Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
11

Peter Jerusalemis

111Apostalat ja vieljat miehtá Judea gulle ahte báhkinatge ledje váldán vuostá Ipmila sáni. 2Ja go Peter bođii Jerusalemii, de birračuhppojuvvon vieljat nákkáhalle suinna ja dadje: 3

11,3
10,27č
“Don leat galledan birračuohpakeahtes olbmuid ja boradan singuin.” 4Dalle Peter muitalii sidjiide gitta álggu rájes mo buot lei dáhpáhuvvan:

5

11,5
10,9eč
“Mun ledjen Joppe gávpogis ja rohkadallen. Go mun rohttašuvven Vuoiŋŋas, de mun oidnen oainnáhusa. Almmis luitojuvvui aiddo mu ovdii vulos juoga, dego stuorra liidni mii dollojuvvui njealji čiegas. 6Ja go mun gehččen mii dat lei, de mun áicen das buotlágán eatnama elliid, njealjejuolggagiid, spiriid ja njoammuid, ja almmi lottiid. 7Ja mun gullen jiena cealkimin: ‘Čuožžil, Peter! Njuova ja bora.’ 8Mun vástidin: ‘In eisege, Hearrá! Mu njálbmái ii leat goassege boahtán mihkkege mii lea eahpebassi dahje buhtismeahttun.’ 9Nuppádassii jietna sártnui almmis: ‘Maid Ipmil lea buhtistan, de ale don dan daja buhtismeahttumin.’ 10Dat dáhpáhuvai golmma geardde, ja de buot gessojuvvui ruoktot albmái.

1111,11 oruimet Muhtun giehtačállosiin lea “mun orron”.Aiddo dalle čužžo golbma olbmá dan viesu ovddas mas mii oruimet. Sii ledje vuolggahuvvon Kaisareas mu ságaide. 12Vuoigŋa gohčui mu vuolgit sin mielde eahpádusa haga. Dát guhtta vielja vulge maid muinna, ja mii manaimet dan olbmá vissui. 13Son muitalii midjiide ahte lei oaidnán iežas viesus eŋgela gii lei cealkán sutnje: ‘Vuolggat olbmáid Joppei viežžat Simona gii gohčoduvvo maid Peterin. 14Son sárdnu dutnje sániid mat bestet du ja oppa du dálu.’ 15

11,15
10,44
Ja go mun sárdnugohten, de Bassi Vuoigŋa bođii sidjiide nugo álggus midjiide. 16
11,16
1,5
Dalle mun muitájin maid Hearrá lei cealkán: ‘Johannes gásttašii čáziin, muhto dii gásttašuvvobehtet Bassi Vuoiŋŋain.’ 17
11,17
10,47
Jos nappo Ipmil lea addán sidjiide seamma attáldaga maid mii oaččuimet go oskugođiimet Hearrá Jesus Kristusii, mii mun lean ahte nagodivččen hehttet Ipmila?”

18

11,18
13,48
14,27
Go sii dan gulle, de sii lotkkodedje, máidno Ipmila ja dadje: “De lea nappo Ipmil addán maiddái báhkiniidda vejolašvuođa jorgalit ja eallit.”

Antiokia searvegoddi

19

11,19
8,14
Dat geat ledje bieđganaddan dan doarrádallama geažil mii álggii Stefanusa sorbmemis, vádjoledje gitta Foinikia, Kyprosa ja Antiokia rádjái, muhto sii eai sárdnidan sáni earáide go juvddálaččaide. 20Sin gaskkas ledje goit muhtun kyrenelaš ja kyproslaš olbmát geat dalle go bohte Antiokiai, sárdnidedje Hearrá Jesusa maiddái greikalaččaide. 21Hearrá giehta lei singuin, ja eatnat olbmot jorgaledje ja osko Hearrái. 22
11,22
8,14
Sáhka das bekkii Jerusalema searvegoddái, ja searvegoddi vuolggahii Barnabasa Antiokiai. 23
11,23
13,43
Go son bođii dohko ja oinnii maid Ipmila árbmu lei duddjon, de son illosii ja rávvii buohkaid bissut Hearrás olles váimmus. 24Danne go son lei buorre olmmái, dievva Bassi Vuoigŋa ja osku. Ja stuorra olmmošjoavku vuitojuvvui Hearrái.

25

11,25
9,30
Barnabas vulggii dasto Tarsosii ohcat Saula, 26ja go son gávnnai su, de son buvttii su Antiokiai. Dát guovttos barggaiga searvegottis olles jagi, ja ollu olbmot ožžo sudnos oahpahusa. Antiokias gohčoduvvojedje máhttájeaddjit vuosttaš geardde kristtalažžan.

27Daid áiggiid bohte Jerusalemis soames profehtat Antiokiai. 28

11,28
21,10
11,28 Klaudius romalaš keaisár 41–54 m.Kr.Okta sis, gean namma lei Agabos, dieđihii Vuoiŋŋa bokte ahte stuorra nealgi boahtá oppa máilbmái. Nu dáhpáhuvaige keaisár Klaudiusa áigge. 29Dalle máhttájeaddjit mearridedje vuolggahit veahki vieljaide geat ásse Judeas, dađe mielde go guhtege suittii. 30
11,30
12,25
11,30 vuorrasiidda kristtalaš searvegottiid jođiheaddjit. ▶ vuorrasat.Sii dahke nu ja vuolggahedje Barnabasa ja Saula doalvut attáldagaid searvegotti vuorrasiidda.

12

Peter gáddjojuvvo giddagasas

12112,1 gonagas Herodes Herodes Agrippa, gii álggahii vuosttaš politihkalaš doarrádallamiid kristtalaččaid vuostá. ▶ Herodesa sohka.Daid áiggiid gonagas Herodes válddii gitta muhtun searvegotti lahtuid ja illastii sin. 2

12,2
Mark 10,3539
12,2 Jakob apostal Jakob; gč. Matt 10,2.Son gottihii Jakoba, Johannesa vielja, mihkiin, 312,3 suvrutkeahtes láibbi basit Álggus dat lei eanandoalu ávvudeapmi mii bisttii ovtta vahku ja álggahuvvui beassážiiguin. ▶ suvrutkeahtes láibbi basit.ja go oinnii ahte juvddálaččat liikojedje dasa, de son válddii maiddái Petera gitta. Dalle ledje suvrutkeahtes láibbi basit. 4Herodes bijai Petera giddagassii ja gohčui njealji fáktajoavkku main guđesge ledje njeallje olbmá, fáktet su vurrolagaid. Son áiggui doalvut Petera álbmoga ovdii beassážiid maŋŋá. 5De Peter fáktejuvvui giddagasas, muhto searvegoddi rohkadalai áŋgirit Ipmila su ovddas.

6

12,6
5,18eč
16,25eč
Ihkku ovdal dan beaivvi go Herodes áiggui doalvut Petera duopmostuolu ovdii, Peter lei oađđimin guovtti soalddáha gaskkas. Son lei čadnojuvvon guvttiiguin láhkkiiguin, ja uvssa olggobealde ledje fávttat fáktemin giddagasa. 7Fáhkka su ovddas čuoččui Hearrá eŋgel ja lanjas báittii čuovga; eŋgel guoskkahii Petera gilgii, bovttii su ja celkkii: “Doama čuožžilit!” Láhkkit čoavdásedje Petera gieđain. 8Eŋgel celkkii: “Boahkánastte biktasiiddát ja cokka gápmagiid.” Peter dagai nu, ja eŋgel celkkii: “Nahket oalgebiktasa badjelasat ja čuovo mu.”

9Peter vulggii eŋgela mielde. Son ii goit fihtten ahte dat mii dáhpáhuvai, lei duohta, muhto gáttii dan oainnáhussan. 10Soai manaiga vuosttaš ja nuppi fáktensaji meattá ja bođiiga ruovdepoartta duohkai gokko beasai gávpogii. Dat rahpasii sudnuide iešalddes. Soai manaiga olggos ja vázzileigga geainnu ovddos guvlui, ja dalle eŋgel jávkkai. 11Dalle Peter dáikkihii ja dajai: “Dál mun duođaid dieđán mii dáhpáhuvai! Hearrá vuolggahii eŋgelis gádjut mu Herodesa gieđas ja buot das maid dát álbmot sávai munnje dáhpáhuvvat.”

1212,12 Johannesa … Markusin namahuvvo maiddái v. 25; 13,5.13; 15,37.39, sáhttá leat seammá olmmoš go Kol 4,10; 2 Tim 4,11; Filem 24; 1 Pet 5,13. ▶ Johannes.Go buot dát lei čielgan Peterii, de son vulggii Johannesa eatni Maria viesu guvlui, dan Johannesa gii gohčoduvvui Markusin. Dohko ledje eatnagat čoagganan rohkadallat. 13Peter goalkkuhišgođii portii, ja Rhode-nammasaš bálvánieida bođii guldalit. 14Go son dovdái Petera jiena, de son ilosmuvai nu ahte vajáldahtii rahpamis poartta, muhto viehkalii sisa muitalit ahte Peter lea čuožžumin poartta duohken. 15Sii dadje sutnje: “Don dájut!” Muhto go nieida nannii dan duohtan, de sii dadje: “Dat lea su eŋgel.” 16Peter goalkkuhii ain, ja go sii rabastedje ja oidne su, de sii hirpmástuvve sakka. 1712,17 Jakob Jesusa viellja, gii 40-logu gaskkamuttus lei okta Jerusalema searvegotti oaivámuččain. Vrd. 15,13; Gal 1,19.Peter sevii sin jávohuvvat ja muitalii, mo Hearrá lei buktán su olggos giddagasas. Son siđai sin muitalit Jakobii ja iežá vieljaide mii lei dáhpáhuvvan, ja de son vulggii eará báikái.

18Iđđedis šattai stuorra moivi soalddáhiid gaskkas. Gosa Peter lei šaddan? 19Go Herodes lei ozahan su iige fáhten, de son dutkkai fávttaid ja gohčui steavlidit sin. Dasto son vulggii Judeas ja orrui Kaisareai.

Herodes jápmá

20

12,20
1 Gon 5,911
Esek 27,17
Herodes lei guhká guoddán vaši Tyrosa ja Sidona olbmuide. Muhto dat vuolggahedje oktasaš áirasiid su lusa átnut ráfi, danin go dat ožžo eallámuša gonagasa eatnamis. Áirasat ožžo bealláseaset gonagasa gámmárbálvaleaddji Blastosa, 21ja de Herodes mearriduvvon beaivvi gárvodii gonagaslaš biktasiid, čohkánii truvdnosis ja sártnui áirasiidda almmolaččat. 22
12,22
Esek 28,2
Dalle olbmot čurvo: “Dat lea Ipmila jietna, iige olbmo!” 23
12,23
Dan 5,20
Dallánaga Hearrá eŋgel časkkii Herodesa, danin go son ii addán gudni Ipmilii. Máđut borre su, ja son jámii.

24

12,24
6,7+
Muhto Ipmila sátni ovdánii ja viidánii. 25
12,25
11,29č
Go Barnabas ja Saul leigga dolvon veahki Jerusalemii, de soai vulggiiga ruoktot ja válddiiga mielddiska Johannesa gii gohčoduvvui maiddái Markusin.

13

Paulus ja Barnabas vuolggahuvvoba

13113,1 Antiokia >6,5. Niger latiinnagiel sátni mii mearkkaša “čáhppat”.Antiokia searvegottis ledje profehtat ja oahpaheaddjit: Barnabas ja Simeon gii gohčoduvvui Nigerin, kyrenelaš Lukius, Manaen, gii šattai bajás ovttas tetrárka Herodesiin, ja Saul. 2

13,2
9,1522,21+
Muhtumin go sii dolle ipmilbálvalusa ja fástudedje, de Bassi Vuoigŋa celkkii: “Čuldet munnje Barnabasa ja Saula dan bargui masa mun lean sudno gohččon.” 3
13,3
14,23
Dalle sii fástudedje ja rohkadalle, ja de sii bidje gieđaid sudno ala ja vuolggahedje sudno.

Paulus ja Barnabas Kyprosis

4Barnabas ja Saul geaid Bassi Vuoigŋa nappo lei vuolggahan, bođiiga Seleukiai ja borjjasteigga doppe Kyprosii. 5

13,5
12,12+
13,5 Johannes nubbi namma lea ▶ Johannes Markus. Gč. 12,25.Go soai bođiiga Salamisii, de soai sárdnideigga Ipmila sáni juvddálaččaid synagogain. Johannes lei mielde sudno veahkkin.

613,6 Barjesus arameagiela mielde “Jesusa bárdni”.Sii vádjoledje oppa sullo miehtá gitta Pafosa rádjái. Doppe sii deive Barjesus-nammasaš juvddálaš olbmá gii lei noidošeaddji ja vearreprofehta. 7Olmmái orui eatnanhearrá Sergius Paulusa luhtte gii lei jierpmálaš olmmoš. Son rávkkai Barnabasa ja Saula lusas ja dáhtui gullat Ipmila sáni. 8Muhto Elymas – mii mearkkaša noaiddes olbmá – vuostálasttii sudno ja geahččalii caggat eatnanhearrá oskumis. 913,9 Saul Paulusa hebreagiel namma. Paulus latiinnagiela mielde “uhcci”.Dalle Bassi Vuoigŋa devddii Saula dahjege Paulusa. Son geahčai olbmái bastilit 10

13,10
Hos 14,10
Joh 8,44
1 Joh 3,8
ja celkkii: “Don beargalaga mánná, gávvilvuođa ja bahávuođa máddu, don buot vuoigatlašvuođa vašálaš! Heaitte juo botnjamis Hearrá njulges geainnuid! 11Hearrá bajida gieđa du vuostá. Don čalmmehuvat itge oainne beaivváža mearriduvvon áiggi rádjái.” Dallánaga luoitádii suhkkes seavdnjatvuohta noaiddi badjelii, ja son váccii duohkot deike ja ozai láidejeaddji. 12Go eatnanhearrá oinnii mii dáhpáhuvai, de son ovddošii Hearrá oahpa fámu ja oskkui.

Paulus ja Barnabas Antiokias Pisidias

13

13,13
13,5
15,38
Pafosis Paulus ja su guoimmit borjjastedje Pergei, Pamfylias. Doppe Johannes earránii sudnos ja máhcai Jerusalemii. 14Paulus ja Barnabas jotkkiiga mátkki Perges ja olliiga Antiokiai Pisidias. Sabbahin soai manaiga synagogai ja čohkáneigga. 15
13,15
15,21
13,15 árvvosmahtti sániid sáhttá maid jorgaluvvot “neavva” ja “jeđđehus”. Vrd. 4,36; Hebr 13,22. ▶ ráva.Lága ja profehtaid lohkama maŋŋil synagoga ovdaolbmát cealkkihedje sudnuide: “Vieljažiiddán, jos dáhttubeahtti sárdnut searvegoddái juoga árvvosmahtti sániid, de sárdnu.” 1613,16 geat ballabehtet Ipmilis >10,2.Dalle Paulus čuožžilii, seavvilii gieđain ja sárdnugođii:

“Guldalehket mu, israellaččat ja dii geat ballabehtet Ipmilis! 17

13,17
2 Mos 6,6eč
Ipmil válljii min áhčiid go sii ledje Egyptas, vieris eatnamis, dagai sin stuorra álbmogin ja buvttii sin bajiduvvon gieđain doppe eret. 18
13,18
5 Mos 1,31
2,7
13,18 gillái iežas álbmoga gážžárvuođa Muhtun árat giehtačállosiin lea “anii sis fuola”.Sullii njealljelogi jagi son gillái iežas álbmoga gážžárvuođa dihte meahcis, 19
13,19
5 Mos 7,1
ja son duššadii Kanaanis čieža álbmoga ja juogadii daid eatnamiid árbin israellaččaide. 20
13,20
Duop 2,16
3,9
Dasa manne birrasii njeallječuođivihttalogi jagi. Das maŋŋil son attii sidjiide duopmáriid gitta profehta Samuela áiggi rádjái. 21
13,21
1 Sam 8–10
Go sii de sihte alcceseaset gonagasa, de Ipmil attii sidjiide Saula, Kiša bártni Benjamina čearddas, ja Saul lei gonagassan njealljelogi jagi. 22
13,22
1 Sam 13,14
16,12č
Sál 89,21
De Ipmil bijai su eret ja čuoččáldahtii sidjiide gonagassan Davida. Davida birra son attii maid duođaštusa: Mun lean gávdnan Davida, Isaja bártni, olbmá gii lea mu miela mielde. Son ollašuhttá mu dáhtu.

23

13,23
2 Sam 7,12
Jes 11,1
Davida nális Ipmil čuoččáldahtii lohpádusas mielde Israelii beasti, Jesusa. 24
13,24
Luk 3,3
Ovdal go son bođii, de Johannes lei sárdnidan jorgalusa gástta oppa Israela álbmogii. 25
13,25
Mark 1,7
Joh 1,20
Go Johannes lei ollašuhttán daguidis, de son celkkii: ‘Mun in leat dat geanin dii mu gáddibehtet. Mu maŋŋil boahtá dat gean gápmagiid mun in leat dohkálaš nuollat.’

26Vieljažiiddán, Abrahama náli bártnit, ja dii earát geat ballabehtet Ipmilis! Aiddo midjiide lea vuolggahuvvon dát bestojumi sáhka. 27

13,27
Joh 16,3
Apd 3,17
Jerusalema ássit ja sin oaivámuččat eai ádden gii Jesus lei. Sii dubmejedje su, muhto sii maiddái ollašuhtte profehtaid sániid mat lohkkojuvvojit juohke sabbaha. 28
13,28
Luk 23,18eč
Vaikko sii eai gávnnahan su sivalažžan mange jápmináššái, de sii dattetge ánuhedje Pilatusa goddit su. 29
13,29
Luk 23,50eč
Gal 3,13+
Go sii ledje ollašuhttán buot mii su birra lea čállojuvvon, de sii válde su vuolás ruossas ja bidje hávdái. 30
13,30
2,24+
Muhto Ipmil čuoččáldahtii su jábmiid luhtte. 31
13,31
1,38+
Son almmustuvai dasto máŋgga beaivvi áigge daidda geat ledje boahtán suinna Galileas Jerusalemii. Sii leat dál su duođašteaddjit álbmogii.

32

13,32
13,23
Moai sárdno didjiide buori sága: Maid Ipmil lohpidii min áhčiide, 33
13,33
Sál 2,7
Hebr 1,5
5,5
dan son lea ollašuhttán midjiide, sin mánáide. Son lea čuoččáldahttán Jesusa jábmiid luhtte, nugo daddjojuvvo nuppi sálmmas: Don leat mu bárdni, odne mun lean du riegádahttán. 34
13,34
Jes 55,3
Ja go Ipmil lea čuoččáldahttán Jesusa jábmiid luhtte, de Jesus ii goassege šat máhca guohcageapmái, dan Ipmil lea cealkán dáiguin sániiguin: Dan bassi ja nana lohpádusa maid mun adden Davidii, mun ollašuhtán didjiide. 35
13,35
Sál 16,10
Sonhan cealká eará čálabáikkis: Don it divtte iežat bassi bálvaleaddji oaidnit guohcageami. 36
13,36
2,29eč+
Go David lei bálvalan iežas áiggis Ipmila áigumuša, de son jámii; son dolvojuvvui áhčiidis báldii ja su rumaš guohcagii. 37Muhto son gean Ipmil čuoččáldahtii jábmiid luhtte, ii guohcagan. 38
13,38
2,38Rom 8,3
Dan dihte dihtet, vieljat, ahte su bokte gulahuvvo didjiide suttuid ándagassii addojupmi. Su bokte juohkehaš guhte osku, dahkkojuvvo vanhurskkisin 39
13,39
Rom 1,16č
10,4
buot das mas Mosesa láhka ii sáhttán dahkat vanhurskkisin. 40Váruhehket nappo, vai din ii deaivit dat maid profehtat leat cealkán:

41

13,41
Hab 1,5
Gehččet, dii badjelgeahččit,

ovddošehket ja duššet:

Mun dagan din beivviid dagu

masa dii ehpet jáhkáše,

jos muhtun dan didjiide muitalivččii.

42Go Paulus ja Barnabas vulggiiga synagogas, de olbmot bivde oažžut gullat sudnos dáid áššiid maiddái maŋit sabbaha. 43

13,43
11,23
13,43 ipmilbalolaš … oskui >2,11.Ja go olbmot das earránadde, de máŋggat juvddálaččat ja ipmilbalolaš báhkinat geat ledje jorgalan juvddálaččaid oskui, serve Paulusii ja Barnabasii. Soai sártnuiga singuin ja arvvosmahtiiga sin doallat gitta Ipmila árpmus.

44Maŋit sabbaha measta oppa gávpot čoagganii gullat Hearrá sáni. 45Muhto go juvddálaččat oidne olmmošeatnatvuođa, de sii gáđaštedje ja nággejedje Paulusa sániid vuostá ja hiddjidedje su. 46

13,46
Matt 21,43Apd 3,26
18,6
28,28
Rom 1,16
Dalle Paulus ja Barnabas dajaiga njuolga: “Buot ovddemus didjiide galggai sárdnidit Ipmila sáni. Muhto go juo dii hilgubehtet dan ehpetge ane iežadet dohkálažžan agálaš eallimii, de moai jorgaletne báhkiniid beallái. 47
13,47
Jes 49,6
Dasgo ná lea Hearrá gohččon:

Mun lean bidjan du álbmogiid čuovgan,

vai don buvttát bestojumi

gitta eatnama ravddaid rádjái.

48

13,48
11,18
Rom 8,29č
Go báhkinat dan gulle, de sii šadde illui ja rámidedje Hearrá sáni, ja buohkat geat ledje ásahuvvon agálaš eallimii, osko. 49Hearrá sátni viidánii miehtá dan guovllu.

5013,50 ipmilbalolaš >10,2.Muhto juvddálaččat háhttejedje allanálat ipmilbalolaš nissoniid ja gávpoga njunušolbmáid Paulusa ja Barnabasa vuostá, ja sii doarrádallagohte sudno ja ádje sudno eret dan guovllus. 51

13,51
Matt 10,14
Apd 18,6
13,51 savdnjileigga … julggiin symbolalaš dahku mii čájeha ahte olmmoš botke oktavuođa daiguin geat hilgot evangeliuma.Dalle soai savdnjileigga gavjja julggiin duođaštussan sin vuostá ja vulggiiga Ikonionii. 52Muhto máhttájeddjiid dievva lei illu ja Bassi Vuoigŋa.