Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
3

Peter buorida lápmása

31

3,1
10,3930
3,1 rohkosbottu áigi “ovccát diimmu rohkos”, sullii diibmu 15. idja ja beaivi.Peter ja Johannes manaiga tempelii. Lei rohkosbottu áigi, ovccát diibmu. 2
3,2
14,8eč
3,2 Čáppapoartta čađa beasai tempelšiljus nissoniid ovdašilljui. attáldaga Váibmoláđisvuođa attáldagat ledje dehálaččat juvddálaččaid oskkus. Gč. Matt 6,2.Dalle dohko guddojuvvui olmmái gii lei leamaš lámis riegádeami rájes. Son biddjojuvvui juohke beaivvi nu gohčoduvvon Čáppapoartta gurrii, vai son beassá gearjidit attáldagaid dain geat mannet tempelii. 3Go olmmái oinnii Petera ja Johannesa mannamin tempelii, de son ánuhii sudnos attáldaga. 4Peter geahčastii sutnje, nu maiddái Johannes, ja Peter celkkii: “Geahča munnuide!” 5Olmmái geahčai sudnuide, go son doaivvui oažžut sudnos juoidá. 6
3,6
Matt 9,6č
Joh 5,8
Apd 9,34
14,10
3,6 nasaretlačča Vrd. Matt 2,23; Apd 24,5.Muhto Peter celkkii: “Silbbat ja gollit mus eai leat, muhto mii mus lea, dan mun attán dutnje. Jesus Kristusa, nasaretlačča, nammii: Čuožžil ja vácce!” 7Son dohppii olbmá olgeš gihtii ja čuoččáldahtii su, ja dan seammás olbmá juolggit ja láhpelađđasat nanosmuvve. 8Son njuikii čuoččat, čuoččui ja váccii, ja son bođii sudno mielde tempelii, váccašii, njuikestalai ja máinnui Ipmila. 9Buohkat oidne su go son váccii ja máinnui Ipmila. 10
3,10
Joh 9,8
Sii dovde su danin olmmájin gii lávii čohkkát ja gearjidit Čáppapoartta guoras, ja sii hirpmástuvve ja ovddošedje dan mii sutnje lei dáhpáhuvvan.

Petera sárdni tempelis

11

3,11
Joh 10,23
Apd 5,12
3,11 Salomo bázzehálla tempelšilju nuorttabeali bázzehálla. ▶ tempel.Olmmái bisui ain Petera ja Johannesa luhtte, ja buot olbmot vihke ovddošemiin sin lusa dan báikái mii gohčoduvvo Salomo bázzehállan. 12Go Peter dan oinnii, de son sárdnugođii olbmuide: “Israellaččat, manne dii dán ovddošehpet? Manne dii geahččabehtet munnuide, dego moai iežame fámuin dahje ipmilbalolašvuođain livččiime ožžon dán olbmá vázzit? 13
3,13
2 Mos 3,6
Jes 52,13eč
Joh 18,38
19,12
3,13 áhčiid áhčči.Ean fal, Abrahama, Isaka ja Jakoba Ipmil, min áhčiid Ipmil, lea hearvásmahttán bálvaleaddjis Jesusa gean dii attiidet dubmejuvvot ja biehttaleiddet Pilatusa ovddas, vaikko son lei mearridan luoitit su luovus. 14
3,14
Luk 23,18
Basi ja vanhurskása dii biehttaleiddet ja ánuheiddet ahte olmmošgoddi addojuvvošii didjiide. 15
3,15
Apd 1,8Hebr 2,10
Dii gottiidet eallima oaivámučča! Muhto Ipmil čuoččáldahtii su jábmiid luhtte; moai letne dan duođašteaddjit. 16
3,16
Matt 9,22
Mark 5,34
10,52
Luk 7,50
8,48
17,19
Apd 16,31
Osku Jesusii ja su nammii lea addán vuimmiid dan olbmái gean dii oaidnibehtet ja dovdabehtet. Dat osku maid mii oažžut Jesusa bokte lea dahkan dán olbmá dearvvašin, nugo dii buohkat oaidnibehtet.

17

3,17
13,27
1 Kor 2,8
Vieljat, mun gal dieđán ahte dii ja din oaivámuččat dagaidet diehtemeahttunvuođas dan maid dagaidet. 18
3,18
Luk 24,44
Muhto nu lea Ipmil ollašuhttán dan maid son lei almmuhan ovddalgihtii buot profehtaidis bokte, ahte su Messias galggai gillát. 19
3,19
2,38+
Gáhtet dan dihte suttuideattet, vai dat sihkkojuvvojit eret, 20jorgalehket, vai Hearrá áhpásmahttá din ja vuolggaha didjiide Jesusa, Messiasa gean son ovdal juo lea válljen.

21Albmi galgá leat su ássansadji gitta dan áiggi rádjái go buot ráhkaduvvo ođđasis, nugo Ipmil lea sárdnon bassi profehtaidis bokte dološ áiggiid rájes. 22

3,22
5 Mos 18,15
Luk 9,35
Moses lea cealkán: Hearrá, din Ipmil, čuoččáldahttá vieljaideattet gaskkas profehta, mu láhkásačča. Gullet su ja dahket buot maid son dadjá didjiide. 23
3,23
3 Mos 23,29
5 Mos 18,19
Juohkehaš gii ii gula dán profehta, jávkaduvvo álbmogis gaskkas ja duššaduvvo. 24
3,24
Luk 24,27
Maiddái eará profehtat Samuela rájes, buohkat geat leat sárdnon álbmogii, leat einnostan dáid beivviid. 25
3,25
1 Mos 12,3
22,18
Gal 3,8
Dii lehpet profehtaid mánát ja lehpet árben dan lihtu maid Ipmil dagai din áhčiiguin, go son celkkii Abrahamii: Du náli bokte buressivdniduvvojit buot eatnama sohkagottit. 26
3,26
Matt 15,24
Apd 13,46
Rom 1,16
Ovddimustá din várás Ipmil čuoččáldahtii jábmiid luhtte bálvaleaddjis. Su Ipmil vuolggahii buressivdnidit din, go dii jorgalehpet eret bahávuođasteattet.”

4

Peter ja Johannes ráđi ovddas

41

4,1
Luk 22,452
Apd 5,24
23,8
4,1 tempelfávttaid hoavda virgeolbmájoavkku hoavda; joavku lei Alla ráđi vuollásaš. Dušše bajimusbáhppa lei su bajábealde. ▶ fáktajoavku. saddukealaččat juvddálaš joavku mii ii oskon bajásčuožžileapmái.Go Peter ja Johannes leigga ain sárdnumin olbmuide, de dasa bohte báhpat, tempelfávttaid hoavda ja saddukealaččat. 2Sii atne bahán go apostalat oahpaheigga olbmuid ja dieđiheigga Jesusa bajásčuožžileami jábmiid luhtte. 3Sii válde Petera ja Johannesa gitta ja bidje sudno giddagassii nuppi beaivái, danne go lei juo eahket. 4Muhto eatnagat dain geat ledje gullan sudno sániid, osko. Olbmáid lohku lei dál juo lahka vihttaduhát.

54,5 ráđđehearrát … čáloahppavaččat ▶ Ráđđi, Alla ráđđi.Nuppe beaivvi čoahkkanedje Jerusalemii juvddálaččaid ráđđehearrát, vuorrasat ja čáloahppavaččat. 64,6 Hannas, Kaifas, Johannes, Aleksander Hannas lei bajimusbáhppa 6–15 m.Kr., su vivva Kaifas 18–36 m.Kr. ▶ Johannes ja Aleksandros leaba dovdameahttumat.Bajimusbáhppa Hannas lei das ja maiddái Kaifas, Johannes, Aleksander ja buot earát geat ledje bajimusbáhpaid sogas. 7

4,7
Matt 21,23
Sii gohččo buktit apostala guoktá ovdaseaset ja jerre: “Mainna fámuin ja gean nammii doai dagaide dán?” 8
4,8
Luk 12,11č
Dalle Bassi Vuoigŋa devddii Petera, ja son celkkii sidjiide: “Álbmoga ráđđehearrát ja vuorrasat! 9Jos munno odne ozahallet dan buori dagu dihte maid moai dagaime buohcci olbmái, ja jerrojuvvo gean nammii son buoriduvvui, 10
4,10
3,616
de dihtet dán, dii buohkat ja oppa Israela álbmot: Dat dáhpáhuvai Jesus Kristusa, nasaretlačča, nammii. Su dii russiinávliidet, muhto Ipmil čuoččáldahtii su jábmiid luhtte. Su fámus dát olmmái čuožžu dearvvašin din ovddas. 11
4,11
Sál 118,22
1 Pet 2,47+
Jesus lea dat geađgi maid dii huksejeaddjit hilgguidet, muhto mii lea šaddan čiehkageađgin. 12
4,12
Matt 1,21
Joh 1,12
Ii oppa leatge bestojupmi guđesge earás go sus. Olbmuide ii leat addojuvvon almmi vuolde eará namma mii min sáhttá beastit.”

13Go ráđi lahtut oidne Petera ja Johannesa roahkkatvuođa ja gávnnahedje sudno oahppameahttun ja oktageardánis olmmájin, de sii imaštalle. Sii ledje ožžon diehtit ahte soai leigga leamaš Jesusiin. 14Ja go sii vel oidne buoriduvvon olbmá čuožžumin apostala guoktá bálddas, de sii eai sáhttán cealkit maidege sudno vuostá. 15Sii gohččo apostala guoktá mannat olggos diggelanjas ja ráđđádalle dasto guhtet guimmiideasetguin: 16

4,16
Joh 11,47
“Maid mii dahkat dán olbmá guoktái? Soai leaba dahkan čielga oavddu. Dat lea almmus juohkehažžii Jerusalemis, eatge mii sáhte dan šiitit. 17Muhto vai dát sáhka ii viidán eambbo, de mii fertet garrasit gieldit sudno šat sárdnumis ovttage olbmui dan olbmá nammii.”

18

4,18
5,28č
De sii rávke apostaliid sisa ja gilde sudno goassege šat sárdnumis ja oahpaheames Jesusa nammii. 19Muhto Peter ja Johannes vástideigga sidjiide: “Dubmejehket ieža, leago Ipmila ovddas riekta jeagadit din eambbo go Ipmila. 20Moai ean sáhte orrut sártnokeahttá das maid letne oaidnán ja gullan.” 21Dalle ráđi lahtut áite sudno vel eambbo, muhto luite dasto sudno luovus álbmoga dihte. Sii atne veadjemeahttumin ráŋggáštit sudno. Buohkat máidno Ipmila dan geažil mii lei dáhpáhuvvan, 22danin go olmmái gii lei buoriduvvon dáinna mearkkain, lei juo eambbo go njealljelogi jagi boaris.

Searvegoddi átnu fámu

23Go Peter ja Johannes leigga luitojuvvon luovus, de soai manaiga iežaska olbmuid lusa ja muitaleigga buot maid bajimusbáhpat ja vuorrasat ledje dadjan sudnuide. 24

4,24
2 Mos 20,11
Sál 146,6
Go sii gulle dan, de sii buohkat rohkadallagohte Ipmila ovtta jitnii.

Sii dadje:

“Hearrá, don gii leat sivdnidan almmi ja eatnama ja meara ja buot mii dain lea! 25

4,25
Sál 2,1č
Don leat addán Bassi Vuoiŋŋa sárdnut áhččámet Davida, bálvaleaddját, njálmmiin:

Manne báhkinat stuibmidit,

manne álbmogat hutket joavdelas juonaid?

26Eatnama gonagasat čuožžilit,

ráđđejeaddjit lihtodit

Hearrá ja su Messiasa vuostá.

27
4,27
Luk 23,6eč
Duođaid, dán gávpogis Herodes ja Pontius Pilatus oktan báhkiniiguin ja Israela álbmogiin lihtodeigga vuosttildit du bassi bálvaleaddji Jesusa gean don leat vuoidan. 28
4,28
2,23
Sii ollašuhtte dan maid don fámuinat ja mearrádusainat ledjet ovdal juo mearridan dáhpáhuvvat. 29Ja dál, Hearrá, geahča sin áitagiidda ja divtte iežat bálvaleddjiid sárdnidit du sáni roahkkadit. 30Geige gieđa, vai buohccit šaddet dearvvašin ja vai mearkkat ja oavddut dáhpáhuvvet du bassi bálvaleaddji Jesusa nammii.”

31

4,31
2,416,26
Go sii ledje rohkadallan, de doarggistii dat báiki gosa sii ledje čoahkkanan, ja sii buohkat devdojuvvojedje Bassi Vuoiŋŋain ja sárdno roahkkadit Ipmila sáni.

32

4,32
Joh 13,34č
Apd 2,44č
Ja oppa oskkolaččaid joavkkus lei okta váibmu ja okta siellu. Ii oktage atnán oapminis maidege das mii sus lei, muhto buot lei sidjiide oktasaš. 33
4,33
1,22
4,2
17,18
26,23
Apostalat duođaštedje stuorra fámuin Hearrá Jesusa bajásčuožžileami, ja Ipmila árbmu lei valjis sin buohkaid oassin. 34Ii oktage sis gillán vádjitvuođa, dasgo sii geain ledje bealddut dahje viesut, vuvde daid ja bukte buot ruđaid 35ja bidje daid apostaliid julggiid ovdii. Dat juhkkojuvvojedje juohkehažžii dađe mielde go guhtege dárbbašii. 36
4,36
9,27
4,36 levilaš vuolitdási veahkki báhpaide. ▶ levilaččat.Maiddái levilaš Josef gii lei Kyprosa olmmoš ja gean apostalat gohčodedje Barnabasin dahjege jeđđehusa bárdnin, 37vuvddii bealddu mii sus lei, ja buvttii ruđaid apostaliidda, vai sii besset daid juogadit.

5

Ananias ja Safira

51

5,1
4,34č
Muhtun olmmái gean namma lei Ananias, ja su áhkká Safira vuvddiiga opmodaga. 2Olmmái doalai alccesis oasi hattis, ja su áhkká diđii dan. Loahpa hattis son buvttii apostaliidda. 3
5,3
Joh 13,2
Dalle Peter dajai: “Ananias, manne Sáhtán lea deavdán du váimmu, go don behttet Bassi Vuoiŋŋa ja čihket oasi dan ruđas maid ožžot bealddus? 4Almma opmodat lei du ovdal go don dan vuvdet? Du ledje maiddái ruđat maid dan vuovdimis ožžot. Mo sáhttet don váimmustat jurddašit dahkat ná? It don leat gielástallan olbmuid, muhto Ipmila.” 5Go Ananias gulai daid sániid, de son gahčai eatnamii ja jámii. Buohkat geat dan gulle, šadde ballui. 6Nuorra olbmát gisse Ananiasa rupmaša liinniin, gudde su olggos ja hávdádedje su.

7Lahka golmma diimmu maŋŋil bođii dasa Ananiasa áhkká iige son diehtán mii lei dáhpáhuvvan. 8Peter jearai sus: “Muital munnje, dágo lei buot maid doai oaččuide bealddu ovddas?” Nisson vástidii: “Lei, die lei buot.” 9

5,9
Matt 4,7
Luk 4,12
Dalle Peter dajai: “Manne doai ovttasráđiid leahppi geahččalan Hearrá Vuoiŋŋa? Almma don gulat lávkkiid uvssa duohken? Dat geat hávdádedje du boatnjá, guddet dáppe olggos maiddái du.” 10Dallánaga nisson gahčai Petera julggiid ovdii ja attii vuoiŋŋas. Nuorra olbmát bohte sisa ja oidne ahte nisson lei jápmán. Sii gudde su olggos ja hávdádedje su boatnjás báldii. 11
5,11
2,43
Oppa searvegoddi ja buohkat geat dan gulle, dohppehalle stuorra ballui.

Mearkkat ja oavddut

12

5,12
3,11
Apostaliid gieđaid bokte dáhpáhuvve eatnat mearkkat ja oavdudagut olbmuid gaskkas. Buot oskkolaččat bisso ovttamielalažžan ja lávejedje čoagganit Salomo geađgestoalpohállii 13
5,13
2,47
Ii oktage eará duostan searvat sidjiide. Olbmot atne sin alla árvvus, 14
5,14
2,41+
ja eanet ahte eanet lassánii daid olbmáid ja nissoniid lohku geat osko Hearrái. 15
5,15
Mark 6,56
Apd 19,11č
Olbmot gudde buhcciid gáhtaide ja bidje sin veallát seaŋggaide ja guoddinmuoraid ala, vai Petera suoivva deaivvašii sin go son váccii meattá. 16Maiddái Jerusalema birasgávpogiin bohte ollu olbmot ja bukte mielddiset buhcciid ja daid geaid buhtismeahttun vuoiŋŋat váivvidedje, ja sii buohkat šadde dearvvašin.

Apostalat Ráđi ovddas

17

5,17
4,1
Dalle moaráhuvai bajimusbáhppa ja dat geat dolle su beali, namalassii saddukealaččaid searvi. 18Sii válde apostaliid gitta ja bidje sin giddagassii. 19
5,19
12,7
Muhto ihkku Hearrá eŋgel rabastii giddagasa uvssaid, doalvvui sin olggos ja celkkii: 20
5,20
Joh 6,68
“Mannet tempelii ja sárdnot álbmogii buot eallima sániid.” 21Go sii gulle dan, de sii manne tempelii go beaivi čuvggodii ja oahpahedje olbmuid.

Bajimusbáhppa ja su lagamus olbmát rávke čoahkkái ráđi, buot Israela vuorrasiid, ja vieččahedje apostaliid giddagasas. 22Muhto go bálvaleaddjit bohte dohko, de sii eai gávdnan sin. Sii máhcce ja muitaledje: 23“Mii oinniimet ahte giddagas lei fuolalaččat lohkkaduvvon ja fávttat ledje čuožžumin uvssaid ovddas, muhto go rabaimet uvssaid, de mii eat gávdnan doppe ovttage.” 24Go tempelfávttaid hoavda ja bajimusbáhpat dan gulle, de sii ráđehuvve eaige ipmirdan mii lei dáhpáhuvvan. 25Dalle bođii muhtun muitalit: “Dat olbmát geaid dii bijaidet giddagassii, čužžot dál tempelis ja oahpahit olbmuid.” 26Tempelfávttaid hoavda vulggii bálvváidisguin viežžat sin ja buvttii sin dasa. Sii eai atnán veahkaválddi, dasgo sii balle ahte olbmot geađgádit sin.

27Apostalat buktojuvvojedje ráđi ovdii, ja bajimusbáhppa gažadišgođii sin. Son dajai: 28

5,28
Matt 27,25
Apd 4,18
“Mii gilddiimet din garrasit oahpaheames dan olbmá nammii. Muhto dattetge dii lehpet deavdán oppa Jerusalema oahpuineattet ja áigubehtet dahkat min sivalažžan dan olbmá jápmimii.” 29
5,29
4,19
Dasa Peter ja eará apostalat vástidedje: “Olmmoš galgá jeagadit Ipmila eambbo go olbmuid. 30
5,30
5 Mos 21,22č
Apd 3,15
10,39
Min áhčiid Ipmil lea čuoččáldahttán jábmiid luhtte Jesusa gean dii heŋgiidet ruossamurrii ja gottiidet. 31
5,31
2,332,38Hebr 2,10
Su lea Ipmil alidan olgeš gieđainis oaivámužžan ja Beastin, vai Israel máhttá jorgalit ja oažžut suttuidis ándagassii. 32
5,32
Matt 10,20
Joh 15,26č
Apd 1,815,28
Mii leat buot dan duođašteaddjit, ja maiddái Bassi Vuoigŋa gean Ipmil lea addán daidda geat su jeagadit.”

33Go sii dán gulle, de sii moaráskedje ja árvaledje goddit sin. 34

5,34
22,3
5,34 Gamaliel beakkán rabbi gii doaimmai sullii 30–60 m.Kr. ▶ juvddálašvuođa suorggit.De Gamaliel, muhtun farisealaš láhkaoahpaheaddji gean oppa álbmot anii alla árvvus, čuožžilii Ráđis ja gohččui sin doalvut olbmáid olggos oanehis boddui. 35Son dasto dajai: “Israellaččat, smihttet dárkilit ovdal go dahkabehtet maidege dáidda olbmáide. 365,36 Teudas várra stuibmideaddji gii jođihii stuimmi maid romalaččat bissehedje 40-logu m.Kr. gaskkamuttus.Dáid beivviid ovdal čuožžilii Teudas. Son anii iežas stuorra olmmájin, ja su čuovvuledje sullii njeallječuođi olbmá, muhto son goddojuvvui ja buot su doarjaleaddjit bieđganedje ja jávke. 375,37 Judas jođihii stuimmi romalaččaid vearrogáibideami vuostái 6 m.Kr.Su maŋŋá čuožžilii olmmošlohkui čáliheame áigge galilealaš Judas gii gesii ollu olbmuid beallásis, muhto songe goddojuvvui ja buot su doarjaleaddjit bieđganedje. 38Ja dál mun cealkkán didjiide: Diktet dáid olbmáid orrut, luitet sin mannat. Jos dát lea olbmo dáhttu ja dahku, de dat duššá. 39Muhto jos dat boahtá Ipmilis, de dii ehpet sáhte dan duššadit. Váruhehket, amadet gávnnahallat soahtamin Ipmila vuostá.”

Sii jeagadedje Gamaliela. 40

5,40
Matt 23,34
Sii rávke apostaliid sisa, spihččehedje sin ja gilde sin sárdnumis Jesusa nammii, muhto luite sin mannat. 41
5,41
Matt 5,10eč
Fil 1,29
1 Pet 4,13
5,41 Nama Sáni “namma” ovddabealde lea álgoteavsttas mearrideaddji artihkal ja dalle “namma” čujuha Ipmila nammii JHWH, maid ii ožžon dadjat.Apostalat vulge ráđi ovddas ilus, go ledje adnojuvvon dohkálažžan gillát hiddjádusa Jesusa nama dihte. 42
5,42
2,46
9,22+
Sii eai heaitán oahpaheames beaivválaččat tempelis ja ruovttuin eaige sárdnideames ahte Jesus lea Messias.