Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
21

Manasse Juda gonagassan

211

21,1
2 Muit 33,1eč
Manasse lei guoktenuppelotjahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis vihttalogivihtta jagi. Su eatni namma lei Hefsi-Bah. 2
21,2
16,3
Manasse dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin. Son dagai seammá fastivuođaid go dat álbmogat maid Hearrá lei ádján israellaččaid ovddas. 3
21,3
1 Gon 16,32č
2 Gon 17,16
Son huksii ođđasis oaffarbáikkiid maid su áhčči Hiskia lei duššadan, ráhkadii áltáriid Baalii ja dagai maid ašeračuoldda Israela gonagasa Ahaba láhkái. Son gopmirdii ja bálvalii oppa almmiveaga 4
21,4
5 Mos 12,5
ja huksii daidda áltáriid Hearrá tempelii, vaikko Hearrá lei cealkán: “Jerusalema mun dagan iežan nama ássansadjin.” 5
21,5
23,12
21,5 almmivehkii almmi veahka.Hearrá tempela goappáge ovdašilljui son huksii áltáriid oppa almmivehkii. 6
21,6
3 Mos 18,21
2 Gon 23,24
21,6 bijai … dola čađa >16,3.Manasse bijai bártnis mannat dola čađa, noaiddástalai ja diiddastalai ja bivddii neavvagiid jábmiid mánideddjiin ja einnosteddjiin. Son dagai ollu mii lei bahá Hearrá čalmmiin ja moaráhuhtii su. 7
21,7
1 Gon 8,29
9,3
Son ráhkadahtii Ašeračuoldda ja ceggii dan tempelii, vaikko Hearrá lei cealkán Davidii ja su bárdnái Salomoi: “Dán vissui ja Jerusalemii maid mun lean válljen buot Israela čearddain, mun bijan iežan nama agálaččat. 8Mun in šat goassege áje israellaččaid eret eatnamis maid mun adden sin áhčiide, jos sii fal doahttalit mu gohččumiid ja dollet dárkilit lága maid mu bálvaleaddji Moses attii sidjiide.” 9Muhto sii eai dáhtton guldalit. Manasse fillii sin dahkat eambbo bahá go ledje dahkan dat álbmogat maid Hearrá lei duššadan israellaččaid ovddas.

10Dalle Hearrá sártnui bálvaleddjiidis, profehtaid, bokte. Son celkkii: 11

21,11
Jer 15,4
“Manasse, Juda gonagas, lea dáid fastivuođaiguin dahkan eambbo bahá go amorlaččat dolin, ja eahpeipmiliiddisguin son lea fillen maiddái Juda suddudit. 12
21,12
1 Sam 3,11
Jer 19,3
Dan dihte Hearrá, Israela Ipmil, cealká ná: Mun dagahan Jerusalemii ja Judai dakkár oasehisvuođa ahte juohkehaččas gii dan gullá, čudjet goappašagat bealjit. 13
21,13
10,1117
17,623
Jes 34,11
Mun mihtidan Jerusalema seammá mihttobáttiin go Samaria ja vihkken dan seammá veavttain go Ahaba soga. Nugo biebmogárri sihkastuvvo ráinnasin ja jorgaluvvo gopmut, nu mun sihkastan guorusin Jerusalema. 14Mun hilggun iežan álbmoga bázahasa ja attán dan dan vašálaččaid gihtii, nu ahte sii šaddet vašálaččaideaset sálašin ja stajádussan. 15Dasgo sii leat dahkan dan mii lea bahá mu čalmmiin ja leat moaráhuhttán mu dan beaivvi rájes go sin áhčit vulge Egyptas, ja moaráhuhttet mu vel dán beaivvige.”

16

21,16
24,4
Dasa lassin ahte Manasse fillii Juda suddudit ja dahkat dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, de son golggahii nu ollu vigihis vara ahte dat devddii oppa Jerusalema.

17

21,17
2 Muit 33,18eč
Mii muđui lea muitalit Manasses, su daguin ja suttuin, lea čállojuvvon Juda gonagasaid muitalusaid girjái. 18Manasse manai vuoiŋŋadit áhčiidis lusa ja hávdáduvvui gonagasa šloahta gurrii Ussa gilvvagárdái. Su maŋŋil šattai gonagassan su bárdni Amon.

Amon Juda gonagassan

19

21,19
2 Muit 33,21eč
Amon lei guoktelogiguovttejahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis guokte jagi. Su eadni lei jotbalaš Mešullemet, Harusa nieida. 20Son dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, nugo su áhčči Manasse lei dahkan. 21Son vádjolii dan geainnu man su áhčči lei vádjolan, ja bálvalii seammá eahpeipmiliid go su áhčči ja gopmirdii daid. 22Son hilggui Hearrá, áhčiidis Ipmila, iige vádjolan Hearrá geainnu. 23Amona bálvaleaddjit dahke suollemas lihtu su vuostá ja godde su gonagasa šlohttii. 24Muhto Juda álbmot gottii buohkaid geat ledje searvan suollemas lihttui gonagas Amona vuostá, ja dagai su bártni Jošia gonagassan su maŋŋil.

25Mii muđui lea muitalit Amonis, lea čállojuvvon Juda gonagasaid muitalusaid girjái. 26Son hávdáduvvui iežas hávdái Ussa gilvvagárdái. Su maŋŋil šattai gonagassan su bárdni Jošia.

22

Jošia Juda gonagassan

221

22,1
2 Muit 34,1eč
Jošia lei gávccijahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis golbmalogiokta jagi. Su eadni lei boskatlaš Jedida, Adaja nieida. 2Son dagai dan mii lea riekta Hearrá čalmmiin. Son vádjolii ollásit áhčis Davida geainnu iige spiehkastan das ii olgeš iige gurut beallái.

Tempelis gávdno láhkagirji

3Gávccinuppelogát ráđđenjagistis gonagas Jošia vuolggahii Hearrá tempelii čálli Šafana, Mešullama bártni Asalja bárdni. Son dajai: 4

22,4
12,9eč
“Mana bajimusbáhppa Hilkia lusa ja gohčo su čohkket ruđaid mat leat buktojuvvon Hearrá tempelii, buot ruđaid maid uksafávttat leat čoaggán álbmogis. 5Son galgá addit ruđaid hoavddaide geat gozihit Hearrá tempela divodanbargguid. Sii galget máksit ruđain bargiide geat leat divvumin Hearrá tempelis dan mii lea billašuvvan. 6Dain galgá máksit snihkkáriid, huksejeddjiid ja muvrráriid bálkká, ja ruđain galgá maid háhkat muora ja čullojuvvon geđggiid tempela divvumii. 7Allet gáibit sis čilgehusa dain ruđain mat sidjiide leat oskkilduvvon, dasgo sidjiide sáhttá luohttit.”

8

22,8
2 Muit 34,14
22,8 láhkagirjji jáhkkimis láhkačoakkáldat mas lea oktavuohta 5. Mosesa girjái.Bajimusbáhppa Hilkia dajai čálli Šafanii: “Mun gávdnen Hearrá tempelis láhkagirjji.” Hilkia attii girjji Šafanii, ja son logai dan. 9Dasto čálli Šafan máhcai gonagasa lusa ja muitalii sutnje: “Du bálvaleaddjit leat váldán ruđaid mat tempelis ledje, ja addán daid hoavddaide geat gozihit bargguid Hearrá tempelis.” 10Čálli Šafan muitalii vel gonagassii ahte báhppa Hilkia lei addán sutnje girjji. Son logai dan gonagassii. 11Go gonagas gulai láhkagirjji sániid, de son gaikkodii biktasiiddis. 12Son dajai báhppa Hilkiai ja Šafana bárdnái Ahikamii, Mikaja bárdnái Akborii, čálli Šafanii ja hoavvaolbmásis Asajai: 13
22,13
2 Muit 34,21eč
“Mannet jearrat Hearrás maid mii galgat dahkat, go dát girji lea gávdnon. Jerret dan mu ja mu álbmoga beales, jerret oppa Juda beales. Hearrá moarri lea stuoris; dat lea cahkiidan min vuostái, dasgo min áhčit eai leat doahttalan dán girjji sániid eaige leat dahkan buot mii lea čállojuvvon dasa min várás.”

1422,14 ođđa gávpotoasis boares gávpoga oarjjabealde.Dalle báhppa Hilkia, Ahikam, Akbor, Šafan ja Asaja vulge gullat Hulda, profehtanissona, gean boadnjá lei bivttaslanja fuolaheaddji Šallum, Harhasa bártni Tikva bárdni. Profehta ásai Jerusalema ođđa gávpotoasis. Go sii ledje muitalan áššiset sutnje, 15de son dajai sidjiide: “Ná cealká Hearrá, Israela Ipmil: Muitalehket dan olbmái gii vuolggahii din mu lusa, 16dán Hearrá sáni: ‘Mun divttán lihkuhisvuođa deaividit dán báikki ja dan ássiid, aiddo nugo daddjojuvvo dan girjjis maid Juda gonagas dál lea lohkan. 17Sii leat hilgon mu ja cahkkehan oaffardola eará ipmiliidda ja moaráhuhttán mu gieđaideaset daguiguin. Mu moarri lea cahkiidan dán báikki vuostá iige čáskka.’ 18Muhto go Juda gonagas lea vuolggahan din jearrat Hearrá dáhtu, de dadjet sutnje: Ná cealká Hearrá, Israela Ipmil: ‘Don leat gullan mu sániid, 19ja du váibmu lea njuorranan. Don leat vuolidan iežat Hearrá ovddas go gullet maid mun lean sárdnon dán báikki ja dan ássiid vuostá. Don leat gaikkodan biktasiiddát ja čirron mu muođuid ovddas go gullet, mo dát báiki oktan ássiidisguin heavahuvvo ja šaddá hirbman ja garrusátnin. Danin munge gulan du, cealká Hearrá. 20

22,20
1 Gon 21,29
Mun čohkken du áhčiidat lusa, ja don beasat hávdái ráfis. Don it dárbbaš oaidnit lihkuhisvuođa man mun divttán deaividit dán báikki.’” Dán vástádusa sii bukte gonagassii.

23

Jošia ođasmahttá ipmilbálvalusa

231

23,1
2 Muit 34,29eč
Gonagas rávkkai lusas buot Juda ja Jerusalema vuorrasiid, ja sii čoagganedje su lusa. 223,2 lihtugirjji dán oktavuođas láhkagirji maid sii gávdne tempelis; gč. 22,8.Gonagas manai Hearrá vissui ja oktan suinna buot Juda olbmát ja Jerusalema ássit, báhpat ja profehtat ja oppa álbmot, sihke smávvát ja stuorrát. Son logai sin gullut oppa lihtugirjji mii lei gávdnon Hearrá viesus. 3
23,3
Jos 24,25
2 Muit 15,12
23,3 stoalppu gurrii >11,14.Gonagas čuoččahii stoalppu gurrii ja dagai lihtu Hearrá muođuid ovddas. Sii galge čuovvut Hearrá, doallat su báhkkomiid, gohččumiid ja mearrádusaid oppa váimmus ja oppa sielus ja doahttalit lihtu sániid mat ledje čállojuvvon dan girjái. Ja oppa álbmot guorrasii dan lihttui.

4

23,4
17,16
2 Muit 34,3eč
Gonagas gohčui bajimusbáhppa Hilkia ja su lagamus báhpaid ja uksafávttaid doalvut Hearrá tempelis eret buot biergasiid mat ledje dahkkojuvvon Baalii ja Ašerai ja buot almmivehkii. Son bolddii daid Jerusalema olggobealde Kedrona stelliin ja doalvvui daid gunaid Betelii. 5Son duššadii eatnamis eahpeipmiliid báhpaid geaid Juda gonagasat ledje ásahan boaldit oaffariid Juda gávpogiid ja Jerusalema birrasa dieváin. Báhpat ledje boaldán suovvasiid Baalii, beaivvážii, mánnui, nástegovaide ja oppa almmivehkii. 6Son doalvvui ašeračuoldda eret Hearrá tempelis Jerusalema olggobeallái Kedronleahkái. Doppe son bolddii čuoldda, mollii dan gavjan ja suhppii gavjja álbmoga hávdeeatnamii. 7
23,7
1 Gon 14,24
Son gaikkodii Hearrá tempela guoras fuorráolbmáid lanjaid main nissonat ledje gođđán gárvvuid Ašerai.

823,8 Geba rájes gitta Beer Šeba rádjái davvin gitta lulás Juda eatnamis. Geba lei Jerusalema davábealde. oaffardieváid oaffarbáikkit.Gonagas sirddii buot Juda gávpogiid báhpaid Jerusalemii, ja Geba rájes gitta Beer Šeba rádjái son duššadii ja garuhii oaffardieváid main báhpat ledje boaldán suovvasiid. Son duššadii maid oaffarsajiid gávpotoaivámuš Josua poartta guoras, dan gurut bealde poartaráigge sisa manadettiin. 9Muhto báhpat geat ledje oaffaruššan oaffardieváin, eai ožžon oaffaruššat oaffariid Hearrá áltára alde Jerusalemis. Sii ožžo goit borrat suvrutkeahtes láibbi ovttas eará báhpaiguin. 1023,10 Tofet báiki Hinnomleagis gos olbmot, kanaanlaš vieru mielde, oaffarušše mánáid. Vrd. Jer 7,31; 19,5č. ▶ Molok. bidjat … mannat dola čađa >16,3.Jošia duššadii ja garuhii maid Tofeta Hinnomleagis, vai ii oktage sáhtáše bálvalit Moloka ja bidjat bártnis dahje nieiddas mannat dola čađa. 11Son maid jávkadii heasttaid maid Juda gonagasat ledje vihahan beaivvážii ja ceggen Hearrá tempela uvssa lusa ovdašilljui lahka hoavvahearrá Natan-Meleka gámmára. Beaivvášvovnnaid son bolddii dolas.

12

23,12
2 Muit 30,14
Gonagas gaikkui áltáriid maid Juda gonagasat ledje huksen Ahasa loktalanja dáhki ala, ja maiddái áltáriid maid Manasse lei huksen Hearrá viesu goappáge ovdašilljui; son mollii daid dakka daid sajis ja suhppii daid gavjja Kedronleahkái. 1323,13 Gáđohusvárri bilkideaddji namma Oljovári lulábeale alážii; gosa Salomo lei huksen bassibáikkiid vieris ipmiliidda. ▶ Astarte, ▶ Milkom. Vrd. 1 Gon 11,5–7.Gonagas duššadii ja garuhii oaffardieváid mat ledje Jerusalemis nuorttas Gáđohusvári lulábealde. Salomo, Israela gonagas, lei huksen daid dieváid sidonlaččaid fastivuhtii Astartei, moablaččaid fastivuhtii Kemošii ja ammonlaččaid fastivuhtii Milkomii. 1423,14 olbmuid dávttiiguin dagai báikki buhtismeahttumin. Vrd. 4 Mos 19,11eč.Son mollii geađgebácciid ja njeiddii ašeračuolddaid, ja de son devddii daid sajiid olbmuid dávttiiguin.

15

23,15
1 Gon 12,32
Jošia duššadii maiddái áltára mii lei huksejuvvon Betelii, ja oaffardievá maid lei huksen Jeroboam, Nebata bárdni, son gii fillii Israela suddudit. Gonagas bolddii oaffardievá ja mollii dan gavjan. Son bolddii maid ašeračuoldda. 16
23,16
1 Gon 13,1eč
Go Jošia geahčai birra, de son oinnii váris hávddiid. Son vieččahii hávddiin dávttiid, ja de son duššadii ja garuhii áltára nu ahte bolddii dávttiid dan alde. Ná ollašuvai dat Hearrá sátni maid Ipmila olmmái lei gulahan. 17
23,17
1 Gon 13,30eč
Gonagas jearai: “Mii hávdemearkkaid lea duot maid mun oainnán duoppe?” Gávpoga olbmát vástidedje sutnje: “Dat lea dan Ipmila olbmá hávdi gii bođii Judas ja gulahii dan maid don dál leat dahkan Betela áltárii.” 18Gonagas dajai: “Diktet su vuoiŋŋadit, su dávttiid ii oaččo sirdit.” Nu sii dikte su dávttiid orrut, nu maiddái dan profehta dávttiid gii lei boahtán Samarias. 19Maiddái Samaria gávpogiin Jošia jávkadii buot oaffardieváid tempeliid maid Israela gonagasat ledje huksen ja nu moaráhuhttán Hearrá. Son dagai daidda seammá ládje go lei dahkan Betelis. 20
23,20
2 Muit 34,5č
Son gottii buot oaffardieváid báhpaid áltáriiddiset ala, ja áltáriid alde son bolddii olbmodávttiid. Dasto son máhcai Jerusalemii.

21

23,21
2 Muit 35,1eč
Gonagas gohčui dasto oppa álbmoga ná: “Dollet Hearrá, Ipmileattet, beassážiid nugo lea čállojuvvon dán lihtugirjái.” 22
23,22
2 Muit 35,18
Dakkár beassážat eai lean dollojuvvon dan rájes go duopmárat dubmejedje Israela, ii ovttage Israela iige Juda gonagasa áigge. 23Easkka gonagas Jošia gávccinuppelogát ráđđenjagi dollojuvvojedje dakkár beassážat Jerusalemis Hearrá gudnin. 2423,24 viessoipmiliid hebreagillii terafim, smávva ipmilgovat dahje bassi biergasat mat gulle bearrašii. Daid sáhtte atnit go dáhtto váldit mearkkaid. Vrd. 1 Mos 31,19; Duop 18; Esek 21,26.Jošia duššadii maiddái jábmiid mánideddjiid ja diehttis olbmuid, viessoipmiliid ja eahpeipmiliid ja buot fasttes ipmilgovaid mat ain ledje Juda eatnamis ja Jerusalemis. Nu son dáhtui ollašuhttit dan girjái čállojuvvon lága sániid maid báhppa Hilkia lei gávdnan Hearrá viesus. 25Ii goassege ovdal lean leamaš Jošia veardásaš gonagas, ii oktage gii oppa váimmustis, oppa sielustis ja oppa fámustis livččii dáhtton bálvalit Hearrá aiddo nugo Mosesa láhka gohčču. Su maŋŋilge ii leat leamaš oktage su veardásaš. 26
23,26
21,3eč
Almmatge Hearrá ii sožžon. Ain bulii su moarri mii lei cahkiidan Juda vuostái buot dan bahá dihte, mainna Manasse lei moaráhuhttán su. 27
23,27
1 Gon 8,29+
Hearrá celkkii: “Mun áján maiddái Juda eret muođuidan ovddas, nugo mun ádjen eret Israela. Mun hilggun Jerusalema, dan gávpoga maid mun ledjen válljen, ja tempela man birra mun celken: ‘Mu namma ássá das.’”

28Mii muđui lea muitalit Jošias, lea čállojuvvon Juda gonagasaid muitalusaid girjái.

29

23,29
2 Muit 35,20eč
Go Jošia ain lei ráđđemin, de farao Neko, Egypta gonagas, vulggii soahtat Assyria gonagasain Eufratetnui. Gonagas Jošia manai su ovddal vai beassá soahtat suinna, muhto farao gottii su Megiddo luhtte dallán go deaivvadii suinna. 30
23,30
2 Muit 36,1eč
Jer 22,11
Jošia bálvaleaddjit bukte jápma gonagasas vovnnaiguin Megiddos Jerusalemii ja hávdádedje su su iežas hávdái. Juda álbmot vuoiddai Jošia bártni Joahasa gonagassan áhčis maŋŋil.

Joahas Juda gonagassan

31

23,31
24,18
Joahas lei guoktelogigolmmajahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis golbma mánu. Su eadni lei libnalaš Hamutal, Jeremia nieida. 32Joahas dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, aiddo nugo su áhčit ledje dahkan. 33
23,33
Esek 19,4
23,33 Ribla gávpot Orontesjoga gáttis aramealaččaid Hamat-nammasaš riikkas Damaskusa davábealde. taleantta su. 34,2 kg.Farao Neko bijai su giddagassii Riblas Hamata eatnamis, amas šat ráđđet gonagassan Jerusalemis. Farao bijai Judai ráŋggáštusvearu, čuođi taleantta silbba ja taleantta golli. 34
23,34
Jer 22,12
23,34 Eljakim Namma mearkkaša “Ipmil čuoččáldahttá”. Jojakim Namma mearkkaša “Hearrá čuoččáldahttá”.Farao Neko dagai Jošia bártni Eljakima gonagassan áhčis sadjái ja gohčui su Jojakimin. Nu Joahas gárttai Egyptii, ja dohko son jámii. 35
23,35
15,20
Jojakim mávssii faraoi silbba ja golli. Son fertii vearuhit iežas eatnama vai sáhtii máksit vearu maid farao gáibidii. Son čokkii olbmuin silbba ja golli dan mielde maid iešguhtege suittii addit, ja mávssii vearu farao Nekoi.

Jojakim Juda gonagassan

36

23,36
2 Muit 36,5eč
Jojakim lei guoktelogiviđajahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis oktanuppelohkái jagi. Su eadni lei rumalaš Sebuda, Pedaja nieida. 37Jojakim dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, aiddo nugo su áhčit ledje dahkan.