Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
16

Ahas Juda gonagassan

161

16,1
2 Muit 28,1eč
Ahas, Jotama bárdni, šattai Juda gonagassan Pekaha, Remalja bártni, čiežanuppelogát ráđđenjagi. 2Ahas lei guoktelogijahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis guhttanuppelohkái jagi. Son ii dahkan dan mii lea riekta Hearrá, su Ipmila, čalmmiin, nugo su áhčči David lei dahkan. 3
16,3
3 Mos 18,21
2 Gon 8,18
16,3 bijai … mannat dola čađa čujuha oskkoldatlaš virrui go sii oaffarušše mánáid. >5 Mos 18,10.Son vádjolii Israela gonagasaid geainnu ja bijai velá bártnisge mannat dola čađa, daid álbmogiid fasttes vieruid mielde maid Hearrá lei ádján israellaččaid ovddas. 4
16,4
17,10
Jer 2,20
Son oaffarušai ja bolddii suovvasiid oaffarbáikkiin ja dieváin ja juohke rudnes muora vuolde.

5

16,5
15,37
Jes 7,1
Daid áiggiid Arama gonagas Resin ja Israela gonagas Pekah, Remalja bárdni, soahttáiga Ahasiin. Soai birastahtiiga Jerusalema, muhto eaba nagadan váldit dan. 6
16,6
14,22
16,6 Aram čállojuvvo “Edom” muhtun giehtačállosiin.Arama gonagas Resin máhcahii dalle Eilata Aramii ja ájii Juda olbmuid eret gávpogis. Eilatii ásse dasto edomlaččat, ja sii ásset ain doppe. 7
16,7
2 Muit 28,16
Ahas vuolggahii áirasiid Assyria gonagasa Tiglat-Pilesera lusa ja cealkkihii sutnje: “Mun lean du bálvaleaddji ja bárdni. Boađe gádjut mu Arama gonagasa ja Israela gonagasa gieđas. Soai leaba vuolgán soahtat muinna.” 8
16,8
1 Gon 15,18eč
Ahas válddii buot silbba ja golli mii lei Hearrá tempelis ja gonagasa šloahta dávvirvuorkkáin, ja vuolggahii dan attáldahkan Assyria gonagassii. 9
16,9
Am 1,5
16,9 Kir eanan Mesopotamias, gos aramealaččat bohte. Vrd. Jes 22,6; Am 9,7.Assyria gonagas gulai su. Son vulggii Damaskusii, válddii dan ja doalvvui dan ássiid Kirii, ja Resina son gottii.

10Dalle gonagas Ahas vulggii Damaskusii deaivvadit Assyria gonagasain Tiglat-Pileseriin. Go son oinnii doppe áltára, de son vuolggahii báhppa Uriai áltára málle ja dárkilis čilgehusa dan ráhkadusas. 11Báhppa Uria huksii áltára daid čilgehusaid mielde maid gonagas Ahas lei vuolggahan sutnje Damaskusis, ja son fidnii dan fálmmasin ovdal go gonagas máhcai.

12Go Ahas bođii ruoktot Damaskusis ja oinnii áltára, de son loaiddastii dan ovdii ja gorgŋii dan ala. 13Son oaffarušai iežas boaldinoaffara ja borramušoaffara, golggahii iežas juhkamušoaffara ja riškkuhii iežas searvevuođaoaffara vara áltára ala. 14Bronsaáltára mii lei Hearrá muođuid ovddas, son sirddii eret tempela ovddas, ođđa áltára ja Hearrá tempela gaskkas. Dan son sirddihii ođđa áltára davábeallái. 15Gonagas Ahas gohčui báhppa Uria: “Boaldde stuorit áltára alde iđitboaldinoaffara ja eahketborramušoaffara, gonagasa boaldinoaffara ja su borramušoaffara, ja maiddái álbmoga oktasaš boaldinoaffara ja velá sin borramušoaffariid ja juhkamušoaffariid. Riškkut boaldinoaffariid ja njuovvanoaffariid vara áltára ala. Muhto bronsaáltára mun geavahan einnosteapmái.” 16Báhppa Uria dagai nugo gonagas Ahas lei gohččon. 17

16,17
1 Gon 7,23eč
Gonagas Ahas gohčui luvvet bevddiid listtuid ja váldit daid ja lihtiid bevddiid alde. Mearage son gohčui váldit bronsavuovssáid alde ja bidjat dan geađgevuođđudusa vehkii. 1816,18 sabbatváccáhaga tempeluksa man ráigge gonagas váccii sabbahiid. Vrd. Esek 46,1č.Dáhkiin gokčojuvvon sabbatváccáhaga mii lei huksejuvvon tempela gurrii, ja gonagasa olggut feaskára son sirddihii eará sadjái Assyria gonagasa dihte.

19Mii muđui lea muitalit Ahasa daguin, lea čállojuvvon Juda gonagasaid muitalusaid girjái. 20

16,20
18,1eč
Ahas manai vuoiŋŋadit áhčiidis lusa, ja son hávdáduvvui áhčiidis báldii Davida gávpogii. Su maŋŋil šattai gonagassan su bárdni Hiskia.

17

Hosea Israela gonagassan. Israela heavvu

171

17,1
15,30
Juda gonagasa Ahasa guoktenuppelogát ráđđenjagi šattai Israela gonagassan Hosea, Ela bárdni. Son ráđđii Samarias ovcci jagi. 2Hosea dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, ii dattetge nu ollu go ovddit Israela gonagasat ledje dahkan.

3Assyria gonagas Salmanassar soahttái Hoseain, ja Hosea šattai bálvalit su ja máksit sutnje vearu. 4Assyria gonagas bođii dasto diehtit ahte Hosea lei searvan suollemas lihttui su vuostá; son lei vuolggahan áirasiid Egypta gonagasa So lusa iige lean šat máksán jahkásaš vearu Assyria gonagassii nugo galggai. Danin Assyria gonagas válddii su gitta ja doalai su giddagasas.

5

17,5
18,9eč
Assyria gonagas bođii ja válddii oppa eatnama. De son manai Samariai ja birastahtii gávpoga, ja birastahttin bisttii golbma jagi. 617,6 Hosea ovccát ráđđenjagi 722 o.Kr. Habor Eufrata stuorra oalgejohka; boahtá davvinuortan.Hosea ovccát ráđđenjagi Assyria gonagas válddii Samaria. Son doalvvui israellaččaid Assyriai ja bijai sin ássat Halahii, Gosanii Habora gáttiide ja Media gávpogiidda.

7

17,7
2 Mos 20,3
Nu geavai dan dihte go ahte israellaččat ledje suddudan Hearrá, Ipmileaset, vuostá. Vaikko Hearrá lei buktán sin Egypta eatnamis ja beastán sin farao, Egypta gonagasa, gieđas, de sii ledje bálvališgoahtán eará ipmiliid. 8
17,8
16,3
21,2
Sii ledje váldán daid álbmogiid vieruid maid Hearrá lei ádján israellaččaid ovddas, ja Israela gonagasaid meanuid. 9
17,9
2 Muit 26,10
Israellaččat ledje dahkan suoli dakkára mii ii lean riekta Hearrá, sin Ipmila, čalmmiin. Sii ledje huksen dieváide oaffarbáikkiid juohke gávpogii, lei dat dal uhca gávpogaš mas lei dušše fáktentoardna, dahje stuorra ladnegávpot. 10
17,10
16,4
Sii ledje ceggen bácciid ja ašeračuolddaid juohke alla dievvái ja juohke rudnes muora vuollái. 11Juohke oaffarbáikkis sii ledje boaldán oaffariid daid álbmogiid láhkái maid Hearrá lei ádján sin ovddas, ja daiguin bahás daguideasetguin sii ledje moaráhuhttán Hearrá. 12
17,12
2 Mos 20,3
23,13
Sii ledje maid bálvalan eahpeipmiliid, vaikko Hearrá lei gieldán sin dahkamis nu.

13

17,13
Jer 25,5
Hearrá lei gohččon juohke profehta ja juohke oaidni dadjat Israelii ja Judai: “Jorgalehket bahás geainnuineattet ja dollet mu báhkkomiid ja njuolggadusaid, oppa dan lága maid mun adden din áhčiide ja maid mun vuolggahin bálvaleddjiidan profehtaid almmuhit didjiide.” 14Muhto eai sii gullan, muhto ledje seammá ceaggát go sin áhčit geat eai oskon Hearrái, Ipmilasaset. 15
17,15
3 Mos 18,324
Jer 2,5
Sii hilgo su njuolggadusaid ja lihtu maid son lei dahkan sin áhčiiguin, ja duođaštusa maid son lei addán sidjiide. Sii vádjoledje duššálaš ipmiliid maŋis ja šadde iežanai duššálažžan. Sii dahke nugo sin birasálbmogat, vaikko Hearrá lei gieldán sin eallimis daid láhkái. 16
17,16
1 Gon 12,28
16,31
17,16 almmiveaga almmi veahka.Sii hilgo visot Hearrá, Ipmileaset, báhkkomiid ja leikejedje alcceseaset guokte gálbebácci. Sii dahke alcceseaset maiddái ašeračuolddaid, gopmirdedje buot almmiveaga ja bálvaledje Baala. 17
17,17
16,3
21,6
17,17 bidje … mannat dola čađa >16,3.Sii bidje bártniideaset ja nieiddaideaset mannat dola čađa, sii einnostedje ja noidošedje. Sii vuvde iežaset dahkat dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, ja nu moaráhuhtte su. 18
17,18
23,27
Dalle Hearrá moaráhuvai Israelii nu sakka ahte son ájii sin eret muođuidis ovddas. Dušše Juda čearda bázii.

19Ii Juda čeardage doallan Hearrá, Ipmilis, báhkkomiid, muhto válddii daid vieruid maid israellaččat ledje váldán. 20Dalle Hearrá hilggui sin buohkaid, oppa Israela náli. Son vuolidii sin, attii sin speadjáriid gihtii ja loahpas suhppii sin eret muođuidis ovddas.

21

17,21
1 Gon 12,2028eč
Dalle go Hearrá lei gaikkihan Israela sierra Davida sogas, de israellaččat ledje dahkan gonagassan Jeroboama, Nebata bártni, ja Jeroboam lei gáidadan Israela Hearrás ja fillen dan stuorra suddui. 22Israellaččat dahke buot suttuid maid Jeroboam lei dahkan, dain sii eai gáidan. 23
17,23
5 Mos 28,3663eč
1 Gon 14,15
Am 5,27
Maŋážassii Hearrá ájii sin eret muođuidis ovddas nugo son lei gohččon bálvaleddjiidis profehtaid sárdnut. Nu Israel dolvojuvvui iežas eatnamis Assyriai gos sii leat veláge.

Samaria ođđa ássit

2417,24 Kut gávpot Babylona nuorttadavábealde. Sefarvajim gávpot mii jáhkkimis lei aramealaččaid riikkaid Hamata ja Damaskusa gaskkas.Assyria gonagas sirddii Babylonis, Kutas, Avvas, Hamatis ja Sefarvajimis ođđa ássiid Samaria gávpogiidda israellaččaid sadjái. Sii válde Samaria oapmineaset ja ásse dan gávpogiidda. 25

17,25
3 Mos 26,22
Go sii álggus ásse dohko, de sii eai bálvalan Hearrá, ja dalle Hearrá vuolggahii sin gaskii ledjoniid mat godde muhtumiid sis. 26Assyria gonagassii muitaluvvui: “Álbmogat maid don sirdet Samaria gávpogiidda, eai dieđe mo galgá bálvalit dan eatnama ipmila. Son lea vuolggahan ledjoniid sin gaskii, ja dat goddet sin, danin go sii eai dieđe man láhkái dan eatnama ipmila galgá bálvalit.” 27Dalle Assyria gonagas gohčui: “Máhcahehket dohko muhtuma dain báhpain geat dolvojuvvojedje doppe eret. Son oažžu mannat dohko, ássat doppe ja oahpahit sidjiide mo dan eatnama ipmila galgá bálvalit.” 28Dalle muhtun dain báhpain geat ledje sirdojuvvon Samarias eret, máhcai dohko ja ásai Betelii. Son oahpahii olbmuide mo Hearrá galggai bálvalit.

29

17,29
Jona 1,5
Liikká juohke álbmot ráhkadii iežas ipmilgovaid ja bijai daid tempeliidda maid samarialaččat ledje huksen oaffarbáikkiide, juohke álbmot daidda gávpogiidda main ásai. 30Babylona olbmát dahke Sukkot-Benota gova, Kuta olbmát Nergala gova, Hamata olbmát Ašima gova, 31avvalaččat Nibhasa ja Tartaka gova, ja sefarvajimlaččat bálvaledje Adrammeleka ja Annammeleka, Sefarvajima ipmiliid, nu ahte sii bolde bártniideaset dolas. 32
17,32
1 Gon 12,31
Muhto sii bálvaledje maiddái Hearrá. Sii válljejedje iežaset gaskkas báhpaid geat sin beales oaffarušše oaffarbáikkiid tempeliin. 33Vaikko sii bálvaledje Hearrá, de sii bálvaledje maiddái iežaset ipmiliid seammá láhkái go dat álbmogat maid gaskkas sii ledje sirdojuvvon Samariai.

34

17,34
1 Mos 32,28
Vel otná beaivvige sii dahket dološ lágiset mielde. Sii eai bala Hearrás eaige doala daid njuolggadusaid ja mearrádusaid, dan lága ja daid báhkkomiid maid Hearrá gohčui Jakoba náli doallat, su geasa son bijai namman Israel. 35
17,35
2 Mos 23,13
Duop 6,10
Hearrá dagai singuin lihtu ja gohčui sin ná: “Allet bala eará ipmiliin. Allet rohkadala daid, allet bálval daid alletge oaffaruša daidda. 36Dii galgabehtet bálvalit Hearrá guhte buvttii din Egypta eatnamis stuorra fámuin ja geigejuvvon gieđain. Su dii galgabehtet rohkadallat ja sutnje oaffaruššat. 37Ja daid njuolggadusaid ja mearrádusaid, dan lága ja daid báhkkomiid maid son lea čállán din várás, dii galgabehtet álo doallat. Eará ipmiliid dii ehpet oaččo bálvalit. 38Allet vajáldahte lihtu maid mun dahken dinguin, alletge bálval eará ipmiliid. 39Duššefal Hearrá, Ipmileattet, dii galgabehtet bálvalit. Son gádju din buot din vašálaččaid gieđas.” 40Samaria ássit eai goit leat dáhtton gullat, muhto dahket ain dološ lágiset mielde. 41Duot álbmogat leat gal gudnejahttán Hearrá, muhto seammás dat leat bálvalan iežaset ipmilgovaid. Nugo áhčit leat dahkan, nu leat dahkan sin mánát ja mánáid mánát gitta dán beaivvi rádjái.

18

Hiskia Juda gonagassan

181

18,1
16,20
2 Muit 29,1eč
Israela gonagasa Hosea, Ela bártni, goalmmát ráđđenjagi Juda gonagassan šattai Hiskia, Ahasa bárdni. 2Son lei guoktelogiviđajahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis guoktelogiovcci jagi. Su eadni lei Abi, Sakarja nieida. 3
18,3
12,2
Son dagai dan mii lea riekta Hearrá čalmmiin, aivve nugo su áhčči David lei dahkan. 4
18,4
2 Mos 34,13
4 Mos 21,8č
5 Mos 7,5
2 Muit 31,1
18,4 Nehuštan sátnestoahkan hebreagiel sániiguin “gearpmaš” ja “veaiki”.Son jávkadii oaffarbáikkiid, cuvkii bácciid ja njeiddii ašeračuolddaid. Son maid časkkii moallun bronsagearbmaša maid Moses lei dahkan. Daid beivviid rádjái israellaččat ledje boaldán oaffariid dan gearbmašii mii gohčoduvvui Nehuštanin. 5Hiskia dorvvastii Hearrái, Israela Ipmilii. Juda gonagasaid gaskkas ii leat oktage su lágáš, ii ovdal su iige su maŋŋil. 6
18,6
5 Mos 10,20
Son bisui Hearrái oskkáldassan iige gáidan sus, muhto doalai báhkkomiid maid Hearrá lei addán Mosesii. 7
18,7
1 Sam 18,14
2 Gon 16,7eč
Dan dihte Hearrá lei Hiskiain, ja sutnje lihkostuvai buot maid son dagai. Son stuimmáskii Assyria gonagasa vuostá iige šat bálvalan su. 8Son vuittii filistalaččaid ja válddii sin eatnamiid gitta Gaza ráje, sihke sin uhca gávpogaččaid main lei dušše fáktentoardna ja maiddái sin stuorra ladnegávpogiid.

9

18,9
17,5eč
Hiskia njealját ráđđenjagi, dalle go Israela gonagas Hosea, Ela bárdni, ráđđii čihččet jagi, de fallehii Assyria gonagas Salmanassar Samaria gávpoga ja birastahtii dan. 10Golmma jagi geažes Salmanassar válddii gávpoga. Hiskia lei dalle gonagassan guđát jagi, Israela gonagas Hoseagis ovccát jagi. 1118,11 Habor >17,6.Assyria gonagas doalvvui israellaččaid Assyriai ja bijai sin ássat Halahii, Gosanii Habora gáddái ja Media gávpogiidda. 12Nu geavai danin go israellaččat eai lean gullan Hearrá, iežaset Ipmila, jiena, muhto ledje rihkkon su lihtu, buot maid Moses, Hearrá bálvaleaddji, lei gohččon sin doallat. Sii eai lean gullan eaige doahttalan.

Sanherib falleha Jerusalema

13

18,13
2 Muit 32,1eč
Jes 36,1eč
Gonagas Hiskia njealljenuppelogát ráđđenjagi Sanherib, Assyria gonagas, fallehii buot Juda ladnegávpogiid ja válddii daid. 1418,14 golbmačuođi taleantta sullii 10260 kilo. golbmačuođi taleantta sullii 1026 kilo.Juda gonagas Hiskia vuolggahii sáni Assyria gonagassii Lakišii: “Mun lean dahkan boastut. Geassát mu luhtte ja máhca ruoktot, de mun dagan visot maid geatnegahtát mu dahkat.” Assyria gonagas gohčui Juda gonagasa Hiskia máksit golbmačuođi taleantta silbba ja golbmalogi taleantta golli. 15
18,15
1 Gon 15,18
Hiskia attii sutnje buot silbba mii lei Hearrá tempelis ja gonagasa šloahta dávvirgámmáriin. 16Seammás Hiskia, Juda gonagas, gaikkui Hearrá tempela uvssain ja uksastoalppuin golli mainna son ieš lei skoađastan daid, ja attii dan Assyria gonagassii.

17

18,17
2 Muit 32,9eč
18,17 Bajitáldá láttu gávpotmuvrra lahka, jáhkkimis Gihonádjaga lahka Kedronleagis; gč. Jes 7,3.Assyria gonagas vuolggahii Lakišis soahteveagaoaivámuččas, alimus hoavvaolbmás ja alimus oaivámuččas oktan stuorra soahteveagain Jerusalemii doalvut sága Hiskiai. Go sii ollejedje Jerusalemii, de sii orustedje Bajitáldá čáhcerenne lusa Bassangietti máđija gurrii. 18Sii rávke gonagasa, ja šloahttaoaivámuš Eljakim, Hilkia bárdni, riikkačálli Šebna ja gonagasa čálli Joah, Asafa bárdni, manne deaivvadit sin. 19Alimus hoavvaolmmái dajai sidjiide: “Almmuhehket Hiskiai ahte stuorra gonagas, Assyria gonagas, dadjá ná: Mii du dahká nu dorvvolažžan? 20Gáttátgo sánit dohkkejit soađis seammá bures go viisodat ja fápmu? Geasa don dorvvastat, go leat stuibmidan mu vuostá? 21
18,21
Esek 29,6č
Dál don dorvvastat Egyptii, dan doddjon rávrasoabbái mii bastá dan gihtii gii dasa dorje, ja rehtte dan čađa. Dakkár lea farao, Egypta gonagas, buohkaide geat dorvvastit sutnje. 22Dahje vástidehpetgo dii munnje: ‘Mii dorvvastit Hearrái, Ipmilasamet’? Muhto su oaffarbáikkiid ja áltáriid Hiskia ieš lea jávkadan. Sonhan gohčui Juda ja Jerusalema ássiid rohkadallat aivve dán áltára guoras Jerusalemis. 23Veahtal dal mu hearráin, Assyria gonagasain: Son addá dutnje guokteduhát heastta, jos don sáhtát háhkat daidda riidejeddjiid. 24
18,24
Sál 20,8
Jes 31,1eč
Mo don dalle sáhtášit bihtit ovttage oaivámuččas, mu hearrá uhcimus bálvaleaddjis? Muhto don dorvvastat Egyptii, dan vovnnaide ja riidejeddjiide. 25Ja Hearrá dáhtu vuostágo mun lean boahtán fallehit ja duššadit dán báikki? Hearrá ieš lea gohččon mu fallehit ja duššadit dán eatnama.”

26Eljakim, Hilkia bárdni, ja Šebna ja Joah vástidedje alimus oaivámužžii: “Mii, du bálvaleaddjit, gullat arameagiela. Sártno nappo midjiide arameagillii, ale sártno hebreagillii daid olbmuid gullut geat leat muvrra alde.” 27Muhto alimus oaivámuš vástidii sidjiide: “Leago mu hearrá vuolggahan mu sárdnut dáid sániid dušše dutnje ja du hearrái? Iigo baicce daidda olbmuide geat čohkkájit muvrra alde ja šaddet fargga borrat iežaset baikka ja juhkat iežaset gučča ovttas dinguin?” 28Ja alimus oaivámuš loaiddastii ovdan ja čuorvvui jitnosii hebreagillii: “Gullet stuorra gonagasa, Assyria gonagasa, sáni! 29Ná cealká gonagas: Allet divtte Hiskia beahttit iežadet, son ii sáhte gádjut din. 30Allet divtte Hiskia dájuhit din luohttit Hearrái, go son dadjá: Gal Hearrá gádju min, ii dát gávpot addojuvvo Assyria gonagasa gihtii. 31Allet guldal Hiskia! Ná cealká Assyria gonagas: Vuollánehket munnje ja bohtet mu lusa, de juohkehaš dis oažžu borrat viidnemurjjiid iežas viidnemuoras ja fiikoniid iežas fiikonmuoras ja juhkat iežas gáivvo čázi, 32dassážii go mun boađán ja doalvvun din eatnamii mii lea din iežadet eatnama láhkásaš: Gortni ja viinni, láibbi ja viidnegárddiid, oliivaoljju ja honnega eatnamii. Dii oažžubehtet eallit ehpetge jáme. Allet guldal Hiskia, son dušše viggá fillet din go dadjá: ‘Hearrá gádju min.’ 33

18,33
19,12eč
2 Muit 32,13eč
Jes 10,9eč
Leago oktage álbmogiid ipmiliin gádjon iežas eatnama Assyria gonagasa gieđas? 3418,34 Hamat aramealaš riika Orontesjoga gáttis. >2 Sam 8,9. Arpad aramealaš gávpotstáhta Hamata davábealde. Sefarvajim >17,24. Hena ja Avva aramealaččaid gávpogat.Gos leat Hamata ja Arpada ipmilat? Gos leat Sefarvajima, Hena ja Avva ipmilat? Leago oktage ipmil beastán Samaria mu gieđas? 35Guhtemuš buot dáid eatnamiid ipmiliin lea gádjon iežas eatnama mu gieđas? Mo dasto Hearrá sáhttá gádjut Jerusalema mu gieđas?”

36Muhto buohkat orro jávohaga eaige vástidan sutnje, dasgo gonagas lei gieldán sin vástideames. 37Dasto šloahttaoaivámuš Eljakim, Hilkia bárdni, ja riikkačálli Šebna ja gonagasa čálli Joah, Asafa bárdni, bohte Hiskia lusa biktasat gaikkoduvvon ja muitaledje sutnje maid alimus oaivámuš lei dadjan.