige Egyptage seastašuva. 4311,43 libyalaččat ja nubialaččatge olbmot Egypta oarjja- ja lulábealde.Son beassá golle- ja silbaártnaid hearrán, buot Egypta divrras dávviriid hearrán. Velá libyalaččat ja nubialaččatge leat suinna. 44Muhto ságat nuortan ja davvin suorggahit su, ja moaris son vuolgá heavahit eatnagiid ja vihahit sin duššadeapmái. 45Muhto go son lea ceggen gonagasgođiidis meara ja čáppa bassi vári gaskii, de son joavdá loahppasis, iige oktage veahket su.