Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
17

Paulus ja Silas Tessalonikas

171

17,1
1 Tess 2,1č
17,1 Tessalonika romalaš provinssa Makedonia oaivegávpot ja hápmangávpot, su. 13 miila Filippi oarjjabealde.Go soai leigga vádjolan Amfipolisa ja Apollonia čađa, de soai bođiiga Tessalonikai. Juvddálaččain lei doppe synagoga, 2ja vierus mielde Paulus manai dohko. Golbma sabbaha son guorahalai singuin bassi čállagiid 3
17,3
Luk 24,26č3245ečApd 9,22+
ja čilgii daid sidjiide. Son čájehii ahte Messias fertii gillát ja čuožžilit jábmiid luhtte, ja celkkii: “Aiddo Jesus gean mun didjiide sárdnidan, lea Messias.” 4
17,4
10,2
16,14
Muhtumat sis jáhkke Paulusa ja Silasa sániide ja serve sudnuide, nu maiddái eatnat ipmilbalolaš greikalaččat ja máŋggat allanálat nissonat. 5Dat dagai juvddálaččaid gáđašin, ja sii bálkáhedje muhtun joavdelas šlárvvaid ja dagahedje gávpogis stuimmi. De sii garrejedje Jasona vissui ja iske fáhtet Paulusa ja Silasa, vai besset doalvut sudno álbmoga ovdii. 6
17,6
16,20
Muhto go sii eai gávdnan sudno, de sii gesse Jasona ja muhtun vieljaid gávpoga eiseválddiid lusa ja čurvo: “Dál dat oppa máilmmi moivejeaddjit leat boahtán maiddái deike, 7
17,7
Luk 23,2
Joh 19,12eč
ja Jason lea váldán sin iežas vissui. Sii rihkkot keaisára mearrádusaid ja atnet gonagassan eará olbmá, muhtun Jesusa.” 8Go álbmot ja gávpoga ráđđehearrát dan gulle, de sii moaráhuvve. 9Sii gáibidedje Jasonis ja su guimmiin dáhkádusruđaid, ja de sii luite sin luovus.

Paulus ja Silas Beroias

1017,10 Beroia gávpot Makedonia lulleoarjjageahčen, sullii 8 miilla Tessalonika oarjjabealde.Seammá ija vieljat vuolggahedje Paulusa ja Silasa Beroiai. Go soai olliiga dohko, de soai manaiga synagogai. 11

17,11
Joh 5,39
Doppe juvddálaččat ledje rahpaseappot go Tessalonikas. Sii válde sáni geargadit vuostá ja beaivválaččat guorahalle čállagiid vai besset oaidnit, leigo visot duohta. 12Eatnagat sis osko, ja maiddái máŋggat allanálat greikalaš nissonat ja olbmát. 13Muhto go Tessalonika juvddálaččat ožžo diehtit ahte Paulus sárdnidii Ipmila sáni maiddái Beroias, de sii bohte dohko oalgguhit ja lihkahit olbmuid. 14
17,14
1 Tess 3,1eč
Dallánaga vieljat vuolggahedje Paulusa mannat meara guvlui, muhto Silas ja Timoteus báziiga Beroiai. 15Paulusa mieđušteaddjit dolvo su gitta Atena rádjái ja máhcce de ruoktot. Sin mielde Paulus bijai Silasii ja Timoteusii sáni ahte soai galggaiga boahtit su lusa johtileamos láhkái.

Paulus Atenas

16Go Paulus lei vuordimin sudno Atenas, de son oinnii gávpogis juohke sajis eahpeipmilgovaid, ja su siskkildas muosehuvai. 17Son sártnodii synagogas juvddálaččaiguin ja ipmilbalolaš olbmuiguin ja márkanšiljus juohke beaivvi daiguin geaid doppe deaivvai. 18

17,18
4,33+
17,18 epikuralaš ja stoalaš filosofat greikalaš filosofiija guokte váldosuorggi maid Epikur ja Zenon ásaheigga birrasii 300 o.Kr.Muhtun epikuralaš ja stoalaš filosofat nákkáhallagohte suinna, ja soapmásat sis dadje: “Maid duođaid dát sárdnás olmmái viggá muitalit?” Muhtumat fas árvaledje: “Son orru áigumin sárdnidit amas ipmiliid”, dasgo Paulus sárdnidii evangeliuma Jesusis ja bajásčuožžileames. 1917,19 Areopagos aláš Akropolisa nuorttadavábealde Atenas; gávpoga alimus duopmostuolu čoahkkananbáiki.Sii dolvo dasto Paulusa mielddiset Areopagosii ja dadje: “Oažžutgo mii gullat mii lea dat ođđa oahppa maid don gulahat? 20Mii leat gullan du sárdnumin amas ságaid. Mii dáhtošeimmet diehtit mat dat duođaid leat.” 21Atenalaččain ja maiddái vierrásiin geat doppe ásse, lei stuorra beroštupmi buot ođđa áššiide, ja sii eai váinnuhan maidege eará go gullat ođđasiid.

22Paulus manai čuožžut gasku Areopagosa ja sárdnugođii:

“Atena olbmát! Mun oainnán ahte dii juohke dáfus lehpet áŋgirat atnit fuola ipmiliid bálvaleames. 23Go mun váccašin gávpogis ja geahčadin din bassi sajiid, de mun gávdnen maiddái áltára mas lei čála: ‘Dovdameahttun ipmilii.’ Aiddo su gean dii bálvalehpet almma su dovddakeahttá, mun sárdnidan didjiide.

24

17,24
1 Gon 8,27
Sál 146,6
Jes 42,5
66,1
Apd 7,48
Ipmil guhte lea sivdnidan máilmmi ja buot mii das lea, son guhte lea almmi ja eatnama Hearrá, ii ása tempeliin maid olbmogieđat leat dahkan. 25
17,25
Sál 50,12
Su ii maid sáhte bálvalit olbmogieđaiguin dego son dárbbašivččii juoidá, sonhan ieš addá buohkaide eallima ja vuoiŋŋa ja visot. 26
17,26
5 Mos 32,8
Ovtta áidna olbmos son lea sivdnidan buot olbmuid. Son lea diktán álbmogiid ássat miehtá eatnama ja lea ásahan daidda vissis áiggiid ja orrunsajiid rájiid, 27
17,27
Jes 55,6
Jer 23,23
Rom 1,19č
17,27 Ipmila Muhtun giehtačállosiin lea “Hearrá”, soapmásiin lea “ipmilvuođa”.vai olbmot ozašedje Ipmila, jos mat sii iskkademiin sáhtášedje su gávdnat.

Ipmil ii almmatge leat guhkkin eret mis guđesge. 2817,28 muhtumat din diktačálliin stoalaš diktačállit Aratos ja Kleantes (3. jahkeč. o.Kr.).Dasgo su siste mii eallit, lihkadit ja leat. Maiddái muhtumat din diktačálliin leat dadjan: ‘Mii leat maiddái su sohka.’ 29

17,29
Jes 40,18eč
44,10eč
Rom 1,22č
Go mii nappo leat Ipmila sohka, de mii eat oaččo navdit ahte ipmilvuohta lea golli, silbba dahje geađggi láhkásaš, dego govva maid olbmo jurdda dahje dáidu lea hábmen. 30
17,30
Luk 24,47
Apd 14,16
Dakkár diehtemeahttunvuođa Ipmil lea gierdan guhká, muhto dál son gohčču buot olbmuid buot báikkiin jorgalit. 31
17,31
Sál 96,13
Matt 25,31eč
Apd 2,2410,42
Dasgo son lea ásahan beaivvi goas son dubme máilmmi vuoigatlaččat dan olbmá bokte gean son lea dasa mearridan. Dan son lea duođaštan buot olbmuide go čuoččáldahtii su jábmiid luhtte.”

32Muhtumat bilkidedje Paulusa go gulle su sárdnumin jábmiid bajásčuožžileames, earrásatgis dadje: “Mii dáhttut gullat das velá nuppe hávege.” 33De Paulus vulggii sin luhtte, 34muhto muhtumat serve sutnje ja osko. Sin gaskkas lei Dionysios, Areopagosa lahttu, Damaris-nammasaš nisson ja earrásat sudnuin.

18

Paulus Korintas

18118,1 Korinta romalaš koloniija ja Akaia provinssa oaivegávpot, 8 miilla Atena oarjjabealde. ▶ Korinta.Paulus vulggii dasto Atenas ja manai Korintai. 218,2 Akvila, Priskilla Náittosbárra mii gulai Paulusa deháleamos bargoguimmiide. Vrd. Rom 16,3; 1 Kor 16,19; 2 Tim 4,19. Pontos guovlu Čáhppesmeara rittus Uhca-Asias. Klaudius >11,28.Doppe son deaivvai Akvila, juvddálačča gii lei Pontosa olmmoš ja lei easkka boahtán Italias oktan áhkáinis Priskillain. Keaisár Klaudius lei oainnat ádján Romas eret buot juvddálaččaid. Paulus manai sudno lusa 3

18,3
20,33eč
1 Kor 4,12
1 Tess 2,9
2 Tess 3,8
ja bargagođii ovttas sudnuin, sis oainnat lei oktasaš fidnu; sii ledje goahteloavddaduojárat. 4Juohke sabbaha Paulus sártnodii olbmuiguin synagogas ja iskkai oažžut juvddálaččaid ja greikalaččaid oskut.

5

18,5
9,222 Kor 1,19
1 Tess 3,6
Go Silas ja Timoteus bođiiga Makedonias, de Paulus lei juo áŋgiruššamin sáni sárdnideames. Son duođaštii juvddálaččaide ahte Jesus lea Messias, 6
18,6
Matt 10,14
Apd 13,46+
muhto juvddálaččat vuostálaste su bilkidemiin. Dalle son savdnjilii gavjja biktasiinnis ja dajai: “Bohtos din varra din iežadet oaivvi ala! Mun lean vigiheapme. Dás maŋás mun sártnun báhkiniidda.” 7Son vulggii sin luhtte ja manai muhtun ipmilbalolaš olbmá vissui gean namma lei Titius Justus. Viessu lei aiddo synagoga guoras. 8
18,8
1 Kor 1,14
Synagoga ovdaolmmoš Krispus oskkui, ja maiddái oppa su bearaš oskkui Hearrái. Máŋga earáge korintalačča geat guldaledje Paulusa, osko, ja sii gásttašuvvojedje.

9

18,9
1 Kor 2,3
Muhtun ija Hearrá celkkii Paulusii oainnáhusas: “Ale bala, muhto sártno ain alege jávohuva. 10
18,10
2 Mos 3,12
Jos 1,59
Jes 41,10
43,5
Matt 28,20
Mun lean duinna. Ii oktage fallet iige vahágahte du; dán gávpogis leat ollu mu olbmot.” 11Paulus orui korintalaččaid luhtte beannot jagi ja oahpahii sidjiide Ipmila sáni.

1218,12 Gallio filosofa Seneca viellja, Akaia eatnanhearrá 51–52 m.Kr.Muhto go Gallio lei Akaia eatnanhearrán, de juvddálaččat čuožžiledje oktii ráđiid Paulusa vuostá. Sii dolvo su duopmostuolu ovdii 13ja dadje: “Dát olmmái sártnuha olbmuid bálvalit Ipmila vugiin mii lea lága vuostá.” 14

18,14
23,29
25,18č
Muhto ovdal go Paulus háhppehii vástidit, Gallio dajai: “Juvddálaččat! Jos dát livččii mihkkege rihkkosiid dahje vearredaguid, de dalle mun diehttelas guldalivččen din gierdavaččat. 15Muhto go dii nákkáhallabehtet sániin ja namain ja iežadet lágas, de dat lea din iežadet ášši. Dan duopmárin mun in álgge.” 16Ja son ájii sin eret diggesajis 17iige beroštan, go olbmot dohppejedje Sostenesa, synagoga ovdaolbmá, ja cábme su aiddo duopmostuolu ovddas.

Paulus Syrias

18

18,18
21,24
18,18 Kenkrea nubbi Korinta guovtti hápmangávpogis, sullii 11 km gávpogis nuorttas. Gč. Rom 16,1. lohpádusa sáhttá leat nasiralohpádus. Vrd. 4 Mos 6,2eč. Nu guhká go lohpádus čanai, dábálaččat 30 beaivvi, de olmmoš ii ožžon ee. čuohpahit vuovttaid. ▶ nasira.Paulus orui Korintas velá muhtun áiggi. De son válddii earu vieljain ja borjjastii Syriai oktan Priskillain ja Akvilain. Kenkreas son lei čuohpahan vuovttaidis, danin go son lei dahkan lohpádusa. 1918,19 Efesos stuorra gávpot Uhca-Asia oarjerittus ja Paulusa miššundoaimma guovddáš. ▶ Efesos.Go sii bohte Efesosii, de Paulus earránii mátkeguoimmis guoktás. Son manai dasto synagogai ja sártnodii doppe juvddálaččaiguin. 20Sii dáhtto su orrut iežaset luhtte guhkit áiggi, muhto son ii mieđihan. 21
18,21
Rom 1,10
1 Kor 4,19
16,7
Jak 4,15
Son válddii sis earu ja dajai: “Mun máhcan fas din lusa, jos Ipmil dáhttu.” Dasto son borjjastii eret Efesosis. 22Go son lei joavdan Kaisareai, de son manai bajás Jerusalemii. Son dearvvahii searvegotti ja mátkkoštii dasto Antiokiai. 18,22 searvegotti navdimis Jerusalema searvegotti.

2318,23 Galatia ja Frygia Gč. 16,6.Go son lei orron doppe muhtun áiggi, de son fas vulggii, vádjolii Galatia ja Frygia čađa ja nanosmahtii máhttájeddjiid buot báikkiin.

Apollos Efesosis ja Korintas

24

18,24
1 Kor 1,12
3,5č
16,12
18,24 Aleksandria Egypta oaivegávpot ja okta Roma riikka stuorimus gávpogiin gos ledje kultur- ja oahpahusguovddážat. Ollu juvddálaččat ásse doppe, ja gávpot šattai árrat kristtalaččaid váldoguovddážin.Efesosii bođii Apollos, juvddálaš gii lei riegádan Aleksandrias; son lei čeahppi sárdnut ja dovddai bures čállagiid. 25
18,25
19,2eč
18,25 Hearrá geaidnu >9,2.Sutnje lei oahpahuvvon Hearrá geaidnu, ja buolli movttain son sárdnidii ja oahpahii dárkilit Jesusa birra, muhto son dovddai dušše Johannesa gástta. 26
18,26
18,2
Apollos riemai roahkkadit sárdnut synagogas. Go Priskilla ja Akvila gulaiga su sárdnideamen, de soai válddiiga su lusaska ja čilgiiga sutnje Ipmila Geainnu dárkileappot. 27Go Apollos de dáhtui vuolgit Akaiai, de vieljat čálle máhttájeddjiide ja nevvo sin váldit su vuostá bures. Go son bođii Akaiai, de Ipmila árpmus son šattai ollu ávkin daidda geat osko. 28
18,28
9,22+
Fámolaččat son buohkaid gullut biđii juvddálaččain ja čájehii čállagiin ahte Jesus lea Messias.

19

Paulus Efesosis

191Dan botta go Apollos lei Korintas, de Paulus vádjolii siseatnamiid čađa ja bođii Efesosii. Doppe son deaivvai soames máhttájeddjiid 2

19,2
Joh 7,39
ja jearai sis: “Oaččuidetgo dii Bassi Vuoiŋŋa dalle go oskkuidet?” Sii vástidedje: “Eat mii leat oppa gullange ahte lea Bassi Vuoigŋa.” 3
19,3
18,25
Paulus jearai: “Mainna gásttain dii dasto lehpet gásttašuvvon?” Sii vástidedje: “Johannesa gásttain.” 4
19,4
Matt 3,11
De Paulus celkkii: “Johannes gásttašii jorgaleami gásttain ja ávžžuhii olbmuid oskut sutnje guhte boahtá su maŋŋil, ja dat lea Jesus.” 5
19,5
2,38
Go sii gulle dán, de gásttašuvvojedje Hearrá Jesusa nammii. 6
19,6
8,17
10,4446
Ja go Paulus bijai gieđaid sin ala, de Bassi Vuoigŋa bođii sidjiide, ja sii sárdnugohte gielaiguin ja profehtastalle. 7Sii ledje oktiibuot guoktenuppelohkái olbmá.

8Golmma mánu áiggi Paulus dasto manai synagogas ja sártnui doppe rahpasit ja friddja. Son sártnodii olbmuiguin ja čájehii sidjiide daid áššiid duohtavuođa mat gullet Ipmila riikii. 9

19,9
9,2
19,9 Tyrannosa skuvllas latnja mii gullá Tyrannosii, navdimis muhtun viisodaga oahpaheaddji Efesosas.Go muhtumat goit buoššudedje váimmu eaige oskon, muhto sárdno álbmoga gullut baháid Hearrá geainnu birra, de Paulus vulggii sin luhtte ja válddii máhttájeddjiid mielddis. Dan rájes son oahpahii ja sártnodii beaivválaččat Tyrannosa skuvllas. 10Dan son dagai guokte jagi, nu ahte buohkat geat ásse Asias, sihke juvddálaččat ja greikalaččat, besse gullat Hearrá sáni.

Skeuasa čieža bártni

11

19,11
5,12
14,3
Ipmil dagai veagalaš oavdudaguid Paulusa gieđaid bokte. 12
19,12
5,15
Velá liinnit ja eará biktasat maid Paulus lei atnán, dolvojuvvojedje buhcciid ala, ja buozalvasat gáide ja bahás vuoiŋŋat vulge olggos.

13Maiddái muhtun johtti juvddálaš mánideaddjit ripme cealkit Hearrá Jesusa nama daid badjelii geain ledje bahás vuoiŋŋat, ja sii celke: “Mun vuortnuhan din dan Jesusa bokte gean Paulus sárdnida.” 14Nu dahke maiddái juvddálaš bajimusbáhpa Skeuasa čieža bártni, 15muhto bahás vuoigŋa vástidii sidjiide: “Jesusa mun dovddan, ja Paulusa mun gal dieđán, muhto geat dii lehpet?” 16Ja olmmái geas lei bahás vuoigŋa, fallehii sin, biđii sis buohkain ja illastii sin nu ahte sii báhtaredje viesus álásin ja varranaga.

17

19,17
2,43
Dát šattai Efesosis dieđusin buohkaide, sihke juvddálaččaide ja greikalaččaide. Sii dohppehalle ballui, ja Hearrá Jesusa namma rámiduvvui sakka. 18Eatnagat dain geat osko, bohte ja dovddastedje daguideaset albmosit, 1919,19 vihttalogiduhát silbaruđa 200 000 beaivebálkká. ▶ minttat.ja máŋgasat geat ledje noaiddástallan, gudde girjjiideaset čoahkkái ja bolde daid buohkaid oaidnut. Go girjjiid árvu rehkenastojuvvui, de gávnnahuvvui ahte dat ledje vihttalogiduhát silbaruđa veardásaččat. 20
19,20
6,7
12,24
Ná Hearrá sátni čájehii fámus, ja dat ovdánii ja nanosmuvai.

21

19,21
Rom 15,22eč
Daid dáhpáhusaid maŋŋil Paulus mearridii vádjolit Makedonia ja Akaia čađa Jerusalemii ja dajai: “Go mun lean fitnan doppe, de mun ferten mátkkoštit maiddái Romai.” 22
19,22
1 Tim 1,2
19,22 Timoteus >16,1.Iežas veahki guoktá, Timoteusa ja Erastosa, son vuolggahii Makedoniai, muhto ieš son orui Asias velá muhtun áiggi.

Efesosa stuibmi

2319,23 geainnu Gč. 9,2.Daid áiggiid Efesosis šattai stuorra stuibmi Hearrá geainnu dihte. 2419,24 Artemis greikalaš nissonipmil. Su tempel Efesosas lei dovddus riggodagastis ja čábbodagastis. Silbarávdit duddjojedje smávva tempeliid mat adnojuvvojedje čikŋahearvan. ▶ Artemis.Gávpogis lei Demetrios-nammasaš silbarávdi gii duddjohii silbbas Artemisa tempela govaid ja skáhppui dainna buriid dietnasiid duojáriidda. 25Son rávkkai čoahkkái sin ja earáid geain lei seamma fidnu, ja dajai: “Olbmát, dii diehtibehtet ahte min birgejupmi boahtá dán barggus. 26

19,26
17,29
Muhto dál dii oaidnibehtet ja gullabehtet mo dát Paulus lea dájuhan ollu olbmuid, ii duššefal dáppe Efesosis, muhto gosii miehtá Asia. Son cealká ahte ipmilat maid mii leat ráhkadan gieđaiguin, eai leat mahkkege ipmiliid. 27Dál min fidnu sáhttá oažžut heajos beaggima, iige das doarvái: Sáhttá geavvat nu ahte min stuorra nissonipmila Artemisa tempel adnojuvvo duššin, ja son gean oppa Asia ja oppa máilbmi bálvala, massá iežas alla árvvu.”

28Go olbmát dan gulle, de sii vašáskedje ja čuorvugohte: “Stuoris lea Efesosa Artemis!” 29

19,29
20,4
27,2
Kol 4,10
Filem 24
19,29 teahterii Efesosa stuorra olgoteáhter.Oppa gávpot moivváskii. Buohkat bahkkejedje oktanaga gávpoga teahterii, ja olbmot gesse mielddiset Gaiusa ja Aristarkosa, Paulusa makedonialaš mátkeguoimmi guoktá. 30Paulus áiggui mannat čoahkkinbáikái, muhto máhttájeaddjit eai luoitán su. 31Maiddái muhtun Asia ráđđeolbmát geat ledje su ustibat, bidje sutnje sáni ja várrejedje su mannamis teahterii.

32Olmmošjoavku lei áibbas moivváskan. Olbmot čurvo ja huike oktii njálmmiid, ja eatnasat eai oppa diehtánge manne sii ledje čoagganan. 33Dalle juvddálaččat duvde ovdan Aleksandrosa, ja muhtumat joavkkus čilgejedje ášši sutnje. Aleksandros áiggui bealuštit álbmoga ovddas iežas ja seavestii gieđain. 34

19,34
16,20
Muhto go olbmot fuobmájedje ahte son lei juvddálaš, de buohkat čuorvugohte ovtta jitnii: “Stuoris lea Efesosa Artemis!” Čuorvun bisttii moadde diimmu.

3519,35 gahččan almmis sáhttá čujuhit nissonipmil Artemisa bázzái dahje meteorageađgái.Maŋimustá gávpoga čálli nagodii jaskkodahttit álbmoga. Son dajai: “Efesosa olbmot! Almma juohkehaš diehtá ahte Efesosa gávpot lea gáhttemin stuorra Artemisa tempela ja geađggi mii lea gahččan almmis. 36Ii oktage sáhte dan šiitit. Dii galgabehtet dál leat jaskadat, allet daga maidege hoahpus. 37Dat olbmát geaid dii lehpet buktán deike, eai leat tempelrievideaddjit eaige leat bilkidan min nissonipmila. 38Jos Demetriosis ja dain duojáriin geat leat su beali, lea ášši guđege vuostá, de dan várás leat dikkit ja eatnanhearrát. Váidoset doppe guhtet guimmiideaset! 39Jos dis ležžet muhtun eará gáibádusat, de diktet lágalaš álbmotdikki gieđahallat ášši. 40Dál lea ballamis ahte mii váidojuvvot dan otná stuimmi geažil, ja dalle mis ii leat mihkkege ákkaid mainna sáhtášeimmet bealuštit dán stuimmi.” Dáiguin sániiguin son oaččui čoagganeami hádjánit.