Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
12

Peter gáddjojuvvo giddagasas

12112,1 gonagas Herodes Herodes Agrippa, gii álggahii vuosttaš politihkalaš doarrádallamiid kristtalaččaid vuostá. ▶ Herodesa sohka.Daid áiggiid gonagas Herodes válddii gitta muhtun searvegotti lahtuid ja illastii sin. 2

12,2
Mark 10,3539
12,2 Jakob apostal Jakob; gč. Matt 10,2.Son gottihii Jakoba, Johannesa vielja, mihkiin, 312,3 suvrutkeahtes láibbi basit Álggus dat lei eanandoalu ávvudeapmi mii bisttii ovtta vahku ja álggahuvvui beassážiiguin. ▶ suvrutkeahtes láibbi basit.ja go oinnii ahte juvddálaččat liikojedje dasa, de son válddii maiddái Petera gitta. Dalle ledje suvrutkeahtes láibbi basit. 4Herodes bijai Petera giddagassii ja gohčui njealji fáktajoavkku main guđesge ledje njeallje olbmá, fáktet su vurrolagaid. Son áiggui doalvut Petera álbmoga ovdii beassážiid maŋŋá. 5De Peter fáktejuvvui giddagasas, muhto searvegoddi rohkadalai áŋgirit Ipmila su ovddas.

6

12,6
5,18eč
16,25eč
Ihkku ovdal dan beaivvi go Herodes áiggui doalvut Petera duopmostuolu ovdii, Peter lei oađđimin guovtti soalddáha gaskkas. Son lei čadnojuvvon guvttiiguin láhkkiiguin, ja uvssa olggobealde ledje fávttat fáktemin giddagasa. 7Fáhkka su ovddas čuoččui Hearrá eŋgel ja lanjas báittii čuovga; eŋgel guoskkahii Petera gilgii, bovttii su ja celkkii: “Doama čuožžilit!” Láhkkit čoavdásedje Petera gieđain. 8Eŋgel celkkii: “Boahkánastte biktasiiddát ja cokka gápmagiid.” Peter dagai nu, ja eŋgel celkkii: “Nahket oalgebiktasa badjelasat ja čuovo mu.”

9Peter vulggii eŋgela mielde. Son ii goit fihtten ahte dat mii dáhpáhuvai, lei duohta, muhto gáttii dan oainnáhussan. 10Soai manaiga vuosttaš ja nuppi fáktensaji meattá ja bođiiga ruovdepoartta duohkai gokko beasai gávpogii. Dat rahpasii sudnuide iešalddes. Soai manaiga olggos ja vázzileigga geainnu ovddos guvlui, ja dalle eŋgel jávkkai. 11Dalle Peter dáikkihii ja dajai: “Dál mun duođaid dieđán mii dáhpáhuvai! Hearrá vuolggahii eŋgelis gádjut mu Herodesa gieđas ja buot das maid dát álbmot sávai munnje dáhpáhuvvat.”

1212,12 Johannesa … Markusin namahuvvo maiddái v. 25; 13,5.13; 15,37.39, sáhttá leat seammá olmmoš go Kol 4,10; 2 Tim 4,11; Filem 24; 1 Pet 5,13. ▶ Johannes.Go buot dát lei čielgan Peterii, de son vulggii Johannesa eatni Maria viesu guvlui, dan Johannesa gii gohčoduvvui Markusin. Dohko ledje eatnagat čoagganan rohkadallat. 13Peter goalkkuhišgođii portii, ja Rhode-nammasaš bálvánieida bođii guldalit. 14Go son dovdái Petera jiena, de son ilosmuvai nu ahte vajáldahtii rahpamis poartta, muhto viehkalii sisa muitalit ahte Peter lea čuožžumin poartta duohken. 15Sii dadje sutnje: “Don dájut!” Muhto go nieida nannii dan duohtan, de sii dadje: “Dat lea su eŋgel.” 16Peter goalkkuhii ain, ja go sii rabastedje ja oidne su, de sii hirpmástuvve sakka. 1712,17 Jakob Jesusa viellja, gii 40-logu gaskkamuttus lei okta Jerusalema searvegotti oaivámuččain. Vrd. 15,13; Gal 1,19.Peter sevii sin jávohuvvat ja muitalii, mo Hearrá lei buktán su olggos giddagasas. Son siđai sin muitalit Jakobii ja iežá vieljaide mii lei dáhpáhuvvan, ja de son vulggii eará báikái.

18Iđđedis šattai stuorra moivi soalddáhiid gaskkas. Gosa Peter lei šaddan? 19Go Herodes lei ozahan su iige fáhten, de son dutkkai fávttaid ja gohčui steavlidit sin. Dasto son vulggii Judeas ja orrui Kaisareai.

Herodes jápmá

20

12,20
1 Gon 5,911
Esek 27,17
Herodes lei guhká guoddán vaši Tyrosa ja Sidona olbmuide. Muhto dat vuolggahedje oktasaš áirasiid su lusa átnut ráfi, danin go dat ožžo eallámuša gonagasa eatnamis. Áirasat ožžo bealláseaset gonagasa gámmárbálvaleaddji Blastosa, 21ja de Herodes mearriduvvon beaivvi gárvodii gonagaslaš biktasiid, čohkánii truvdnosis ja sártnui áirasiidda almmolaččat. 22
12,22
Esek 28,2
Dalle olbmot čurvo: “Dat lea Ipmila jietna, iige olbmo!” 23
12,23
Dan 5,20
Dallánaga Hearrá eŋgel časkkii Herodesa, danin go son ii addán gudni Ipmilii. Máđut borre su, ja son jámii.

24

12,24
6,7+
Muhto Ipmila sátni ovdánii ja viidánii. 25
12,25
11,29č
Go Barnabas ja Saul leigga dolvon veahki Jerusalemii, de soai vulggiiga ruoktot ja válddiiga mielddiska Johannesa gii gohčoduvvui maiddái Markusin.

13

Paulus ja Barnabas vuolggahuvvoba

13113,1 Antiokia >6,5. Niger latiinnagiel sátni mii mearkkaša “čáhppat”.Antiokia searvegottis ledje profehtat ja oahpaheaddjit: Barnabas ja Simeon gii gohčoduvvui Nigerin, kyrenelaš Lukius, Manaen, gii šattai bajás ovttas tetrárka Herodesiin, ja Saul. 2

13,2
9,1522,21+
Muhtumin go sii dolle ipmilbálvalusa ja fástudedje, de Bassi Vuoigŋa celkkii: “Čuldet munnje Barnabasa ja Saula dan bargui masa mun lean sudno gohččon.” 3
13,3
14,23
Dalle sii fástudedje ja rohkadalle, ja de sii bidje gieđaid sudno ala ja vuolggahedje sudno.

Paulus ja Barnabas Kyprosis

4Barnabas ja Saul geaid Bassi Vuoigŋa nappo lei vuolggahan, bođiiga Seleukiai ja borjjasteigga doppe Kyprosii. 5

13,5
12,12+
13,5 Johannes nubbi namma lea ▶ Johannes Markus. Gč. 12,25.Go soai bođiiga Salamisii, de soai sárdnideigga Ipmila sáni juvddálaččaid synagogain. Johannes lei mielde sudno veahkkin.

613,6 Barjesus arameagiela mielde “Jesusa bárdni”.Sii vádjoledje oppa sullo miehtá gitta Pafosa rádjái. Doppe sii deive Barjesus-nammasaš juvddálaš olbmá gii lei noidošeaddji ja vearreprofehta. 7Olmmái orui eatnanhearrá Sergius Paulusa luhtte gii lei jierpmálaš olmmoš. Son rávkkai Barnabasa ja Saula lusas ja dáhtui gullat Ipmila sáni. 8Muhto Elymas – mii mearkkaša noaiddes olbmá – vuostálasttii sudno ja geahččalii caggat eatnanhearrá oskumis. 913,9 Saul Paulusa hebreagiel namma. Paulus latiinnagiela mielde “uhcci”.Dalle Bassi Vuoigŋa devddii Saula dahjege Paulusa. Son geahčai olbmái bastilit 10

13,10
Hos 14,10
Joh 8,44
1 Joh 3,8
ja celkkii: “Don beargalaga mánná, gávvilvuođa ja bahávuođa máddu, don buot vuoigatlašvuođa vašálaš! Heaitte juo botnjamis Hearrá njulges geainnuid! 11Hearrá bajida gieđa du vuostá. Don čalmmehuvat itge oainne beaivváža mearriduvvon áiggi rádjái.” Dallánaga luoitádii suhkkes seavdnjatvuohta noaiddi badjelii, ja son váccii duohkot deike ja ozai láidejeaddji. 12Go eatnanhearrá oinnii mii dáhpáhuvai, de son ovddošii Hearrá oahpa fámu ja oskkui.

Paulus ja Barnabas Antiokias Pisidias

13

13,13
13,5
15,38
Pafosis Paulus ja su guoimmit borjjastedje Pergei, Pamfylias. Doppe Johannes earránii sudnos ja máhcai Jerusalemii. 14Paulus ja Barnabas jotkkiiga mátkki Perges ja olliiga Antiokiai Pisidias. Sabbahin soai manaiga synagogai ja čohkáneigga. 15
13,15
15,21
13,15 árvvosmahtti sániid sáhttá maid jorgaluvvot “neavva” ja “jeđđehus”. Vrd. 4,36; Hebr 13,22. ▶ ráva.Lága ja profehtaid lohkama maŋŋil synagoga ovdaolbmát cealkkihedje sudnuide: “Vieljažiiddán, jos dáhttubeahtti sárdnut searvegoddái juoga árvvosmahtti sániid, de sárdnu.” 1613,16 geat ballabehtet Ipmilis >10,2.Dalle Paulus čuožžilii, seavvilii gieđain ja sárdnugođii:

“Guldalehket mu, israellaččat ja dii geat ballabehtet Ipmilis! 17

13,17
2 Mos 6,6eč
Ipmil válljii min áhčiid go sii ledje Egyptas, vieris eatnamis, dagai sin stuorra álbmogin ja buvttii sin bajiduvvon gieđain doppe eret. 18
13,18
5 Mos 1,31
2,7
13,18 gillái iežas álbmoga gážžárvuođa Muhtun árat giehtačállosiin lea “anii sis fuola”.Sullii njealljelogi jagi son gillái iežas álbmoga gážžárvuođa dihte meahcis, 19
13,19
5 Mos 7,1
ja son duššadii Kanaanis čieža álbmoga ja juogadii daid eatnamiid árbin israellaččaide. 20
13,20
Duop 2,16
3,9
Dasa manne birrasii njeallječuođivihttalogi jagi. Das maŋŋil son attii sidjiide duopmáriid gitta profehta Samuela áiggi rádjái. 21
13,21
1 Sam 8–10
Go sii de sihte alcceseaset gonagasa, de Ipmil attii sidjiide Saula, Kiša bártni Benjamina čearddas, ja Saul lei gonagassan njealljelogi jagi. 22
13,22
1 Sam 13,14
16,12č
Sál 89,21
De Ipmil bijai su eret ja čuoččáldahtii sidjiide gonagassan Davida. Davida birra son attii maid duođaštusa: Mun lean gávdnan Davida, Isaja bártni, olbmá gii lea mu miela mielde. Son ollašuhttá mu dáhtu.

23

13,23
2 Sam 7,12
Jes 11,1
Davida nális Ipmil čuoččáldahtii lohpádusas mielde Israelii beasti, Jesusa. 24
13,24
Luk 3,3
Ovdal go son bođii, de Johannes lei sárdnidan jorgalusa gástta oppa Israela álbmogii. 25
13,25
Mark 1,7
Joh 1,20
Go Johannes lei ollašuhttán daguidis, de son celkkii: ‘Mun in leat dat geanin dii mu gáddibehtet. Mu maŋŋil boahtá dat gean gápmagiid mun in leat dohkálaš nuollat.’

26Vieljažiiddán, Abrahama náli bártnit, ja dii earát geat ballabehtet Ipmilis! Aiddo midjiide lea vuolggahuvvon dát bestojumi sáhka. 27

13,27
Joh 16,3
Apd 3,17
Jerusalema ássit ja sin oaivámuččat eai ádden gii Jesus lei. Sii dubmejedje su, muhto sii maiddái ollašuhtte profehtaid sániid mat lohkkojuvvojit juohke sabbaha. 28
13,28
Luk 23,18eč
Vaikko sii eai gávnnahan su sivalažžan mange jápmináššái, de sii dattetge ánuhedje Pilatusa goddit su. 29
13,29
Luk 23,50eč
Gal 3,13+
Go sii ledje ollašuhttán buot mii su birra lea čállojuvvon, de sii válde su vuolás ruossas ja bidje hávdái. 30
13,30
2,24+
Muhto Ipmil čuoččáldahtii su jábmiid luhtte. 31
13,31
1,38+
Son almmustuvai dasto máŋgga beaivvi áigge daidda geat ledje boahtán suinna Galileas Jerusalemii. Sii leat dál su duođašteaddjit álbmogii.

32

13,32
13,23
Moai sárdno didjiide buori sága: Maid Ipmil lohpidii min áhčiide, 33
13,33
Sál 2,7
Hebr 1,5
5,5
dan son lea ollašuhttán midjiide, sin mánáide. Son lea čuoččáldahttán Jesusa jábmiid luhtte, nugo daddjojuvvo nuppi sálmmas: Don leat mu bárdni, odne mun lean du riegádahttán. 34
13,34
Jes 55,3
Ja go Ipmil lea čuoččáldahttán Jesusa jábmiid luhtte, de Jesus ii goassege šat máhca guohcageapmái, dan Ipmil lea cealkán dáiguin sániiguin: Dan bassi ja nana lohpádusa maid mun adden Davidii, mun ollašuhtán didjiide. 35
13,35
Sál 16,10
Sonhan cealká eará čálabáikkis: Don it divtte iežat bassi bálvaleaddji oaidnit guohcageami. 36
13,36
2,29eč+
Go David lei bálvalan iežas áiggis Ipmila áigumuša, de son jámii; son dolvojuvvui áhčiidis báldii ja su rumaš guohcagii. 37Muhto son gean Ipmil čuoččáldahtii jábmiid luhtte, ii guohcagan. 38
13,38
2,38Rom 8,3
Dan dihte dihtet, vieljat, ahte su bokte gulahuvvo didjiide suttuid ándagassii addojupmi. Su bokte juohkehaš guhte osku, dahkkojuvvo vanhurskkisin 39
13,39
Rom 1,16č
10,4
buot das mas Mosesa láhka ii sáhttán dahkat vanhurskkisin. 40Váruhehket nappo, vai din ii deaivit dat maid profehtat leat cealkán:

41

13,41
Hab 1,5
Gehččet, dii badjelgeahččit,

ovddošehket ja duššet:

Mun dagan din beivviid dagu

masa dii ehpet jáhkáše,

jos muhtun dan didjiide muitalivččii.

42Go Paulus ja Barnabas vulggiiga synagogas, de olbmot bivde oažžut gullat sudnos dáid áššiid maiddái maŋit sabbaha. 43

13,43
11,23
13,43 ipmilbalolaš … oskui >2,11.Ja go olbmot das earránadde, de máŋggat juvddálaččat ja ipmilbalolaš báhkinat geat ledje jorgalan juvddálaččaid oskui, serve Paulusii ja Barnabasii. Soai sártnuiga singuin ja arvvosmahtiiga sin doallat gitta Ipmila árpmus.

44Maŋit sabbaha measta oppa gávpot čoagganii gullat Hearrá sáni. 45Muhto go juvddálaččat oidne olmmošeatnatvuođa, de sii gáđaštedje ja nággejedje Paulusa sániid vuostá ja hiddjidedje su. 46

13,46
Matt 21,43Apd 3,26
18,6
28,28
Rom 1,16
Dalle Paulus ja Barnabas dajaiga njuolga: “Buot ovddemus didjiide galggai sárdnidit Ipmila sáni. Muhto go juo dii hilgubehtet dan ehpetge ane iežadet dohkálažžan agálaš eallimii, de moai jorgaletne báhkiniid beallái. 47
13,47
Jes 49,6
Dasgo ná lea Hearrá gohččon:

Mun lean bidjan du álbmogiid čuovgan,

vai don buvttát bestojumi

gitta eatnama ravddaid rádjái.

48

13,48
11,18
Rom 8,29č
Go báhkinat dan gulle, de sii šadde illui ja rámidedje Hearrá sáni, ja buohkat geat ledje ásahuvvon agálaš eallimii, osko. 49Hearrá sátni viidánii miehtá dan guovllu.

5013,50 ipmilbalolaš >10,2.Muhto juvddálaččat háhttejedje allanálat ipmilbalolaš nissoniid ja gávpoga njunušolbmáid Paulusa ja Barnabasa vuostá, ja sii doarrádallagohte sudno ja ádje sudno eret dan guovllus. 51

13,51
Matt 10,14
Apd 18,6
13,51 savdnjileigga … julggiin symbolalaš dahku mii čájeha ahte olmmoš botke oktavuođa daiguin geat hilgot evangeliuma.Dalle soai savdnjileigga gavjja julggiin duođaštussan sin vuostá ja vulggiiga Ikonionii. 52Muhto máhttájeddjiid dievva lei illu ja Bassi Vuoigŋa.

14

Paulus ja Barnabas Ikonionis

141Maiddái Ikonionis Paulus ja Barnabas manaiga juvddálaččaid synagogai sárdnidit, ja eatnat juvddálaččat ja greikalaččat osko. 2Muhto dat juvddálaččat geat eai oskon, oalgguhedje ja háhttejedje báhkiniid vieljaid vuostá. 3

14,3
Mark 16,20
Apd 19,11
Hebr 2,4
Soai dattetge oruiga dan gávpogis oalle guhká. Soai sártnuiga roahkkadit ja dorvvasteigga Hearrái, gii duođaštii árpmusánis mearkkaiguin ja oavdudaguiguin maid divttii dáhpáhuvvat sudno gieđaid bokte.

4Gávpoga ássit juohkásedje guovtte sadjái: Nuppit ledje juvddálaččaid beali, nuppitgis apostaliid beali. 5

14,5
2 Tim 3,11
14,5 geađgádit geađgádeapmi.Muhto go báhkinat ja juvddálaččat oktan oaivámuččaideasetguin áigo illastit ja geađgádit sudno, ja soai ipmirdeigga dan, 6
14,6
Matt 10,23
de soai báhtareigga Lykaonia gávpogiidda Lystrai ja Derbii ja daid lagaš guovlluide. 7Doppe soai sárdnideigga evangeliuma.

Paulus ja Barnabas Lystras

8

14,8
3,2eč
Lystras lei olmmái gii riegádeami rájes lei leamaš rámbi; su juolggit ledje fámoheamit iige son lean goassege goastan vázzit. 9Olmmái guldalii Paulusa sártni. Ja go Paulus geahčai dárkilit sutnje ja oinnii ahte son oskkui ahte sáhttá buoriduvvot, 10
14,10
Jes 35,6
Apd 3,6č+
de Paulus celkkii alla jienain: “Čuožžil julggiidat ala.” Olmmái njuikii čuoččat ja váccašišgođii.

11

14,11
28,6
Go olbmot oidne maid Paulus lei dahkan, de sii čurvo lykaoniagillii: “Ipmilat leat boahtán olbmo hámis vuolás min lusa!” 1214,12 Zeus greikalaš váldoipmil. ▶ Zeus. Hermes ipmiliid áirras, sárdnáivuođa ja gávppašeami ipmil. ▶ Hermes.Sii gohčodedje Barnabasa Zeusin ja Paulusa Hermesin, dasgo son lei dat gii sártnui. 13Gávpoga olggobealde lei Zeusa tempel, ja dan báhppa buvttii gávpotpoarttaid ovdii vuovssáid ja rássegierdduid, vai beassá ovttas olbmuiguin oaffaruššat daid.

1414,14 gaikkodeigga biktasiiddiska morraša ja suorganeami mearka. Vrd. 1 Mos 37,29; Matt 26,65. ▶ moraštanvierut.Muhto go apostalat, Barnabas ja Paulus, dan gulaiga, de soai gaikkodeigga biktasiiddiska, viegaiga olbmuid gaskii 15

14,15
Apd 4,2410,26
1 Tess 1,9
ja čuorvvuiga: “Maid dii lehpet dahkamin? Moaihan letne dušše olbmot nugo dii. Moai sárdnidetne didjiide evangeliuma vai dii jorgalivččiidet eret dain duššálaš eahpeipmiliin ealli Ipmila beallái, guhte lea sivdnidan almmi ja eatnama ja meara ja buot mat doppe leat. 16
14,16
17,30
Vássán buolvvaid áigge son lea diktán buot álbmogiid vádjolit iežaset geainnuid. 17
14,17
Sál 104,27č
Jer 5,24
Apd 17,26č
Almmatge son attii didjiide duođaštusa iežas birra go dagai buriid daguid ja attii didjiide arvvi almmis ja šattuid rievttes áigái son gallehii din ja devddii din váimmuid iluin.” 18Dáiguin sániiguin soai aiddo dal nagodeigga eastadit olbmuid oaffaruššamis alcceseaskka.

19

14,19
2 Kor 11,25
2 Tim 3,11
Antiokias ja Ikonionis bohte juvddálaččat geat sártnuhedje olbmuid bealláseaset. Olbmot geađgádedje Paulusa ja gesse su olggobeallái gávpoga, go gádde ahte son lea jápmán. 20Muhto go máhttájeaddjit čoagganedje su birra, de son čuožžilii ja manai gávpogii. Maŋit beaivvi soai Barnabasain vulggiiga Derbei.

Paulus ja Barnabas máhccaba Antiokiai

21Paulus ja Barnabas sárdnideigga evangeliuma dán gávpogis ja oaččuiga eatnagiid jorgalit máhttájeaddjin. De soai máhcaiga Lystrai, Ikonionii ja Antiokiai, 22

14,22
Matt 10,38Apd 13,43
1 Tess 3,3
2 Tim 3,12
nanosmahtiiga máhttájeddjiid ja rávviiga sin bissut oskkus. Soai dajaiga: “Eatnat áŧestusaid čađa mii fertet mannat Ipmila riikii.” 23
14,23
13,3
Tit 1,5
Soai válljiiga juohke searvegoddái vuorrasiid, ja go soai leigga rohkadallan ja fástudan, de soai oskkildeigga sin Hearrá háldui, geasa sii dál osko.

24Go Paulus ja Barnabas leigga vádjolan Pisidia čađa, de soai bođiiga Pamfyliai. 25Soai sárdnideigga sáni Perges ja manaiga dasto Attaliai. 26

14,26
13,1č
Doppe soai borjjasteigga Antiokiai gos soai leigga addojuvvon Ipmila árpmu háldui dan barggu várás maid soai dál leigga ollašuhttán. 27
14,27
15,412
1 Kor 16,9+
Go soai joavddaiga dohko, de soai rávkkaiga čoahkkái searvegotti ja muitaleigga man stuorra daguid Ipmil lei dahkan sudno bokte, ja ahte son lei rabastan oskku uvssa maiddái báhkiniidda. 28Doppe soai oruiga guhká máhttájeddjiid luhtte.