Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
32

Sanherib falleha Juda

321

32,1
2 Gon 18,13–37
19,14–1935–37
Jes 36,1–22
37,8–38
Maŋŋil go Hiskia lei ollašuhttán oskkáldasat buot dáid doaimmaid, de Assyria gonagas Sanherib fallehii Juda ja birastahttigođii ladnegávpogiid, vai beassá váldit daid. 2Go Hiskia ipmirdii ahte Sanheriba ulbmilin lei fallehit Jerusalema, 3de son ráđđádalai iežas oaivámuččaiguin ja offisearaiguin ahte galggašii buođđut ádjagiid mat ledje gávpoga olggobealde, ja sii dorjo su. 4Ollu olbmot čoagganedje, ja sii buđđo buot ádjagiid ja dan jogaža mii golggai eatnama čađa. Sii dadje: “Dahkkot ná, vai Assyria gonagas ii gávnna ollu čázi go boahtá.” 5
32,5
25,23
32,5 Millo >2 Sam 5,9.Hiskia roahkasmuvai ja divui muvrras visot mii lei gaikojuvvon, bajidii toartnaid, huksii olggobeallái nuppi muvrra ja nannii Millo mii lea Davida gávpogis. Son duddjohii maid ollu vearjjuid ja galbbaid. 6Son bijai álbmogii oaivámuččaid ja rávkkai sin lusas gávpotpoartta šilljui. Son arvvosmahtii sin ja dajai: 7
32,7
2 Gon 6,16
1 Joh 4,4
“Lehket roahkkadat ja gievrrat! Allet suorgan Assyria gonagasas ja su stuorra soahteveagas, danin go son gii lea min bealde, lea stuorit. 8
32,8
Sál 20,8
Jer 17,5–7
Assyria gonagasa fápmu lea olbmuid fápmu, muhto min bealde lea Hearrá, min Ipmil. Son veahkeha min ja soahtá min beales.” Hiskia, Juda gonagasa, sánit adde álbmogii roahkkatvuođa.

9Go Assyria gonagas Sanherib lei ain soahteveagainis birastahttimin Lakiša, de son vuolggahii Jerusalemii olbmáid sárdnut Hiskiai, Juda gonagassii, ja buot Juda olbmuide dáinna lágiin: 10“Ná cealká Sanherib, Assyria gonagas: ‘Masa dii dorvvastehpet, go áigubehtet báhcit Jerusalemii birastahttojuvvot? 11Hiskia fille din ja áigu diktit din jápmit nealgái ja goikui go son dadjá ahte Hearrá, din ipmil, gádju din Assyria gonagasa gieđas. 12Iigo Hiskia duššadan din ipmila oaffarbáikkiid ja áltáriid ja gohččon din, Juda ja Jerusalema ássiid, rohkadallat ovtta áidna áltára ovddas ja dan alde boaldit suovvasiid? 13Ehpetgo dii dieđe maid mun ja mu áhčit leat dahkan buot eará eatnamiid álbmogiidda. Nagodedjego daid álbmogiid ipmilat gádjut eatnameaset mu gieđas? 14Guhtemuš buot ipmiliin mat ledje dain álbmogiin maid mu áhčit leat duššadan, lea nagodan gádjut iežas álbmoga mu gieđas, go juo dii jáhkkibehtet ahte din ipmil nagoda gádjut din? 15Allet divtte Hiskia beahttit ja fillet iežadet dan láhkái. Allet jáhke sutnje! Ii oktage ipmil guđege álbmogis dahje riikkas leat nagodan gádjut álbmogis mu ja mu áhčiid gieđas. Mo dalle din ipmil galggašii gádjut din?’” 16Ja Sanheriba áirasat sárdno velá eambbo dakkáriid Hearrá, Israela Ipmila, vuostá ja su bálvaleaddji Hiskia vuostá. 17Sanherib čálii maiddái reivve mas son bilkidii Hearrá, Israela Ipmila, ja celkkii: “Nugo iežá álbmogiid ipmilat eai nagodan gádjut iežaset álbmoga mu gieđas, de ii Hiskia ipmilge nagot gádjut iežas álbmoga.” 18Áirasat čurvo dán alla jienain hebreagillii, vai suorggahivčče Jerusalema ássiid geat ledje gorgŋon muvrra ala, ja vai beasašedje váldit gávpoga. 19

32,19
Sál 115,4
Sii sárdno Jerusalema Ipmila birra seammá láhkái go eará eatnamiid ipmiliid birra, mat leat dušše olbmo gieđaid duojit.

20

32,20
2 Gon 19,415eč
Dalle gonagas Hiskia ja profehta Jesaja, Amosa bárdni, rohkadalaiga ja čuorvvuiga almmi guvlui. 21Ja Hearrá vuolggahii eŋgela gii duššadii Assyria gonagasa soahtesiiddas juohke soahteolbmá, stuorrá ja soahteoaivámučča. Gonagas šattai máhccat eatnamasas heahpanemiin. Go son de oktii manai ipmilis vissui, de su iežas bártnit godde su mihkiin. 22Nu Hearrá besttii Hiskia ja Jerusalema ássiid Assyria gonagasa Sanheriba ja buot eará vašálaččaid gieđas ja attii sidjiide ráfi juohke guovllus. 23Eatnagat bukte Jerusalemii attáldagaid Hearrái ja divrras skeaŋkkaid Hiskiai, Juda gonagassii, ja buot álbmogat atne su alla árvvus.

Hiskia maŋimuš ráđđenjagit

24

32,24
2 Gon 20,1–21
Jes 38,1–8
39
Daid áiggiid Hiskia buohccái bahás ja lei juo lahka jámi. Son rohkadalai Hearrá, ja Hearrá vástidii su rohkadussii ja attii sutnje ovddolaš mearkka. 25Hiskia ii goit lean giitevaš Hearrá buriid daguid dihte, muhto čeavllui. Dalle Hearrá moaráhuvai sutnje ja oppa Judai ja Jerusalemii. 26Hiskia goit vuollánii, ja maiddái Jerusalema ássit vuollánedje, iige Hearrá moarri deaividan sin nu guhká go Hiskia elii.

27Hiskia oaččui ollu riggodaga ja gudni. Son huksii alccesis dávvirgámmáriid silbba, golli, divrras geđggiid, hádjaávdnasiid, galbbaid ja eará divrras gálvvuid várás. 28Son huksii maid vuorkkáid gortni, viinni ja oljju várás, ja oapmesujiid ja gárddiid oapmeealuidasas. 29Son huksii gávpogiid ja skáhppui alccesis ollu smávvaomiid ja stuorraomiid. Ipmil attii sutnje hui stuorra opmodaga. 3032,30 Gihonája >1 Gon 1,33. bijai čázi golgat eatnama vuole Gč. 2 Gon 20,20.Hiskia lei dat gii buođui Gihonádjaga bajit suorggi ja bijai čázi golgat eatnama vuole Davida gávpoga oarjjabeallái. Hiskiai menestuvai buot maid son dagai, 31

32,31
5 Mos 8,2
nu maiddái dalle go Babylonia ráđđejeddjiid áirasat ledje boahtán su lusa gulaskuddat dan ovddolaš mearkka mii lei dáhpáhuvvan eatnamis. Dalle Ipmil divttii Hiskia dahkat su iežas miela mielde, muhto dušše danin vai beassá geahččalit su siskkimus jurdagiid.

32Mii muđui lea muitalit Hiskias ja su vuoigatlaš daguin, lea čállojuvvon profehta Jesaja, Amosa bártni, oainnáhusaide Juda ja Israela gonagasaid girjái. 33Hiskia manai vuoiŋŋadit áhčiidis lusa, ja son hávdáduvvui bajás vieltái Davida soga hávddiide. Oppa Juda álbmot ja buot Jerusalema ássit gudnejahtte su, go son jámii. Su maŋŋil gonagassan šattai su bárdni Manasse.

33

Manasse Juda gonagassan

331

33,1
2 Gon 21,1–18
Manasse lei guoktenuppelotjahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis vihttalogivihtta jagi. 2
33,2
5 Mos 18,9+
Son dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, ja anii seammá fasttes vieruid go dat álbmogat maid Hearrá lei duššadan israellaččaid ovddas. 3
33,3
2 Gon 18,4
33,3 almmiveaga almmi veahka.Manasse huksii ođđasis oaffarbáikkiid maid su áhčči Hiskia lei gaikon, ceggii áltáriid Baal-ipmiliidda, dagai ašeračuolddaid ja rohkadalai ja bálvalii buot almmiveaga. 4
33,4
1 Gon 9,3
Son maid ráhkadii vieris ipmiliid áltáriid Hearrá tempelii, vaikko Hearrá lei cealkán: “Jerusalem lea mu nama ássanbáiki agálaččat.” 5Hearrá viesu goappáge ovdašilljui son huksii áltáriid buot almmivehkii. 6
33,6
3 Mos 18,21+
33,6 bijai … dola čađa >28,3.Manasse bijai bártniidis mannat Ben-Hinnoma leagis dola čađa, einnostalai, diiddastii ja noaiddástalai ja jearai neavvaga jábmiid vuoiŋŋaid mánideddjiin ja mearkačilgejeddjiin. Son dagai ollu dakkára mii lea bahá Hearrá čalmmiin, ja nu moaráhuhtii su. 7
33,7
7,12
Son dagahii eahpeipmilbácci ja ceggii dan Ipmila tempelii, vaikko Ipmil lei cealkán Davidii ja su bárdnái Salomoi: “Dán viesu ja Jerusalema mun lean válljen buot Israela čearddaid gávpogiin iežan nama ássanbáikin agálaš áigái. 8Mun in goassege šat bija israellaččaid vádjolit guhkkin dan eatnamis maid adden sin áhčiide, jos sii fal dollet buot maid mun lean gohččon sin doallat, oppa mu lága ja buot mu báhkkomiid ja mearrádusaid maid sii leat ožžon Mosesa bokte.” 9Manasse fillii Juda ja Jerusalema ássiid dahkat eambbo bahá go dat álbmogat maid Hearrá lei jávkadan israellaččaid ovddas.

10

33,10
24,19
Hearrá sártnui Manassei ja su álbmogii, muhto sii eai dáhtton gullat. 11Danne Hearrá divttii Assyria gonagasa soahteoaivámuččaid fallehit sin. Sii válde Manasse fáŋgan, bidje su bronsaláhkkiide ja dolvo su Babylonii. 12Heađistis son ánuhii árpmu Hearrás, Ipmilisttis, ja son vuolidii iežas áhčiidis Ipmila muođuid ovddas. 13Go Manasse rohkadalai Ipmila, de Ipmil gulai su vuollegis átnuma ja divttii su máhccat Jerusalemii ja truvdnosis. Dalle Manasse ipmirdii ahte Hearrá lea Ipmil.

1433,14 Ofel Jerusalema lulimus ja boarráseamos gávpotoassi. Vrd. Ofela muvrra. >27,3.Maŋŋil Manasse huksii Davida gávpogii hui alla olggut muvrra mii manai Gihonis oarjjás, doppe ain leagi vieltti mielde Guollepoartta rádjái ja de birra Ofela. Buot Juda ladnegávpogiidda son bijai soahteoaivámuččaid. 15Son jávkadii Ipmila tempelis vieris ipmiliid ja bácci maid lei dagahan, duššadii buot áltáriid maid lei huksen tempelvárrái ja eará sajiide Jerusalemii, ja gohčui bálkestit daid gávpoga olggobeallái. 16Son divui Hearrá áltára, ja dan alde son oaffarušai searvevuođaoaffariid ja giittusoaffariid. Son gohčui Juda álbmoga bálvalit Hearrá, Israela Ipmila. 17Álbmot dattetge oaffarušai ain oaffarbáikkiin, muhto dál aivvefal Hearrái, iežaset Ipmilii.

18Mii muđui lea muitalit Manasse daguin, mo son rohkadalai iežas Ipmila ja maid oaidnit sárdno sutnje Hearrá, Israela Ipmila, nammii, lea čállojuvvon Israela gonagasaid muitalusaid girjái. 19Dat mo su rohkadus gullojuvvui, muhto maiddái su suddu ja oskkáldasmeahttunvuohta ja dat báikkit gosa son ásahii oaffarbáikkiid ja ceggii ašeračuolddaid ja ipmilgovaid ovdal go vuollánii, lea čállojuvvon su oidniid muitalusaid girjái. 20Manasse manai vuoiŋŋadit áhčiidis lusa ja hávdáduvvui iežas šloahta lahka. Su maŋŋil gonagassan šattai su bárdni Amon.

Amon Juda gonagassan

21

33,21
2 Gon 21,19–26
Amon lei guoktelogiguovttejahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis guokte jagi. 22Son dagai dan mii lea bahá Hearrá čalmmiin, nugo su áhčči Manasse lei dahkan. Amon oaffarušai buot daidda ipmilgovaide maid su áhčči Manasse lei ráhkadan, ja bálvalii daid. 23Muhto son ii vuolidan iežas Hearrái, nugo su áhčči Manasse lei dahkan, muhto baicce lasihii iežas sivalašvuođa. 24
33,24
2 Gon 12,20
Su olbmát dahke lihtu su vuostá ja godde su su šlohttii. 25
33,25
2 Sam 1,14eč
Muhto Juda álbmot gottii buohkaid geat ledje dahkan lihtu gonagas Amona vuostá, ja dagai su maŋŋil gonagassan su bártni Jošia.

34

Jošia Juda gonagassan

341

34,1
2 Gon 22,1–7
Jošia lei gávccijahkásaš go šattai gonagassan, ja son ráđđii Jerusalemis golbmalogiokta jagi. 2Son dagai dan mii lea riekta Hearrá čalmmiin, vádjolii áhčis Davida geainnuid iige gáidan dain ii olgeš iige gurut beallái.

3Gávccát ráđđenjagistis, go son lei ain hui nuorra, Jošia ohcagođii áhčis Davida Ipmila, ja guoktenuppelogát ráđđenjagistis son duššadišgođii Judas ja Jerusalemis oaffarbáikkiid, ašeračuolddaid ja čuhppojuvvon ja leikejuvvon ipmilgovaid. 4

34,4
2 Mos 32,20
Son gohčui duššadit Baal-ipmiliid áltáriid ja cuvket suovasáltáriid mat ledje huksejuvvon daid ala. Ašeračuolddat ja čuhppojuvvon ja leikejuvvon govat mollejuvvojedje, ja moalut gilvojuvvojedje daid olbmuid hávddiid ala geat ledje oaffaruššan daidda. 5Báhpaid dávttiid Jošia bolddii sin iežaset áltáriid alde. Nu son buhtistii Juda ja Jerusalema. 6
34,6
2 Gon 23,19č
Manasse, Efraima ja Simeona guovllu gávpogiid rájes gitta Naftali guovllu rádjái 7son gaikkui áltáriid ja ašeračuolddaid, ja miehtá Israela son mollii ipmilgovaid ja cuvkii suovasáltáriid. De son máhcai Jerusalemii.

8Gávccinuppelogát ráđđenjagistis, go son lei geargan buhtisteames eatnama ja tempela, Jošia vuolggahii Šafana, Asalja bártni, gávpotoaivámuš Maaseja ja čálli Joaha, Joahasa bártni, divvut Hearrá, Ipmilis, tempela. 9Sii manne bajimusbáhppa Hilkia lusa ja adde sutnje ruđaid maid levilaš uksafávttat ledje čoaggán Manasse, Efraima ja oppa Israela ja maiddái Juda ja Benjamina guovllus ja Jerusalema ássiin. 10Ruđat addojuvvojedje daidda geat galge hovdet bargguid Hearrá tempelis, ja sii fas adde daid bargiide, 11snihkkáriidda ja huksejeddjiide geat divvo tempela. Ruđain sii skáhppojedje čullojuvvon geđggiid ja hirssaid bielkagerddiide daid huksehusaid divodeami várás, maid Juda gonagasat ledje diktán billašuvvat. 12Olbmát barge oskkáldasat. Sin bargguid goziheaddjin ledje levilaččat Jahat ja Obadja, Merari soga olbmot, ja Sakarja ja Mešullam, Kehata soga olbmot. Dat levilaččat geat máhtte čuojahit, 13gozihedje guddiid ja hovdejedje eará bargiidge. Muhtun levilaččat barge čállin, hoavdan ja uksafáktan.

14

34,14
2 Gon 22,8–20
34,14 láhkagirjji … Hearrá láhka >2 Gon 22,8.Go sii ledje váldimin ovdan dan silbba mii lei boahtán Hearrá vissui, de báhppa Hilkia gávnnai girjji mas lei Hearrá láhka, mii lei addojuvvon Mosesa bokte. 15Hilkia dajai gonagasa čállái Šafanii: “Mun gávdnen Hearrá tempelis láhkagirjji.” Ja son attii girjji Šafanii. 16Šafan doalvvui girjji gonagassii ja dajai: “Du bálvaleaddjit dahket visot mii lea addojuvvon sin bargun. 17Sii leat váldán ruđaid mat leat čoggon Hearrá tempelii, ja addán daid divvunbargguid goziheddjiide ja bargiide.” 18Dasto čálli Šafan muitalii gonagassii ahte báhppa Hilkia lei addán sutnje girjji. Ja son logai girjji gonagassii.

19Go Jošia gulai mii lágas daddjojuvvui, de son gaikkodii biktasiiddis. 2034,20 Abdon 2 Gon 22,12 lea Akbor.Son dajai Hilkiai ja Šafana bárdnái Ahikamii, Mika bárdnái Abdonii, čálli Šafanii ja hoavvaolbmásis Asajai: 21“Mannet jearrat Hearrás, maid gii galgat dahkat dál go dát girji lea gávdnon. Jerret dan mu beales ja oppa dan bázahasa beales mii vel lea Israelis ja Judas. Stuoris lea Hearrá moarri mii orru min badjelis, danin go min áhčit eai jeagadan Hearrá sáni eaige dahkan visot mii lea čállojuvvon dán girjái.”

2234,22 Tokhata bárdni, Hasra áddjut 2 Gon 22,14 lea “Harhasa bártni Tikva bárdni”. Ođđagávpogis >2 Gon 22,14.Hilkia ja gonagasa olbmát manne profehtanisson Hulda lusa; su boadnjá lei bivttaslanja fákta Šallum, Tokhata bárdni, Hasra áddjut. Hulda ásai Jerusalema Ođđagávpogis. Go sii muitaledje sutnje mii sis lei áššin, 23de son dajai sidjiide: “Ná cealká Hearrá, Israela Ipmil: ‘Dolvot olbmái gii vuolggahii din mu lusa, 24dán Hearrá sáni: Mun divttán lihkuhisvuođa deaividit dán báikki ja dan ássiid. Mun ollašuhtán buot Juda gonagassii lohkkojuvvon girjjis namuhuvvon garuhusaid. 25Sii leat hilgon mu ja cahkkehan oaffardola eará ipmiliidda, ja daiguin daguidisguin sii leat moaráhuhttán mu. Mu moarri lea cahkiidan dán báikki vuostá, iige dat čáskka.’ 26Muhto go Juda gonagas vuolggahii din deike jearrat Hearrá dáhtu, de dadjet sutnje: Ná cealká Hearrá, Israela Ipmil: Don leat dál gullan duopmosániid. 27Don ledjet vuollegaš ja vuolidit iežat Ipmila ovdii go gullet su sániid dán báikki ja dan ássiid vuostá. Don vuolidit iežat mu ovdii, don gaikkodit biktasiiddát ja čirrot mu muođuid ovddas. Dan dihte mungis lean guldalan du, cealká Hearrá. 28Mun čohkken du áhčiidat lusa, ja don beasat hávdái ráfis. Don it dárbbaš oaidnit dan lihkuhisvuođa man mun divttán deaividit dán báikki ja dan ássiid.” Dán vástádusa sii bukte gonagassii.

29

34,29
2 Gon 23,1–20
Gonagas rávkkai čoahkkái buot Juda ja Jerusalema vuorrasiid. 30Son manai Hearrá tempelii, ja oktan suinna buot Juda olbmát ja Jerusalema ássit, báhpat ja levilaččat ja oppa álbmot, sihke stuorrát ja smávvát. Son logai sin gullut buot mii Hearrá viesus gávdnon lihtugirjjis daddjojuvvui. 31
34,31
15,12
De gonagas čuoččastii sadjásis ja dagai lihtu Hearrá muođuid ovddas. Dan mielde sii galge čuovvut Hearrá ja oppa váimmus ja oppa sielus doallat su báhkkomiid, gohččumiid ja mearrádusaid. Nu sii deavddášedje dan, mii girjjis lei daddjojuvvon lihtu hárrái. 32Son divttii buohkaid geat ledje čoahkkanan Jerusalemii, loaiddastit dan lihttui. Sii buohkat čatnasedje doallat Ipmila, áhčiideaset Ipmila, lihtu báhkkomiid. 33
34,33
Duop 2,7
Jošia jávkadii visot fasttes eahpeipmilgovaid buot israellaččaid guovlluin ja rávvii buot Israela ássiid bálvalit Hearrá, Israela Ipmila. Oppa su eallináiggis sii eai jorgalan eret Hearrás, áhčiideaset Ipmilis.