Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
10

Peter ja Kornelius

10110,1 Kaisarea deaŧalaš hápmangávpot Gaskameara rittus, romalaš eatnanhearrá gávpot. Italialaš soahteveagaossodagas soahteveahka mas ledje sullii 600 olbmo, bestejuvvon Italias.Kaisareas lei olmmái gean namma lei Kornelius. Son bálvalii čuohtásaoaivámužžan nu gohčoduvvon Italialaš soahteveagaossodagas. 210,2 ipmilbalolaš báhkin gii doarjjui juvddálašvuođa, muhto ii lean birračuhppojuvvon. Vrd. 13,16.26.50; 16,14. attáldagaid >3,2.Son lei vuoiggalaš ja ipmilbalolaš nugo buohkat su dálus, attii valjis attáldagaid juvddálaččaide ja rohkadalai álelassii Ipmila.

310,3 ovccát diimmu sullii diibmu 15. idja ja beaivi.Muhtun beaivvi ovccát diimmu muttos son oinnii oainnáhusas čielgasit Ipmila eŋgela gii bođii su lusa ja celkkii: “Kornelius!” 4Kornelius gávkkai eŋgelii suorganemiin ja jearai: “Hearrá, maid don dáhtut?” Eŋgel vástidii: “Du rohkadusat ja attáldagat leat badjánan Ipmila ovdii, ja son lea muitán du. 5Vuolggat dál olbmáid Joppii viežžat Simona gii gohčoduvvo maid Peterin. 6

10,6
9,43
Son orru náhkkebárkejeaddji Simona luhtte gean viessu lea mearragáttis.” 7Go dat eŋgel gii sártnui Korneliusii lei mannan eret, de Kornelius rávkkai lusas bálvaleddjiinis guoktása ja áirasiinnis ovtta, vuoigatlaš soalddáha. 8Son muitalii sidjiide visot ja vuolggahii sin Joppei.

910,9 guđát diimmu sullii diibmu 12.Maŋit beaivvi go olbmát ledje mannamin ja ledje juo lahkaneamen gávpogii, de Peter gorgŋii guđát diimmu muttos viessodáhki ala rohkadallat. 10Son nealgugođii ja dáhtui oažžut juoidá borrat, muhto dan botta go biebmu ráhkaduvvui, son rohttašuvai Vuoiŋŋas. 11

10,11
Matt 3,16
Joh 1,51
Apd 7,56
Son oinnii almmi rahpasan, ja juoidá dego stuorra liinni mii njealji čiegas luitojuvvui eatnama ala. 12Das ledje juohkelágan eatnama eallit, njealjejuolggagat ja njoammut, ja almmi lottit. 13Ja jietna sártnui sutnje: “Peter, čuožžil! Njuova ja bora!” 14
10,14
3 Mos 11
Esek 4,14
Muhto Peter vástidii: “In eisege, Hearrá! Mun in leat goassege borran maidege mii lea eahpebassi dahje buhtismeahttun.” 15Dalle jietna sártnui sutnje nuppi geardde: “Maid Ipmil lea buhtistan, de dan ale don loga buhtismeahttumin.” 16Dát dáhpáhuvai golmma geardde, ja de liidni loktejuvvui fas albmái.

17Go Peter ain imaštalai maid su oainnáhus mearkkašii, de Korneliusa olbmát ihte poartta ovdii. Sii ledje jearahemiin gávdnan Simona viesu 18ja dihtoštedje dál alla jienain, leigo das orrumin Simon gii gohčoduvvui maid Peterin. 19

10,19
11,12
13,2
Go Peter ain suokkardii iežas oainnáhusa, de Vuoigŋa celkkii sutnje: “Golbma olbmá ohcet du. 20Doama vuolás ja mana sin mielde alege eahpit, dasgo mun lean vuolggahan sin.” 21Peter njiejai vuolás olbmáid lusa ja dajai: “Mun lean dat gean dii ohcabehtet. Mii dis lea áššin?” 22Olbmát vástidedje: “Bassi eŋgel lea almmustuvvan čuohtásaoaivámuš Korneliusii gii lea vuoiggalaš ja ipmilbalolaš olmmái ja geas lea buorre beaggin buot juvddálaččaid gaskkas. Eŋgel gohčui rávkat du iežas vissui ja gullat du sániid.” 23Dalle Peter siđai sin sisa iežas guossái.

Maŋit beaivvi Peter vulggii olbmáid mielde, ja Joppe vieljain soapmásat vulge suinna. 24Beaivvi maŋŋil sii jovde Kaisareai. Kornelius lei rávkan čoahkkái fulkkiidis ja lagamus ustibiiddis ja lei vuordimin sin. 25Go Peter lei mannamin sisa, de Kornelius bođii su ovddal, čippostii ja gopmirdii su julggiid ovdii. 26

10,26
14,15
Alm 19,10
Muhto Peter veahkehii su čuoččat ja dajai: “Čuožžil, munge lean dušše olmmoš.” 27De soai manaiga sártnu sisa. Doppe Peter oinnii ollu olbmuid čoahkis. 28
10,28
Joh 4,9
18,28
Apd 10,15
11,39
Son dajai sidjiide: “Dego diehtibehtet, de juvddálažžii lea heivemeahttun guoibmádallat geainnage gii gullá vierroálbmogii, ja galledit su. Muhto Ipmil lea čájehan munnje ahte ii oaččo ovttage olbmo gohččut eahpebassin dahje buhtismeahttumin. 29Dan dihte mun vulgenge biehttalkeahttá, go mu bohte viežžat. Ja dál mun dáhtošin diehtit, manne dii rávkkaidet mu deike.”

3010,30 ovccát diimmus >v. 3.Kornelius vástidii: “Golbma beaivvi dás ovdal aiddo dán muttos beaivvi, ovccát diimmus, mun ledjen rohkadallamin dáppe ruovttus. Dalle čuoččui fáhkkestaga mu ovddas olmmái geas ledje báitevaš biktasat, 31ja son celkkii: ‘Kornelius, Ipmil lea gullan du rohkadusa ja muitán du attáldagaid. 32Vuolggat dál sáni Joppei ja rávkka lusat Simona gii gohčoduvvo maiddái Peterin. Son orru náhkkebárkejeaddji Simona viesus mearragáttis.’ 33Mun vuolggahin dalán rávkat du, ja don dahket bures go bohtet. Dál mii buohkat leat dás Ipmila muođuid ovddas vai beassat gullat maid Hearrá lea gohččon du sárdnut.”

Petera sárdni Korneliusa viesus

34

10,34
5 Mos 10,17
Rom 2,11+
Dalle Peter sárdnugođii:

“Dál mun duođaid ádden ahte Ipmil ii geahča olbmuid hápmái, 35muhto dohkkeha juohke álbmogis dan gii sus ballá ja dahká su dáhtu. 36

10,36
Rom 5,1
Ef 2,14eč
Son vuolggahii Israela álbmogii sánis, gulahii ráfi sága maid Jesus Kristus lea buktán – son guhte lea buohkaid Hearrá.

37

10,37
Matt 4,12eč
Luk 23,5
Dii diehtibehtet mii lea dáhpáhuvvan vuos Galileas ja dasto miehtá Judea das maŋŋil go Johannes sárdnidii ja gásttašii. 38
10,38
Matt 3,16
4,23
12,28
Luk 4,18
Joh 3,2
Dii diehtibehtet mo Ipmil Bassi Vuoiŋŋain ja fámuin vuoiddai Jesusa, nasaretlačča. Son vádjolii miehtá eatnama ja dagai buriid ja buoridii buohkaid geat ledje šaddan beargalaga fámu vuollái, danin go Ipmil lei suinna. 39
10,39
5 Mos 21,22č
Apd 1,8+
10,39 murrii ruossa. Vrd. Apd 5,30; 1 Pet 2,24.Ja mii leat buot dan duođašteaddjit maid son dagai Judea eatnamis ja Jerusalemis. Su sii heaŋggastedje murrii ja godde, 40
10,40
Hos 6,2
Matt 16,21Apd 2,241 Kor 15,4eč
muhto Ipmil čuoččáldahtii su goalmmát beaivvi ja divttii su almmustuvvat, 41
10,41
Luk 24,3041eč
Joh 14,22
21,12č
Apd 1,4
ii oppa álbmogii, muhto duođašteddjiide geaid Ipmil ovdal lei válljen, midjiide geat boraimet ja jugaimet suinna das maŋŋil go son lei čuožžilan jábmiid luhtte. 42
10,42
Joh 5,22
Apd 17,31
Rom 14,9č
2 Tim 4,1
1 Pet 4,5
Son gohčui min sárdnidit álbmogii ja duođaštit ahte son lea dat gean Ipmil lea bidjan ealli olbmuid ja jábmiid duopmárin. 43
10,43
Jes 53,5č
Jer 31,34
Su birra buot profehtat duođaštit ahte juohkehaš gii osku sutnje, oažžu suttuidis ándagassii su nama fámus.”

44Go Peter lei ain sárdnumin, de Bassi Vuoigŋa bođii buohkaide geat gulle su sániid. 45Buot juvddálaš oskkolaččat geat ledje boahtán Petera mielde, hirpmástuvve sakka dan dihte go Bassi Vuoiŋŋa attáldat golggahuvvui maiddái báhkiniidda; 46

10,46
2,4
sii gulle sin sárdnumin gielaiguin ja máidnumin Ipmila. 47
10,47
8,36
Dalle Peter celkkii: “Dát olbmot leat ožžon Bassi Vuoiŋŋa nugo miige. Sáhttágo oktage gieldit sis čázi ja hehttet sin gásttašuvvomis?” 48Son gohčui gásttašit sin Jesus Kristusa nammii. Ja sii dáhtto su orrut doppe soames beivviid.

11

Peter Jerusalemis

111Apostalat ja vieljat miehtá Judea gulle ahte báhkinatge ledje váldán vuostá Ipmila sáni. 2Ja go Peter bođii Jerusalemii, de birračuhppojuvvon vieljat nákkáhalle suinna ja dadje: 3

11,3
10,27č
“Don leat galledan birračuohpakeahtes olbmuid ja boradan singuin.” 4Dalle Peter muitalii sidjiide gitta álggu rájes mo buot lei dáhpáhuvvan:

5

11,5
10,9eč
“Mun ledjen Joppe gávpogis ja rohkadallen. Go mun rohttašuvven Vuoiŋŋas, de mun oidnen oainnáhusa. Almmis luitojuvvui aiddo mu ovdii vulos juoga, dego stuorra liidni mii dollojuvvui njealji čiegas. 6Ja go mun gehččen mii dat lei, de mun áicen das buotlágán eatnama elliid, njealjejuolggagiid, spiriid ja njoammuid, ja almmi lottiid. 7Ja mun gullen jiena cealkimin: ‘Čuožžil, Peter! Njuova ja bora.’ 8Mun vástidin: ‘In eisege, Hearrá! Mu njálbmái ii leat goassege boahtán mihkkege mii lea eahpebassi dahje buhtismeahttun.’ 9Nuppádassii jietna sártnui almmis: ‘Maid Ipmil lea buhtistan, de ale don dan daja buhtismeahttumin.’ 10Dat dáhpáhuvai golmma geardde, ja de buot gessojuvvui ruoktot albmái.

1111,11 oruimet Muhtun giehtačállosiin lea “mun orron”.Aiddo dalle čužžo golbma olbmá dan viesu ovddas mas mii oruimet. Sii ledje vuolggahuvvon Kaisareas mu ságaide. 12Vuoigŋa gohčui mu vuolgit sin mielde eahpádusa haga. Dát guhtta vielja vulge maid muinna, ja mii manaimet dan olbmá vissui. 13Son muitalii midjiide ahte lei oaidnán iežas viesus eŋgela gii lei cealkán sutnje: ‘Vuolggat olbmáid Joppei viežžat Simona gii gohčoduvvo maid Peterin. 14Son sárdnu dutnje sániid mat bestet du ja oppa du dálu.’ 15

11,15
10,44
Ja go mun sárdnugohten, de Bassi Vuoigŋa bođii sidjiide nugo álggus midjiide. 16
11,16
1,5
Dalle mun muitájin maid Hearrá lei cealkán: ‘Johannes gásttašii čáziin, muhto dii gásttašuvvobehtet Bassi Vuoiŋŋain.’ 17
11,17
10,47
Jos nappo Ipmil lea addán sidjiide seamma attáldaga maid mii oaččuimet go oskugođiimet Hearrá Jesus Kristusii, mii mun lean ahte nagodivččen hehttet Ipmila?”

18

11,18
13,48
14,27
Go sii dan gulle, de sii lotkkodedje, máidno Ipmila ja dadje: “De lea nappo Ipmil addán maiddái báhkiniidda vejolašvuođa jorgalit ja eallit.”

Antiokia searvegoddi

19

11,19
8,14
Dat geat ledje bieđganaddan dan doarrádallama geažil mii álggii Stefanusa sorbmemis, vádjoledje gitta Foinikia, Kyprosa ja Antiokia rádjái, muhto sii eai sárdnidan sáni earáide go juvddálaččaide. 20Sin gaskkas ledje goit muhtun kyrenelaš ja kyproslaš olbmát geat dalle go bohte Antiokiai, sárdnidedje Hearrá Jesusa maiddái greikalaččaide. 21Hearrá giehta lei singuin, ja eatnat olbmot jorgaledje ja osko Hearrái. 22
11,22
8,14
Sáhka das bekkii Jerusalema searvegoddái, ja searvegoddi vuolggahii Barnabasa Antiokiai. 23
11,23
13,43
Go son bođii dohko ja oinnii maid Ipmila árbmu lei duddjon, de son illosii ja rávvii buohkaid bissut Hearrás olles váimmus. 24Danne go son lei buorre olmmái, dievva Bassi Vuoigŋa ja osku. Ja stuorra olmmošjoavku vuitojuvvui Hearrái.

25

11,25
9,30
Barnabas vulggii dasto Tarsosii ohcat Saula, 26ja go son gávnnai su, de son buvttii su Antiokiai. Dát guovttos barggaiga searvegottis olles jagi, ja ollu olbmot ožžo sudnos oahpahusa. Antiokias gohčoduvvojedje máhttájeaddjit vuosttaš geardde kristtalažžan.

27Daid áiggiid bohte Jerusalemis soames profehtat Antiokiai. 28

11,28
21,10
11,28 Klaudius romalaš keaisár 41–54 m.Kr.Okta sis, gean namma lei Agabos, dieđihii Vuoiŋŋa bokte ahte stuorra nealgi boahtá oppa máilbmái. Nu dáhpáhuvaige keaisár Klaudiusa áigge. 29Dalle máhttájeaddjit mearridedje vuolggahit veahki vieljaide geat ásse Judeas, dađe mielde go guhtege suittii. 30
11,30
12,25
11,30 vuorrasiidda kristtalaš searvegottiid jođiheaddjit. ▶ vuorrasat.Sii dahke nu ja vuolggahedje Barnabasa ja Saula doalvut attáldagaid searvegotti vuorrasiidda.

12

Peter gáddjojuvvo giddagasas

12112,1 gonagas Herodes Herodes Agrippa, gii álggahii vuosttaš politihkalaš doarrádallamiid kristtalaččaid vuostá. ▶ Herodesa sohka.Daid áiggiid gonagas Herodes válddii gitta muhtun searvegotti lahtuid ja illastii sin. 2

12,2
Mark 10,3539
12,2 Jakob apostal Jakob; gč. Matt 10,2.Son gottihii Jakoba, Johannesa vielja, mihkiin, 312,3 suvrutkeahtes láibbi basit Álggus dat lei eanandoalu ávvudeapmi mii bisttii ovtta vahku ja álggahuvvui beassážiiguin. ▶ suvrutkeahtes láibbi basit.ja go oinnii ahte juvddálaččat liikojedje dasa, de son válddii maiddái Petera gitta. Dalle ledje suvrutkeahtes láibbi basit. 4Herodes bijai Petera giddagassii ja gohčui njealji fáktajoavkku main guđesge ledje njeallje olbmá, fáktet su vurrolagaid. Son áiggui doalvut Petera álbmoga ovdii beassážiid maŋŋá. 5De Peter fáktejuvvui giddagasas, muhto searvegoddi rohkadalai áŋgirit Ipmila su ovddas.

6

12,6
5,18eč
16,25eč
Ihkku ovdal dan beaivvi go Herodes áiggui doalvut Petera duopmostuolu ovdii, Peter lei oađđimin guovtti soalddáha gaskkas. Son lei čadnojuvvon guvttiiguin láhkkiiguin, ja uvssa olggobealde ledje fávttat fáktemin giddagasa. 7Fáhkka su ovddas čuoččui Hearrá eŋgel ja lanjas báittii čuovga; eŋgel guoskkahii Petera gilgii, bovttii su ja celkkii: “Doama čuožžilit!” Láhkkit čoavdásedje Petera gieđain. 8Eŋgel celkkii: “Boahkánastte biktasiiddát ja cokka gápmagiid.” Peter dagai nu, ja eŋgel celkkii: “Nahket oalgebiktasa badjelasat ja čuovo mu.”

9Peter vulggii eŋgela mielde. Son ii goit fihtten ahte dat mii dáhpáhuvai, lei duohta, muhto gáttii dan oainnáhussan. 10Soai manaiga vuosttaš ja nuppi fáktensaji meattá ja bođiiga ruovdepoartta duohkai gokko beasai gávpogii. Dat rahpasii sudnuide iešalddes. Soai manaiga olggos ja vázzileigga geainnu ovddos guvlui, ja dalle eŋgel jávkkai. 11Dalle Peter dáikkihii ja dajai: “Dál mun duođaid dieđán mii dáhpáhuvai! Hearrá vuolggahii eŋgelis gádjut mu Herodesa gieđas ja buot das maid dát álbmot sávai munnje dáhpáhuvvat.”

1212,12 Johannesa … Markusin namahuvvo maiddái v. 25; 13,5.13; 15,37.39, sáhttá leat seammá olmmoš go Kol 4,10; 2 Tim 4,11; Filem 24; 1 Pet 5,13. ▶ Johannes.Go buot dát lei čielgan Peterii, de son vulggii Johannesa eatni Maria viesu guvlui, dan Johannesa gii gohčoduvvui Markusin. Dohko ledje eatnagat čoagganan rohkadallat. 13Peter goalkkuhišgođii portii, ja Rhode-nammasaš bálvánieida bođii guldalit. 14Go son dovdái Petera jiena, de son ilosmuvai nu ahte vajáldahtii rahpamis poartta, muhto viehkalii sisa muitalit ahte Peter lea čuožžumin poartta duohken. 15Sii dadje sutnje: “Don dájut!” Muhto go nieida nannii dan duohtan, de sii dadje: “Dat lea su eŋgel.” 16Peter goalkkuhii ain, ja go sii rabastedje ja oidne su, de sii hirpmástuvve sakka. 1712,17 Jakob Jesusa viellja, gii 40-logu gaskkamuttus lei okta Jerusalema searvegotti oaivámuččain. Vrd. 15,13; Gal 1,19.Peter sevii sin jávohuvvat ja muitalii, mo Hearrá lei buktán su olggos giddagasas. Son siđai sin muitalit Jakobii ja iežá vieljaide mii lei dáhpáhuvvan, ja de son vulggii eará báikái.

18Iđđedis šattai stuorra moivi soalddáhiid gaskkas. Gosa Peter lei šaddan? 19Go Herodes lei ozahan su iige fáhten, de son dutkkai fávttaid ja gohčui steavlidit sin. Dasto son vulggii Judeas ja orrui Kaisareai.

Herodes jápmá

20

12,20
1 Gon 5,911
Esek 27,17
Herodes lei guhká guoddán vaši Tyrosa ja Sidona olbmuide. Muhto dat vuolggahedje oktasaš áirasiid su lusa átnut ráfi, danin go dat ožžo eallámuša gonagasa eatnamis. Áirasat ožžo bealláseaset gonagasa gámmárbálvaleaddji Blastosa, 21ja de Herodes mearriduvvon beaivvi gárvodii gonagaslaš biktasiid, čohkánii truvdnosis ja sártnui áirasiidda almmolaččat. 22
12,22
Esek 28,2
Dalle olbmot čurvo: “Dat lea Ipmila jietna, iige olbmo!” 23
12,23
Dan 5,20
Dallánaga Hearrá eŋgel časkkii Herodesa, danin go son ii addán gudni Ipmilii. Máđut borre su, ja son jámii.

24

12,24
6,7+
Muhto Ipmila sátni ovdánii ja viidánii. 25
12,25
11,29č
Go Barnabas ja Saul leigga dolvon veahki Jerusalemii, de soai vulggiiga ruoktot ja válddiiga mielddiska Johannesa gii gohčoduvvui maiddái Markusin.