Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
6

Čieža veahkeheaddji válljejuvvojit

61

6,1
2,45
4,35
Daid áiggiid, go máhttájeddjiid lohku ain stuorui, de greikkagielat juvddálaččat soaibmagohte hebreagielagiid, danne go sin iežaset leaskkat govssahalle beaivválaš borramušjuogadeamis. 2Dalle apostalat, dat guoktenuppelogis, rávke čoahkkái buot máhttájeddjiid ja dadje: “Ii heive ahte mii biebmojuogadeami dihte heaitit sárdnideames Ipmila sáni. 3Válljejehket dan dihte, vieljažiiddán, iežadet gaskkas čieža olbmá geain lea buorre beaggin ja geaid dievva lea Bassi Vuoigŋa ja viisodat, de mii bidjat sin dán bargui. 4Dalle mii ieža sáhttit bissut rohkadallamis ja sáni bálvaleames.”

56,5 Stefanus Vrd. 6,1–8,2; 11,19; 22,20. Filip Vrd. 8,4–40; 21,8. antiokialačča Antiokia lei Syria provinssa oaivegávpot. Gávpot šattai dehálaš guovddážin vuosttaš kristtalaččaide ja vuolggasadjin evangeliuma viidáneapmái. Vrd. 11,19–30; 13,1–3; 14,24–28; 15,22–35.Buohkat geat ledje čoahkis, atne dan evttohusa buorrin. Sii válljejedje Stefanusa, olbmá gean dievva lei osku ja Bassi Vuoigŋa, ja vel Filipa, Prokorosa, Nikanora, Timona, Parmenasa ja Nikolaosa, antiokialačča gii lei jorgalan juvddálaš oskui. 6

6,6
13,3
Sii buktojuvvojedje apostaliid ovdii, ja apostalat rohkadalle ja bidje gieđaid sin ala.

7

6,7
2,4112,24
19,20
6,7 báhpat tempela báhpat.Ipmila sátni ovdánii. Máhttájeddjiid lohku lassánii Jerusalemis sakka, ja maiddái ollu báhpat šadde oskui gulolažžan.

Stefanus

8

6,8
5,12
Stefanus gean dievva lei árbmu ja fápmu, dagai stuorra oavdduid ja mearkkaid álbmoga gaskkas. 96,9 synagoga juvddálaččaid čoakkalmasviessu. ▶ synagoga luovus luitojuvvon olbmuid ovddeš šlávvat ja soahtefáŋggat Davvi-Afrihkas.De čuožžiledje muhtumat dan synagogas mii gohčoduvvo luovus luitojuvvon olbmuid, kyrenelaččaid ja aleksandrialaččaid ja Kilikia ja Asia olbmuid synagogan, ja sii nákkáhallagohte Stefanusiin. 10
6,10
Luk 21,15
Apd 6,3
Muhto sii eai birgen dan viissisvuođa ja Vuoiŋŋa vuostá mii lei su sániin. 11Dalle sii giktaledje muhtumiid dadjat: “Mii leat gullan su sárdnumin bilkosániid Mosesa ja Ipmila vuostá.” 12Sii háhttejedje olbmuid, vuorrasiid ja čáloahppavaččaid, ja de sii válde Stefanusa gitta ja dolvo su ráđi ovdii. 13
6,13
Jer 26,11
6,13 bassi báikki tempel. ▶ tempel.Doppe sii bukte vearreduođašteddjiid geat dadje: “Dát olmmái ii heaitte sárdnumis dán bassi báikki ja lága vuostá. 14
6,14
Matt 26,59eč
Mii leat gullan su dadjamin ahte nasaretlaš Jesus duššada dán báikki ja rievdada vieruid maid Moses lea addán midjiide.” 15Buohkat geat čohkkájedje ráđis, gehčče Stefanusii, ja sin mielas su muođut ledje oaidnit dego eŋgela muođut.

7

71Bajimusbáhppa jearai: “Leago dát duohta?” 2

7,2
1 Mos 11,31
Stefanus vástidii:

“Vieljat ja áhčit, gullet mu! Hearvásvuođa Ipmil almmustuvai min áhččái Abrahamii dalle go son orui Mesopotamias iige lean vuos ássan Harranii. 3

7,3
1 Mos 12,1
Ipmil celkkii sutnje: Vuolgge eatnamisttát ja sogat luhtte ja mana eatnamii maid mun dutnje čájehan. 4Dalle son vulggii kaldealaččaid eatnamis ja ásai Harranii. Go su áhčči lei jápmán, de Ipmil sirddii su doppe dán eatnamii gos dii dál ássabehtet. 5
7,5
1 Mos 12,7
15,2
Ipmil ii addán sutnje das maidege oapmin, ii velá juolgesaji viidduge, muhto lohpidii addit dan sutnje ja su nállái su maŋŋil, vaikko Abrahamis eai lean mánát. 6
7,6
1 Mos 15,13č
Ipmil celkkii: Du nálli šaddá ássat vierisin amas eatnamis, ja doppe sii dahkkojuvvojit šlávvan ja sordojuvvojit njeallječuođi jagi. 7
7,7
2 Mos 3,12
Muhto dan álbmoga man šlávvan sii šaddet, mun dubmen – celkkii Ipmil – ja dasto sii vulget doppe ja bálvalit mu dán báikkis. 8
7,8
1 Mos 17,10eč
7,8 lihtu … birračuohpahus Birračuohpahus lei oskkoldatlaš dahku ja mearka das ahte olmmoš gulai lihttui maid Ipmil lei dahkan Abrahamiin ja su náliin.Ipmil dagai Abrahamiin lihtu man mearkan lea birračuohpahus. Abrahamii riegádii Isak, ja Abraham birračuohpai su gávccát beaivvi. Isakii riegádii Jakob, ja Jakobii riegádedje dat guoktenuppelohkái máttaráhči.

9

7,9
1 Mos 37,1128
Máttaráhčit gáđaštedje Josefa ja vuvde su Egyptii. Muhto Ipmil lei suinna 10
7,10
1 Mos 41,37eč
ja besttii su buot váttisvuođain. Ipmil attii sutnje viissisvuođa ja divttii farao, Egypta gonagasa, liikot sutnje ja bidjat su hálddašit oppa Egypta eatnama ja iežas viesu. 11
7,11
1 Mos 41,54
De šattai oppa Egyptii ja Kanaanii nealgi, stuorra vártnuhisvuohta, eaige min áhčit fidnen gostege biepmu. 12
7,12
1 Mos 42,1eč
Muhto go Jakob gulai ahte Egyptas lei gordni, de son vuolggahii min áhčiid dohko vuosttaš geardde. 13
7,13
1 Mos 45,4
Muhto nuppi geardde go sii bohte, de Josef dovddahii iežas vieljaidasas, ja farao oaččui diehtit Josefa soga. 14Dalle Josef vuolggahii rávkat lusas áhčis Jakoba ja oppa soga, oktiibuot čiežalogivihtta olbmo. 15
7,15
1 Mos 46,1eč
49,33
De Jakob manai Egyptii, ja dohko son jámii, son ja min máttaráhčit. 16
7,16
Jos 24,32
Sii dolvojuvvojedje Sikemii ja hávdáduvvojedje dan hávdái maid Abraham lei oastán silbbain Hamora bártniin Sikemis.

17Dađe mielde go lahkanii dat áigi go Ipmila lohpádus Abrahamii galggai ollašuvvat, de álbmot lassánii ja stuorui Egyptas 18

7,18
2 Mos 1,8
dassá go Egyptii čuožžilii nubbi gonagas gii ii diehtán Josefis maidege. 19
7,19
2 Mos 1,22
Son gávvilušai min álbmoga vuostá, sorddii min áhčiid ja bággii sin hilgut njuoratmánáideaset amaset dat eallit. 20
7,20
2 Mos 2,2
Dan áigge riegádii Moses, ja son lei hui čáppa mánná. Golbma mánu son bibmojuvvui ruovttus, 21
7,21
2 Mos 2,3eč
ja de son biddjojuvvui olggos. Muhto farao nieida gávnnai su ja válddii su iežas bárdnin. 22Mosesii oahpahuvvui buot egyptalaš viisodat, ja son lei fámolaš sihke sániin ja daguin.

23

7,23
2 Mos 2,11č
Go Moses lei šaddan njealljelogi jagi boarisin, de son hálidii oahppaladdat israellaččaid, vieljaidis. 24Go son oinnii mo muhtun sis illastuvvui, de son manai veahkehit su, mávssahii illastuvvon olbmá beales ja gottii egyptalačča. 25Son navddii iežas vieljaid áddet ahte Ipmil lei válljen su sin beastin, muhto sii eai ádden. 26
7,26
2 Mos 2,13č
Maŋit beaivvi son bođii sin lusa go guovttis sis leigga doarrumin, ja son geahččalii soabahit ja dajai: ‘Olbmát, doaihan leahppi vieljažat! Manne dahkabeahtti vearrut goabbat guoibmáseatte?’ 27Muhto dat gii lei dahkan vearrut nubbái, hoigadii Mosesa eret ja dajai: ‘Gii du lea bidjan min oaivámužžan ja duopmárin? 28Áiggutgo don goddit muge, nugo ikte goddet egyptalačča?29
7,29
2 Mos 2,15
Go Moses dan gulai, de son báhtarii. Son orui dasto vierisin Midjanis, ja sutnje riegádedje guokte bártni. 30
7,30
2 Mos 3,2č
Go njealljelogi jagi ledje vássán, de eŋgel almmustuvai sutnje Sinaivári meahcis buolli bastilislánjá dollanjuokčamis. 31
7,31
2 Mos 3,4eč
Moses ovddošii dan oainnáhusa, ja go son manai lagabuidda geahččat, de son gulai Hearrá jiena: 32Mun lean du áhčiid Ipmil, Abrahama, Isaka ja Jakoba Ipmil. Moses doarggistišgođii iige duostan geahččat. 33Muhto Hearrá celkkii sutnje: Nuola gápmagiiddát juolggis, danin go báiki gos don čuoččut, lea bassi eanan. 34Mun lean oaidnán mo mu álbmot sordojuvvo Egyptas ja lean gullan go sii šuhkket. Dál mun lean njiedjan vulos beastit iežan álbmoga. Boađe, mun vuolggahan du Egyptii.

35

7,35
2 Mos 2,14
3,2
Dán Mosesa israellaččat ledje biehttalan go dadje: Gii du lea bidjan oaivámužžan ja duopmárin? Muhto Ipmil vuolggahii aiddo su oaivámužžan ja lonisteaddjin dan eŋgela bokte gii almmustuvai sutnje bastilislánjás. 36
7,36
2 Mos 7,310
14,21
Aiddo son doalvvui sin eret ja dagai oavdduid ja mearkkaid Egypta eatnamis, Ruksesmearas ja meahcis njealljelogi jagi. 37
7,37
5 Mos 18,15
Apd 3,22
Moses lei dat gii celkkii israellaččaide: Ipmil čuoččáldahttá din vieljaid gaskkas didjiide mu lágán profehta. 38
7,38
2 Mos 19,19
20,1
Gal 3,19
Son lea dat gii searvegottis, meahcis, almmuhii min áhčiide maid eŋgel lei sárdnon sutnje Sinaiváris. Son válddii vuostá ealli sániid vai beassá addit daid midjiide. 39
7,39
4 Mos 14,3
Muhto min áhčit eai dáhtton jeagadit su, muhto hoigadedje su eret ja jorgaledje váimmusteaset ruoktot Egyptii. 40
7,40
2 Mos 32,1
Sii dadje Aronii: Ráhkat midjiide ipmiliid mat láidejit min. Dasgo mii eat dieđe mii lea dáhpáhuvvan Mosesii, dan olbmái gii buvttii min Egyptas. 41
7,41
2 Mos 32,4eč
Daid áiggiid sii ráhkadedje gálbbi, oaffarušše dasa oaffariid ja illudedje gieđaideaset duoji dihte. 42
7,42
Am 5,25eč
7,42 almmi násttiid almmi veahka.Muhto Ipmil jorgalii sidjiide sealggi ja hilggui sin, divttii sin bálvalit almmi násttiid, nugo lea čállojuvvon profehtaid girjái: Dii ehpet oaffaruššan munnje njuovvanoaffariid ehpetge eará oaffariid meahcis dan njealljelot jagi áigge. 437,43 Molok kanaanlaš ipmil. ▶ Molok. Raifan soaitá leat assyrialaš-babylonialaš ipmilnamma mii lea boastut lohkkojuvvon. Muhtun giehtačállosiin lea “Romfa”, babylonialaš ipmilnamma.Dii guttiidet Moloka goađi ja Raifan-ipmila nástti, govaid maid leiddet duddjon vai beassabehtet daid rohkadallat. Dan dihte mun sirddán din eret, don beallái Babylona.

44

7,44
2 Mos 25,940
27,21
Hebr 8,5
7,44 duođaštusa goahti Septuaginta atná dán namahusa almmustusgoađi birra. Vrd. 2 Mos 33,7eč. “Duođaštus” lea Ipmila lága namma. ▶ almmustusgoahti.Min áhčiin lei meahcis duođaštusa goahti mii lei ráhkaduvvon nugo Moses lei gohččon, dan ovdagova mielde maid son lei oaidnán. 45
7,45
Jos 3
Min áhčit ožžo dan árbin, ja sii bukte dan mielddiset dalle go Josua jođihii sin ja válde alcceseaset dan eatnama dain álbmogiin geaid Ipmil ájii eret min áhčiid ovddas. Nu lei gitta Davida áiggi rádjái. 46
7,46
2 Sam 7
Sál 132,5
7,46 Jakoba Ipmilii Muhtun giehtačállosiin lea “Jakoba vissui”.David oaččui árpmu Ipmilis, ja David ánuhii gávdnat ássansaji Jakoba Ipmilii. 47
7,47
1 Gon 6
Muhto Salomo huksii Ipmilii viesu. 48Alimus ii dattetge ása viesuin maid olbmuid gieđat leat huksen. Nugo profehta cealká:

49

7,49
Jes 66,1č
Albmi lea mu truvdnu

ja eanan mu julggiid vuoluš.

Makkár viesu dii huksešeiddet munnje, cealká Hearrá,

ja gos lea mu vuoiŋŋastanbáiki?

50Iigo mu giehta leat sivdnidan buot dán?

51

7,51
2 Mos 32,9
Jes 63,10
Jer 6,10
9,26
Dii gážžáris olbmot, birračuhppojuvvon muhto báhkinat váimmusteattet ja beljiineattet! Álelassii dii vuostálastibehtet Bassi Vuoiŋŋa, nugo din áhčit, nu diige! 52
7,52
2 Muit 36,16
Matt 5,12
23,30eč
Apd 5,41
Jak 5,10
7,52 Vanhurskása Messias, Kristus. Vrd. 3,14; 22,14.Leago oktage profehta gean din áhčit eai livčče doarrádallan? Sii godde daid geat einnostedje Vanhurskása boahtima. Ja dál dii lehpet beahttán ja goddán su! 53
7,53
Gal 3,19
Hebr 2,2
7,53 eŋgelat Gč. v. 38.Didjiide eŋgelat bukte lága, muhto dii ehpet leat dan doallan.”

Stefanus geađgáduvvo

54

7,54
5,33
Go ráđi lahtut dán gulle, de sii moaráskedje nu sakka ahte gáske sutnje bániid. 55
7,55
2,33+
Muhto Stefanusa dievva lei Bassi Vuoigŋa go son geahčai almmi guvlui ja oinnii Ipmila hearvásvuođa ja Jesusa gii lei čuožžumin Ipmila olgeš bealde. 56
7,56
Sál 80,18
7,56 Olbmobárdni lea namahus maid Jesus dávjjimusat atná iežas birra. Vrd. Dan 7,13č. ▶ Olbmobárdni.Son dajai: “Mun oainnán almmiid rabasin ja Olbmobártni čuožžumin Ipmila olgeš bealde.” 57Dalle sii buohkat čuorvugohte alla jienain, notke beljiid ja ovttas fallehedje su. 58
7,58
3 Mos 24,14
5 Mos 17,2–7
Apd 22,20
Sii ádje su olggos gávpogis vai besset geađgádit su, ja duođašteaddjit guđđe oalgebiktasiiddiset Saula, nuorra olbmá, julggiid gurrii. 59
7,59
Sál 31,6
Luk 23,46
Go sii ledje geađgádeamen Stefanusa, de son rohkadalai ja dajai: “Hearrá Jesus, váldde vuostá mu vuoiŋŋa.” 60
7,60
Matt 5,44+
De son luoitádii čippiidis ala ja čuorvvui alla jienain: “Hearrá, ale logahala sidjiide dán suttu!” Go son lei dan dadjan, de son jámii.

8

81

8,1
22,20
Maiddái Saul mieđai dasa ahte Stefanus goddojuvvui.

Saul doarrádallá searvegotti

Dan beaivvi álggii garra doarrádallan Jerusalema searvegotti vuostá, ja buohkat earret apostaliid bieđganadde miehtá oppa Judea ja Samaria. 2Muhtun ipmilbalolaš olbmát hávdádedje Stefanusa ja dolle stuorra morašdoaluid su muitun. 3

8,3
22,4
26,9eč
Muhto Saul gaikkodii searvegotti. Son manai viesus vissui, gesii olggos olbmáid ja nissoniid ja bijai sin giddagassii.

Filip Samarias

4

8,4
11,19
Dat geat ledje bieđganaddan, vádjoledje báikkis báikái ja sárdnidedje evangeliuma. 5
8,5
21,8+
Filip bođii Samaria oaivegávpogii ja sárdnidii doppe Kristusa. 6Go Samaria olbmot gulle maid Filip sártnui, ja oidne mearkkaid maid son dagai, de sii buohkat bohte guldalit su. 7
8,7
Mark 6,7
16,17
Eatnagiin vulge buhtismeahttun vuoiŋŋat garra huikasiin, ja máŋggat lápmásat ja skierpmát buorránedje. 8Dan gávpogii šattai stuorra illu.

9Gávpogis lei olmmái gean namma lei Simon. Son lei noaidegoansttaiguin imaštahttán Samaria olbmuid. Son anii iežas stuorisin. 10Buohkat, sihke smávvát ja stuorrát, hálle su birra ja dadje: “Son lea Stuorra fápmu, Ipmila fápmu.” 11Son geasuhii olbmuid, danne go son lei juo guhká hirpmástuhttán sin noaidegoansttaidisguin. 12Muhto go olbmot jáhkkigohte Filipii gii sárdnidii Ipmila riikka evangeliuma ja Jesus Kristusa nama, de sii gásttašuvvojedje, sihke olbmát ja nissonat. 13Simon iešge oskkui. Son gásttašuvvui iige gáidan Filipa luhtte. Go son oinnii daid stuorra mearkkaid ja veagalaš daguid maid Filip dagai, de son ovddošii sakka.

Peter ja Johannes Samarias

14Go apostalat geat ledje Jerusalemis, gulle ahte Samaria lei váldán vuostá Ipmila sáni, de sii vuolggahedje sin lusa Petera ja Johannesa. 15Go soai olliiga dohko, de soai rohkadalaiga Samaria oskkolaččaid ovddas, vai sii ožžot Bassi Vuoiŋŋa. 16Dasgo Vuoigŋa ii lean velá boahtán guhtiige sis; sii ledje dušše gásttašuvvon Hearrá Jesusa nammii. 17

8,17
19,6
Peter ja Johannes bijaiga gieđaid sin ala, ja sii ožžo Bassi Vuoiŋŋa.

18Go Simon oinnii ahte dat geaid ala apostalat bijaiga gieđaid, ožžo Vuoiŋŋa, de son fálai sudnuide ruđa 19ja dajai: “Addi munnjege dan fámu, nu ahte dat gean ala mun bijan gieđaid, oažžu Bassi Vuoiŋŋa.” 20

8,20
Matt 10,8
Muhto Peter dajai sutnje: “Duššoset du ruđat oktan duinna go gáttát ahte Ipmila attáldat lea oastimis ruđain. 21
8,21
Sál 78,37
Dus ii leat dása oassi iige vuorbi, danin go du váibmu ii leat vuoiggalaš Ipmila ovddas. 22Jorgal dán bahávuođastat ja rohkadala Hearrá! Son sáhttá addit du váimmu jurdaga ándagassii. 23
8,23
Jer 4,18
Mun oainnán ahte du dievva lea bahčavuođa sáhppi, ja vearrivuohta doallá du čatnagasas.” 24Dalle Simon dajai: “Rohkadalli Hearrá mu ovddas, vai ii mihkkege das maid leahppi dadjan, deaividivčče mu.”

25Go apostalat leigga duođaštan ja sárdnon Hearrá sáni, de soai vulggiiga fas Jerusalemii. Mátkkis dohko soai sárdnideigga evangeliuma máŋgga gilis Samarias.

Filip ja etiopialaš hoavvaolmmái

268,26 sáhtášii jorgalit gaskabeaivve áigge ja dan dihte geaidnu lei ávdin.Hearrá eŋgel sártnui Filipii: “Vuolgge lulás guvlui ja mana dan geidnui mii doalvu Jerusalemis Gazai ja lea ávdin.” 278,27 kandake sáhttá maid leat árvonamma, seammá láhkái go “farao”.Filip vulggii dohko. Aiddo dalle dan geainnu bođii etiopialaš hoavvaolmmái, fámolaš eunuhkka gii geahčai bearrái kandake, Etiopia dronnega, dávvirgámmára. Son lei mannan Jerusalemii rohkadallat, 28ja lei dál máhccamin ruoktot. Son čohkkái vovnnainis ja logai profehta Jesaja girjji. 29Vuoigŋa celkkii Filipii: “Mana lagabui ja biso vovnnaid guoras.” 30Filip viegai vovnnaid lusa, ja go son gulai olbmá lohkamin profehta Jesaja, de son jearai: “Áddetgo don dan maid logat?” 31Olmmái vástidii: “Mo mun sáhtášin áddet, go ii oktage čilge munnje?” Son siđai Filipa gorgŋet vovnnaide ja čohkánit iežas báldii. 32

8,32
Jes 53,7č
Dát lei dat čálabáiki maid son lei lohkamin:

Nugo sávza mii dolvojuvvo njuovvamii,

nugo láppis mii orru jaska beaskideaddji ovddas,

ii songe rabastan njálmmi.

33Go son vuoliduvvui,

de su duopmu váldojuvvui eret.

Gii máhttá lohkat su náli?

Dasgo su eallin váldojuvvo eret eatnama alde.

34Hoavvaolmmái dajai Filipii: “Muital, gean profehta dás oaivvilda, iežas vai muhtun eará?” 35
8,35
Luk 24,27
Dalle Filip sárdnugođii, álggii dán čálabáikkis ja gulahii sutnje Jesusa evangeliuma. 36
8,36
10,47
Go soai leigga mátkkošteamen, de soai bođiiga báikái gos lei čáhci. Dalle hoavvaolmmái dajai: “Dás lea čáhci. Mii hehtte mu gásttašuvvomis?” 378,37 Dát vearsa váilu boarráseamos giehtačállosiin.Filip dajai sutnje: “Jos don oskkut oppa váimmus, de dat lea vejolaš.” Hoavvaolmmái dajai: “Mun oskkun ahte Jesus Kristus lea Ipmila Bárdni.” 38Son gohčui bissehit vovnnaid, ja soai guktot, Filip ja hoavvaolmmái, njiejaiga čáhcái, ja Filip gásttašii su.

39Go soai leigga gorgŋen eret čázis, de Hearrá Vuoigŋa rohttii Filipa eret. Hoavvaolmmái ii šat oaidnán su, muhto son jotkkii mátkkis ilus. 40

8,40
21,8
8,40 Kaisarea deaŧalaš hápmangávpot Gaskameara rittus, romalaš eatnanhearrá gávpot Judeas.Filip iđii dasto Ašdodii, vádjolii gávpogis gávpogii ja sárdnidii evangeliuma dassážii go bođii Kaisareai.