Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
23

Jošia ođasmahttá ipmilbálvalusa

231

23,1
2 Muit 34,29eč
Gonagas rávkkai lusas buot Juda ja Jerusalema vuorrasiid, ja sii čoagganedje su lusa. 223,2 lihtugirjji dán oktavuođas láhkagirji maid sii gávdne tempelis; gč. 22,8.Gonagas manai Hearrá vissui ja oktan suinna buot Juda olbmát ja Jerusalema ássit, báhpat ja profehtat ja oppa álbmot, sihke smávvát ja stuorrát. Son logai sin gullut oppa lihtugirjji mii lei gávdnon Hearrá viesus. 3
23,3
Jos 24,25
2 Muit 15,12
23,3 stoalppu gurrii >11,14.Gonagas čuoččahii stoalppu gurrii ja dagai lihtu Hearrá muođuid ovddas. Sii galge čuovvut Hearrá, doallat su báhkkomiid, gohččumiid ja mearrádusaid oppa váimmus ja oppa sielus ja doahttalit lihtu sániid mat ledje čállojuvvon dan girjái. Ja oppa álbmot guorrasii dan lihttui.

4

23,4
17,16
2 Muit 34,3eč
Gonagas gohčui bajimusbáhppa Hilkia ja su lagamus báhpaid ja uksafávttaid doalvut Hearrá tempelis eret buot biergasiid mat ledje dahkkojuvvon Baalii ja Ašerai ja buot almmivehkii. Son bolddii daid Jerusalema olggobealde Kedrona stelliin ja doalvvui daid gunaid Betelii. 5Son duššadii eatnamis eahpeipmiliid báhpaid geaid Juda gonagasat ledje ásahan boaldit oaffariid Juda gávpogiid ja Jerusalema birrasa dieváin. Báhpat ledje boaldán suovvasiid Baalii, beaivvážii, mánnui, nástegovaide ja oppa almmivehkii. 6Son doalvvui ašeračuoldda eret Hearrá tempelis Jerusalema olggobeallái Kedronleahkái. Doppe son bolddii čuoldda, mollii dan gavjan ja suhppii gavjja álbmoga hávdeeatnamii. 7
23,7
1 Gon 14,24
Son gaikkodii Hearrá tempela guoras fuorráolbmáid lanjaid main nissonat ledje gođđán gárvvuid Ašerai.

823,8 Geba rájes gitta Beer Šeba rádjái davvin gitta lulás Juda eatnamis. Geba lei Jerusalema davábealde. oaffardieváid oaffarbáikkit.Gonagas sirddii buot Juda gávpogiid báhpaid Jerusalemii, ja Geba rájes gitta Beer Šeba rádjái son duššadii ja garuhii oaffardieváid main báhpat ledje boaldán suovvasiid. Son duššadii maid oaffarsajiid gávpotoaivámuš Josua poartta guoras, dan gurut bealde poartaráigge sisa manadettiin. 9Muhto báhpat geat ledje oaffaruššan oaffardieváin, eai ožžon oaffaruššat oaffariid Hearrá áltára alde Jerusalemis. Sii ožžo goit borrat suvrutkeahtes láibbi ovttas eará báhpaiguin. 1023,10 Tofet báiki Hinnomleagis gos olbmot, kanaanlaš vieru mielde, oaffarušše mánáid. Vrd. Jer 7,31; 19,5č. ▶ Molok. bidjat … mannat dola čađa >16,3.Jošia duššadii ja garuhii maid Tofeta Hinnomleagis, vai ii oktage sáhtáše bálvalit Moloka ja bidjat bártnis dahje nieiddas mannat dola čađa. 11Son maid jávkadii heasttaid maid Juda gonagasat ledje vihahan beaivvážii ja ceggen Hearrá tempela uvssa lusa ovdašilljui lahka hoavvahearrá Natan-Meleka gámmára. Beaivvášvovnnaid son bolddii dolas.

12

23,12
2 Muit 30,14
Gonagas gaikkui áltáriid maid Juda gonagasat ledje huksen Ahasa loktalanja dáhki ala, ja maiddái áltáriid maid Manasse lei huksen Hearrá viesu goappáge ovdašilljui; son mollii daid dakka daid sajis ja suhppii daid gavjja Kedronleahkái. 1323,13 Gáđohusvárri bilkideaddji namma Oljovári lulábeale alážii; gosa Salomo lei huksen bassibáikkiid vieris ipmiliidda. ▶ Astarte, ▶ Milkom. Vrd. 1 Gon 11,5–7.Gonagas duššadii ja garuhii oaffardieváid mat ledje Jerusalemis nuorttas Gáđohusvári lulábealde. Salomo, Israela gonagas, lei huksen daid dieváid sidonlaččaid fastivuhtii Astartei, moablaččaid fastivuhtii Kemošii ja ammonlaččaid fastivuhtii Milkomii. 1423,14 olbmuid dávttiiguin dagai báikki buhtismeahttumin. Vrd. 4 Mos 19,11eč.Son mollii geađgebácciid ja njeiddii ašeračuolddaid, ja de son devddii daid sajiid olbmuid dávttiiguin.

15

23,15
1 Gon 12,32
Jošia duššadii maiddái áltára mii lei huksejuvvon Betelii, ja oaffardievá maid lei huksen Jeroboam, Nebata bárdni, son gii fillii Israela suddudit. Gonagas bolddii oaffardievá ja mollii dan gavjan. Son bolddii maid ašeračuoldda. 16
23,16
1 Gon 13,1eč
Go Jošia geahčai birra, de son oinnii váris hávddiid. Son vieččahii hávddiin dávttiid, ja de son duššadii ja garuhii áltára nu ahte bolddii dávttiid dan alde. Ná ollašuvai dat Hearrá sátni maid Ipmila olmmái lei gulahan. 17
23,17
1 Gon 13,30eč
Gonagas jearai: “Mii hávdemearkkaid lea duot maid mun oainnán duoppe?” Gávpoga olbmát vástidedje sutnje: “Dat lea dan Ipmila olbmá hávdi gii bođii Judas ja gulahii dan maid don dál leat dahkan Betela áltárii.” 18Gonagas dajai: “Diktet su vuoiŋŋadit, su dávttiid ii oaččo sirdit.” Nu sii dikte su dávttiid orrut, nu maiddái dan profehta dávttiid gii lei boahtán Samarias. 19Maiddái Samaria gávpogiin Jošia jávkadii buot oaffardieváid tempeliid maid Israela gonagasat ledje huksen ja nu moaráhuhttán Hearrá. Son dagai daidda seammá ládje go lei dahkan Betelis. 20
23,20
2 Muit 34,5č
Son gottii buot oaffardieváid báhpaid áltáriiddiset ala, ja áltáriid alde son bolddii olbmodávttiid. Dasto son máhcai Jerusalemii.

21

23,21
2 Muit 35,1eč
Gonagas gohčui dasto oppa álbmoga ná: “Dollet Hearrá, Ipmileattet, beassážiid nugo lea čállojuvvon dán lihtugirjái.” 22
23,22
2 Muit 35,18
Dakkár beassážat eai lean dollojuvvon dan rájes go duopmárat dubmejedje Israela, ii ovttage Israela iige Juda gonagasa áigge. 23Easkka gonagas Jošia gávccinuppelogát ráđđenjagi dollojuvvojedje dakkár beassážat Jerusalemis Hearrá gudnin. 2423,24 viessoipmiliid hebreagillii terafim, smávva ipmilgovat dahje bassi biergasat mat gulle bearrašii. Daid sáhtte atnit go dáhtto váldit mearkkaid. Vrd. 1 Mos 31,19; Duop 18; Esek 21,26.Jošia duššadii maiddái jábmiid mánideddjiid ja diehttis olbmuid, viessoipmiliid ja eahpeipmiliid ja buot fasttes ipmilgovaid mat ain ledje Juda eatnamis ja Jerusalemis. Nu son dáhtui ollašuhttit dan girjái čállojuvvon lága sániid maid báhppa Hilkia lei gávdnan Hearrá viesus. 25Ii goassege ovdal lean leamaš Jošia veardásaš gonagas, ii oktage gii oppa váimmustis, oppa sielustis ja oppa fámustis livččii dáhtton bálvalit Hearrá aiddo nugo Mosesa láhka gohčču. Su maŋŋilge ii leat leamaš oktage su veardásaš. 26
23,26
21,3eč
Almmatge Hearrá ii sožžon. Ain bulii su moarri mii lei cahkiidan Juda vuostái buot dan bahá dihte, mainna Manasse lei moaráhuhttán su. 27
23,27
1 Gon 8,29+
Hearrá celkkii: “Mun áján maiddái Juda eret muođuidan ovddas, nugo mun ádjen eret Israela. Mun hilggun Jerusalema, dan gávpoga maid mun ledjen válljen, ja tempela man birra mun celken: ‘Mu namma ássá das.’”

28Mii muđui lea muitalit Jošias, lea čállojuvvon Juda gonagasaid muitalusaid girjái.

29

23,29
2 Muit 35,20eč
Go Jošia ain lei ráđđemin, de farao Neko, Egypta gonagas, vulggii soahtat Assyria gonagasain Eufratetnui. Gonagas Jošia manai su ovddal vai beassá soahtat suinna, muhto farao gottii su Megiddo luhtte dallán go deaivvadii suinna. 30
23,30
2 Muit 36,1eč
Jer 22,11
Jošia bálvaleaddjit bukte jápma gonagasas vovnnaiguin Megiddos Jerusalemii ja hávdádedje su su iežas hávdái. Juda álbmot vuoiddai Jošia bártni Joahasa gonagassan áhčis maŋŋil.

Joahas Juda gonagassan

31

23,31
24,18
Joahas lei guoktelogigolmmajahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis golbma mánu. Su eadni lei libnalaš Hamutal, Jeremia nieida. 32Joahas dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, aiddo nugo su áhčit ledje dahkan. 33
23,33
Esek 19,4
23,33 Ribla gávpot Orontesjoga gáttis aramealaččaid Hamat-nammasaš riikkas Damaskusa davábealde. taleantta su. 34,2 kg.Farao Neko bijai su giddagassii Riblas Hamata eatnamis, amas šat ráđđet gonagassan Jerusalemis. Farao bijai Judai ráŋggáštusvearu, čuođi taleantta silbba ja taleantta golli. 34
23,34
Jer 22,12
23,34 Eljakim Namma mearkkaša “Ipmil čuoččáldahttá”. Jojakim Namma mearkkaša “Hearrá čuoččáldahttá”.Farao Neko dagai Jošia bártni Eljakima gonagassan áhčis sadjái ja gohčui su Jojakimin. Nu Joahas gárttai Egyptii, ja dohko son jámii. 35
23,35
15,20
Jojakim mávssii faraoi silbba ja golli. Son fertii vearuhit iežas eatnama vai sáhtii máksit vearu maid farao gáibidii. Son čokkii olbmuin silbba ja golli dan mielde maid iešguhtege suittii addit, ja mávssii vearu farao Nekoi.

Jojakim Juda gonagassan

36

23,36
2 Muit 36,5eč
Jojakim lei guoktelogiviđajahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis oktanuppelohkái jagi. Su eadni lei rumalaš Sebuda, Pedaja nieida. 37Jojakim dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, aiddo nugo su áhčit ledje dahkan.

24

241Go Jojakim lei ráđđemin, de Nebukadnesar, Babylona gonagas, fallehii Juda. Jojakim šattai su vuollásažžan, muhto golmma jagi geažes son stuimmáskii gonagasa vuostá. 2Dalle Hearrá vuolggahii Jojakima vuostá kaldealaččaid, aramealaččaid, moablaččaid ja ammonlaččaid speadjárjoavkkuid. Hearrá vuolggahii daid duššadit Juda, nugo Hearrá lei sárdnon bálvaleddjiidis, profehtaid, bokte. 3

24,3
21,10eč
Jer 15,4
Dat mii dáhpáhuvai Judai, lei Hearrá dáhttu. Hearrá jávkadii Juda muođuidis ovddas Manasse suttuid dihte 4
24,4
21,16
ja maiddái danne go Manasse lei golggahan vigihis vara ja deavdán dainna Jerusalema. Dan Hearrá ii dáhtton addit ándagassii.

5Mii muđui lea muitalit Jojakimis ja su daguin, lea čállojuvvon Juda gonagasaid muitalusaid girjái. 6Jojakim manai vuoiŋŋadit áhčiidis lusa, ja su maŋŋil šattai gonagassan su bárdni Jojakin.

724,7 Egyptajogaža >4 Mos 34,5.Egypta gonagas ii šat vuolgán iežas eatnamis, dasgo Babylona gonagas lei váldán buot su ovddeš eatnamiid Egyptajogaža rájes gitta Eufrateanu rádjái.

Jojakin Juda gonagassan. Jerusalem váldojuvvo

8

24,8
2 Muit 36,9
Jojakin lei gávccinuppelotjahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis golbma mánu. Su eadni lei jerusalemlaš Nehušta, Elnatana nieida. 9Jojakin dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, aiddo nugo su áhčči lei dahkan. 1024,10 Daid áiggiid 598 o.Kr.Daid áiggiid Babylona gonagasa Nebukadnesara olbmát fallehedje Jerusalema ja birastahtte dan. 11Go Nebukadnesara olbmát ledje birastahttimin gávpoga, de son ieš bođii dohko. 12
24,12
Jer 22,24eč
Dalle Jojakin, Juda gonagas, bođii gávpogis Babylona gonagasa lusa, ja oktan suinna su eadni ja su bálvaleaddjit, oaivámuččat ja hoavvaolbmát. Babylona gonagas válddii Jojakina fáŋgan gávccát ráđđenjagistis. 13
24,13
18,16
2 Muit 36,10
Son doalvvui buot Hearrá tempela ja gonagasa šloahta dávviriid ja válddii buot gollegálvvuid maid Israela gonagas Salomo lei duddjohan Hearrá tempelii. Buot dáhpáhuvai nugo Hearrá lei cealkán. 14Nebukadnesar doalvvui eret fáŋgan oppa Jerusalema, buot dan oaivámuččaid ja jábálaš olbmuid, logiduhát fáŋgga, ja buot duojáriid ja rávdiid. Dušše álbmoga geafimusat báhce. 15
24,15
Jer 24,1
29,2
Nebukadnesar doalvvui Jojakina fáŋgan Babylonii, ja dohko son doalvvui maid gonagasa eatni, áhkáid ja hoavvaolbmáid. Son sirddii Jerusalemis Babylonii maiddái buot eatnama veagalaččaid 16ja jábálaččaid, oktiibuot čiežaduhát olbmo, ja vel duhát duojára ja rávdi geat buohkat ledje hárjánan soahteolbmát. Buot dáid olbmuid Babylona gonagas doalvvui iežas eatnamii fáŋgan. 17
24,17
Jer 37,1eč
24,17 Mattanja Namma mearkkaša “Hearrá attáldat”. Sidkia Namma mearkkaša “Hearrá lea mu vanhurskkisvuohta”.Jerusalemii son bijai Jojakina sadjái gonagassan su áhči vielja Mattanja ja nuppástuhtii su nama Sidkian.

Sidkia Juda gonagassan. Juda váldojuvvo

18

24,18
23,31
Jer 52,1eč
Sidkia lei guoktelogiovttajahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis oktanuppelohkái jagi. Su eadni lei libnalaš Hamutal, Jeremia nieida. 19Son dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, aiddo nugo Jojakin lei dahkan. 20
24,20
Esek 17,15
Danin go Hearrá lei moaráhuvvan Jerusalemii ja Judai, de daidda geavai nugo geavai, ja maŋimuš son suhppii daid eret muođuidis ovddas.

Sidkia stuimmáskii Babylona gonagasa vuostái.

25

251

25,1
2 Muit 36,17eč
Jer 39,1eč
52,4eč
Su ovccát ráđđenjagi, dan logát mánu logát beaivvi Babylona gonagas Nebukadnesar bođii oppa soahteveagainis Jerusalema poarttaid ovdii ja dagai dasa soahtesiidda. Gávpoga birra huksejuvvojedje birastahttinčomat, 225,2 Sidkia oktanuppelogát ráđđenjagi 587 o.Kr.ja gávpot lei dasto birastahttojuvvon gitta gonagas Sidkia oktanuppelogát ráđđenjagi rádjái. 3Gávpogis šattai garra nealgi, iige olbmuin lean šat láibi. Dan jagi njealját mánu ovccát beaivvi 4vašálaš bahkkii gávpogii, muhto buot soahteolbmát besse báhtarit ihkku guovtti muvrra gaskka dan poartta ráigge mii lei gonagasa gilvvagárddi buohta. Gonagas báhtarii olbmáidisguin Jordanleagi guvlui, 5muhto kaldealaččaid soahteveahka doarridišgođii gonagasa ja juvssai su Jeriko duolbadasas. Oppa su soahteveahka lei dalle juo bieđganan su luhtte. 6
25,6
2 Muit 36,13
Esek 17,15eč
25,6 Ribla >23,33.Kaldealaččat dohppejedje Sidkia ja dolvo su Babylona gonagasa lusa Riblai. Doppe sutnje celkojuvvui duopmu. 7
25,7
Esek 12,13
Sidkia bártnit goddojuvvojedje su oaidnut, ja dasto son ieš čalmmehuhttojuvvui. Son čadnojuvvui bronsaláhkkiiguin ja dolvojuvvui Babylonii.

Tempel duššaduvvo. Álbmot sirdojuvvo Babylonii

8Viđát mánu čihččet beaivvi, Babylona gonagasa Nebukadnesara ovccinuppelogát ráđđenjagi, gonagasa heaggafávttaid oaivámuš Nebusaradan bođii Jerusalemii. 9

25,9
Esra 5,12
Son bolddii Hearrá tempela ja gonagasa šloahta ja buot Jerusalema viesuid, buot stuorráid viesuid son buollahii. 10Kaldealaččaid soahteveahka mii heaggafávttaid oaivámuččas lei mielde, gaikkui eatnamii Jerusalema muvrraid. 11Heaggafávttaid oaivámuš Nebusaradan doalvvui eret fáŋgan álbmoga bázahasage mii vel lei gávpogis. Son doalvvui daidge geat ledje mannan Babylona gonagasa beallái, ja buot gávpoga duojáriid. 12Muhtumiid eatnama geafimusain heaggafávttaid oaivámuš divttii báhcit bargat viidnegárddiid ja bealdduid.

13

25,13
Jer 27,19eč
25,13 bronsabácciid … bronssa Vrd. 1 Gon 7,13–51.Kaldealaččat cuvkejedje Hearrá tempela bronsabácciid, bevddiid ja bronsameara ja dolvo bronssa Babylonii. 14Sii válde maiddái lihtiid, gutnagoaivuid, niibbiid, gohpuid ja buot bronsalihtiid mat ledje adnojuvvon ipmilbálvalusas. 15Heaggafávttaid oaivámuš válddii maiddái dollalihtiid ja oaffarlihtiid mat ledje čielga gollis dahje silbbas. 16Dan guovtti báccis, mearas ja bevddiin maid Salomo lei duddjohan Hearrá tempelii, lei nu ollu bronsa ahte dat ii lean vihkkemis. 17
25,17
2 Muit 3,15
Jer 52,21eč
25,17 gávccinuppelohkái állana sullii 9 mehtera. golbma állana sullii 1,5 mehtera.Guktot báccit ledje gávccinuppelohkái állana guhku. Bázzeoaivvit mat ledje golbma állana alu, ledje maid bronssas, ja bronssas ledje maid bonjishearvvat ja granáhtaehpelat bázzeoivviid birra. 18Heaggafávttaid oaivámuš válddii mielddis bajimusbáhppa Seraja, su vuolit báhpa Sefanja ja golbma uksafávtta. 19Gávpogis son válddii mielddis hoavvaolbmá gii lei soahteveaga oaivámuš, vihtta gonagasa lagas olbmá geat ain ledje gávpogis ja soahteveaga oaivámučča čálli gean bargun lei čálihit álbmoga soahtevehkii, ja velá guhttalogi olbmá eatnama álbmogis geat muđui ledje gávpogis. 20Buot daid heaggafávttaid oaivámuš Nebusaradan válddii mielddis ja doalvvui Babylona gonagasa lusa Riblai. 21Riblas, Hamata eatnamis, Babylona gonagas dasto gottihii sin. Nu Juda álbmot dolvojuvvui eret iežas eatnamis.

Gedalja ráđđe Juda

22

25,22
Jer 40,5
Babylona gonagas Nebukadnesar bijai Gedalja, Šafana bártni Ahikama bártni, ráđđet dan oasi álbmogis mii vel lei báhcán Juda eatnamii, daid geaid son lei guođđán dohko. 23
25,23
Jer 40,7–41,18
Go soahteveagaid oaivámuččat ja sin olbmát gulle ahte Babylona gonagas lei bidjan Gedalja ráđđet, de sii bohte álbmogassii Gedalja lusa Mispai. Oaivámuččat ledje Ismael, Netanja bárdni, Johanan, Kareaha bárdni, netofalaš Seraja, Tanhumeta bárdni, ja Jaasanja gean áhčči lei Maaka olmmoš. 24Gedalja vuortnui sidjiide ja sin olbmáide: “Allet bala kaldealaččaid bálvaleddjiin. Orrot eatnamis ja bálvalehket Babylona gonagasa, de didjiide geavvá bures.” 25Muhto čihččet mánus dohko bođii Ismael, Elišama bártni Netanja bárdni, gii gulai gonagaslaš sohkii. Sus ledje mielde logi olbmá, ja sii časke jámas Gedalja ja daid Juda olbmáid ja kaldealaččaid geat ledje su luhtte Mispas. 26Dalle oppa álbmot, sihke smávvát ja stuorrát, ja maiddái soahteveaga oaivámuččat, vulge Egyptii, dasgo sii balle kaldealaččain.

Jojakin árpmihuvvo

27

25,27
Jer 52,31eč
Go Juda gonagas Jojakin lei leamaš fáŋgan golbmalogiguhtta jagi, de Babylona gonagas Evil-Merodak árpmihii su ja luittii su giddagasas. Dalle Evil-Merodak šattai gonagassan, ja dat dáhpáhuvai dan jagi guoktenuppelogát mánu guoktelogičihččet beaivvi. 28Babylona gonagas sártnui Jekonjain ustitlaččat ja bijai su čohkkát boaššolebbui eará gonagasaid geat ledje su luhtte Babylonis. 29
25,29
2 Sam 9,7
1 Gon 2,7
Jojakin oaččui nuollat fáŋgagárvvu ja beasai borrat gonagasa beavddis nu guhká go elii. 30Gonagasas attii sutnje bissovaš ealáhusa, ja son oaččui buot eallinbeivviidis dan maid dárbbašii.