Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
11

Salomo bálvala eará ipmiliid

111

11,1
5 Mos 17,17
Esra 10,2
Neh 13,26č
Gonagas Salomos ledje áhkkán eatnat vierroeatnamiid nissonat geaid son ráhkistii. Earret farao nieidda sus ledje moablaš, ammonlaš, edomlaš, sidonlaš ja hetlaš áhkát. 2
11,2
5 Mos 7,3
Sii gulle daidda álbmogiidda maid birra Hearrá lei cealkán israellaččaide: “Allet seahkan sidjiide, muđui sii čádjidahttet din bálvalit iežaset ipmiliid.” Sidjiide Salomo dal gessui, ja son ráhkistii sin. 3Sus ledje čiežačuođi allanálat áhká ja golbmačuođi liigeáhká, ja su áhkát čádjidahtte su. 4Go Salomo boarásmuvai, de su áhkát sojahedje su váimmu bálvalit eará ipmiliid. Son ii lean šat oppa váimmus oskkáldas Hearrái, Ipmilasas, nugo su áhčči David lei leamaš. 511,5 Astarte, Milkom Astarte, ▶ Milkom.Salomo bálvalii Astarte, sidonlaččaid ipmila, ja Milkoma, ammonlaččaid fastivuođa. 6Nu Salomo dagai dan mii lei bahá Hearrá čalmmiin iige lean oskkáldas Hearrái, nugo su áhčči David lei leamaš. 7
11,7
3 Mos 20,5
2 Gon 23,13
Son huksii Jerusalema nuorttabeale várrái oaffarbáikki Kemošii, moablaččaid fastivuhtii, ja nuppi Milkomii, ammonlaččaid fastivuhtii. 8Son dagai oaffarbáikkiid buot vierroeatnanlaš áhkáidis várás, vai sii besse cahkkehit oaffardola ja oaffaruššat njuovvanoaffariid ipmiliiddáseaset.

9

11,9
3,5
9,2
Hearrá moaráhuvai Salomoi, danin go son lei jorgalan eret sus, Israela Ipmilis. Vaikko Hearrá guktii lei almmustuvvan Salomoi 10ja gieldán su bálvaleames eará ipmiliid, de son ii lean jeagadan Hearrá gildosa. 11
11,11
1 Sam 15,28
Hearrá celkkii Salomoi: “Go don it leat doallan mu lihtu itge daid gohččumiid maid mun gohččon du doallat, de mun gaikkihan dus riikka eret ja attán dan du bálvaleaddjái. 12
11,12
12,19
Áhčát Davida dihte mun in dattetge daga dan du eallináiggis, mun gaikkihan riikka eret du bártnis. 13In mun goitge váldde du bártnis oppa riikka, muhto guođán sutnje ovtta čeardda bálvaleaddján Davida dihte ja Jerusalema dihte, dan gávpoga maid lean válljen.”

1411,14 vuostálastin hebreagillii satan. ▶ Sáhtán.Hearrá čuoččáldahtii Salomoi vuostálastin Hadada gii gulai Edoma gonagassohkii. 15

11,15
2 Sam 8,14
Dalle go David lei časkán Edoma, de su soahteveagaoaivámuš Joab lei mannan hávdádit muhtun gahččan olbmuid, ja seammá soahtemohkis son lei goddán buot Edoma olbmábeale. 16Guhtta mánu Joab lei orron doppe oppa Israela soahteveagain, dassá go lei goddán buot Edoma olbmábeale. 17Muhto Hadad gii dalle lei uhca bártnáš, lei báhtaran Egyptii muhtun edomlaččaiguin geat ledje leamaš su áhči bálvaleaddjit. 18Go sii ledje vuolgán Midjanis ja boahtán Paranii, de sii válde doppe fárroseaset muhtun olbmáid ja bohte Egyptii farao, Egypta gonagasa, lusa. Farao attii Hadadii viesu, fuolahii sutnje borramuša ja attii sutnje eatnama. 19Farao liikui Hadadii nu ollu ahte attii sutnje áhkkán iežas sivjjoga, dronnet Tahpenesa oappá. 20Tahpenesa oabbá riegádahtii Hadadii bártni, Genubata. Go Genubat lei botkehuvvon, de Tahpenes divttii su orrut farao šloahtas, ja nu Genubat eloštii doppe farao bártniid gaskkas.

21Go Hadad gulai Egyptii ahte David lei mannan vuoiŋŋadit áhčiidis lusa ja ahte soahteveagaoaivámuš Joab lei jápmán, de son dajai faraoi: “Divtte mu máhccat iežan eatnamii.” 22Farao jearai: “Mii dus váilu dáppe mu luhtte, go juo áiggut máhccat iežat eatnamii?” Hadad vástidii: “Ii mihkkege, muhto divtte mu dattetge vuolgit.”

23

11,23
2 Sam 8,3
11,23 Soba >1 Sam 14,47.Ipmil čuoččáldahtii Salomo vuostálastin maid Resona, Eljada bártni. Son lei báhtaran hearrás Hadadesera, Soba gonagasa, luhtte go David lei časkán aramealaččaid. 24Reson čohkkii lusas olbmáid, ja son šattai rievvárjoavkku oaivámužžan. Son manai joavkkuinis Damaskusii ja ásai dohko, ja son šattai Damaskusa gonagassan. 25Reson soađai israellaččaiguin nu guhká go Salomo elii, ja Hadada láhkái son vahágahtii Israela. Son lei Arama gonagas ja vašuhii Israela.

Ipmila lohpádus Jeroboamii

26

11,26
2 Muit 13,6
Gonagasa vuostá stuimmáskii maid Jeroboam gii lei su bálvaleaddji. Jeroboam, Nebata bárdni, lei Sereda olmmoš ja gulai Efraima čerdii, ja su eadni lei Serua, leaskanisson. 2711,27 Millo >2 Sam 5,9.Sivva dasa ahte Jeroboam stuimmáskii gonagasa vuostá, lei dát: Salomo lei huksemin Millo ja dahpai rabas báikki áhčis Davida gávpoga muvrras. 2811,28 Josefa čeardda dás mearkkaša dan logi čeardda mat ledje davvin.Jeroboam lei árjjálaš nuorra olmmái, ja Salomo gii lei oaidnán su bargamin, bijai su buot Josefa čeardda bargogeatnegasaid goziheaddjin.

29

11,29
12,15
14,2
Oktii go Jeroboam lei vuolgán Jerusalemis, de su ovddal bođii šilolaš profehta Ahia geas lei gárvun ođđa oalgebivttas. Das eai lean eará olbmot. 30Ahia válddii iežas ođđa oalgebiktasa ja gaikkui dan guoktinnuppelohkái bihttán. 31Son dajai Jeroboamii: “Váldde alccesat logi bihtá, dasgo ná cealká Hearrá, Israela Ipmil: Mun gaikkihan riikka Salomo gieđas ja attán dutnje logi čeardda. 32
11,32
11,13
Dušše ovtta áidna čeardda mun guođán sutnje bálvaleaddján Davida dihte ja Jerusalema dihte, dan gávpoga maid lean válljen buot Israela čearddain. 3311,33 Kemoš Kemoš.Nu šaddá danin go son lea hilgon mu ja rohkadallan Astarte, sidonlaččaid ipmila, ja Kemoša, Moaba ipmila, ja Milkoma, ammonlaččaid ipmila. Son ii leat vádjolan mu geainnuid iige dahkan dan mii lea riekta mu čalmmiin; son ii leat doallan mu lágaid ja báhkkomiid, nugo su áhčči David dagai. 34
11,34
2 Sam 7,12
Sál 132,11
Dattetge mun in váldde riikka vel Salomo gieđas, muhto divttán su leat ráđđejeaddjin nu guhká go son eallá. Nu mun dagan bálvaleaddján Davida dihte gean mun válljejin ja gii doalai mu báhkkomiid ja lágaid. 35Mun válddán riikka Salomo bártni gieđas ja attán dan dutnje, dan logi čeardda. 36
11,36
15,4
2 Gon 8,19
2 Muit 21,7
Muhto ovtta čeardda mun guođán su bárdnái, vai bálvaleaddjistan Davidis álo lea lámpá buollimin mu ovddas Jerusalemis, dan gávpogis maid lean válljen iežan nama ássanbáikin. 37Muhto du mun dagan Israela gonagassan ja divttán du ráđđet buot maid dáhtut. 38Jos don dagat buot maid mun gohčun du dahkat ja vádjolat mu geainnuid, jos don dagat dan mii lea vuoigat mu čalmmiin ja doalat mu lágaid ja báhkkomiid nugo mu bálvaleaddji David dagai, de mun lean duinna ja huksen dutnje viesu mii bissu, nugo mun huksejin Davidii. Mun attán dutnje Israela, 39ja nu vuolidan Davida soga, muhto in dattetge agibeaivái.”

40

11,40
14,25eč
Salomo vikkai goddit Jeroboama, muhto son báhtarii Egyptii Šišaka, Egypta gonagasa, lusa. Son orui Egyptas dassá go Salomo jámii.

Salomo jápmá

41

11,41
2 Muit 9,29eč
Mii eará lea muitalit Salomos, su daguin ja su viisodagas, lea čállojuvvon Salomo muitalusaid girjái. 42Njealljelogi jagi Salomo lei gonagassan Jerusalemis ja ráđđii oppa Israela. 43De Salomo manai vuoiŋŋadit áhčiidis lusa ja hávdáduvvui áhčis Davida gávpogii. Su bárdni Rehabeam šattai gonagassan su maŋŋil.

12

Riika juohkása

121

12,1
2 Muit 10,1eč
12,1 Sikem >1 Mos 12,6.Rehabeam vulggii Sikemii gosa oppa Israel lei boahtán dahkat su gonagassan. 2Jeroboam, Nebata bárdni, oaččui gullat dan. Son lei ain Egyptas gosa lei báhtaran gonagas Salomos. 3Dál son rávkojuvvui ruoktot. Jeroboam ja oppa Israela searvegoddi dadje Rehabeamii: 4“Du áhčči dagai min geassá lossadin. Geahpit don dál min garra bargonoađi ja lossa geassá maid du áhčči bijai min guoddit, de mii bálvalit du.” 5Rehabeam dajai sidjiide: “Mannet dál ja bohtet ođđasis guovtti beaivvi geažes.” De olbmot vulge.

6Gonagas Rehabeam jearai neavvaga vuorrasiin geat ledje bálvalan su áhči Salomo dalle go son lei ain eallimin. Rehabeam jearai: “Mo dii neavvubehtet mu vástidit álbmogii?” 7Sii vástidedje: “Jos don odne leat álbmoga bálvaleaddji ja dagat nugo sii dáhttot ja vástidat sidjiide ustitlaččat, de sii bálvalit du buot beivviid.” 8Muhto Rehabeam hilggui vuorrasiid neavvaga. Son jearai neavvaga nuorain geat ledje šaddan ovttas suinna ja ledje dál su bálvaleaddjin. 9Son jearai sis: “Mo dii neavvubehtet mu vástidit álbmogii? Sii leat bivdán mu geahpidit geassá maid mu áhčči bijai sin guoddit.” 10Dalle nuorat geat ledje šaddan ovttas suinna, dadje sutnje: “Dát álbmot dadjá dutnje ahte du áhčči bijai sin guoddit lossa geassá, ja bivdá du geahpedit dan. Daja álbmogii: ‘Mu čelččen lea gasit go áhččán alimat. 11Mu áhčči bijai din guoddit lossa geassá, muhto mun dagan dan ain losibun. Mu áhčči bagadii din spižáin, muhto mun bagadan din biikaroaiskkáin.’”

12Guovtti beaivvi geažes Jeroboam ja oppa álbmot bohte Rehabeama lusa, nugo gonagas lei gohččon. 13Gonagas vástidii sidjiide garra sániiguin. Son hilggui neavvaga maid lei ožžon vuorrasiin, 14ja sártnui álbmogii nugo nuorat ledje nevvon su: “Mu áhčči bijai din guoddit lossa geassá, muhto mun dagan dan ain losibun. Mu áhčči bagadii din spižáin, muhto mun bagadan din biikaroaiskkáin.” 15

12,15
11,31
Gonagas ii guldalan álbmoga; nu Hearrá lei dahkan vai ollašuvašii dat maid son lei sárdnon Jeroboamii, Nebata bárdnái, šilolaš Ahia bokte.

16

12,16
2 Sam 20,1
Go israellaččat oidne ahte gonagas ii guldalan sin, de sii vástidedje:

“Mii osiid mis lea Davidii?

Ii mis leat mihkkege oktasaččaid

Isaja bártniin.

Mannet ruoktot, israellaččat!

Geahča dal iežat viesu bearrái, David!”

De israellaččat manne ruoktot. 17Rehabeam šattai dušše daid israellaččaid gonagassan geat ásse Juda gávpogiin.

18

12,18
2 Sam 20,24
Go gonagas Rehabeam vuolggahii israellaččaid lusa Adorama, bargogeatnegasaid goziheaddji, de sii geađgádedje su jámas. Gonagas Rehabeam illá beasai vovnnaidasas ja báhtarii Jerusalemii.

19

12,19
11,11eč
Nu Israel hilggui Davida soga, ja nu lea leamaš gitta otná beaivvi rádjái.

Jeroboam Israela gonagassan

20Go israellaččat gulle ahte Jeroboam lei máhccan, de sii rávke su álbmotčoakkalmassii. Doppe sii dahke su Israela gonagassan. Dušše Juda čearda bisui oskkáldassan Davida sohkii.

21

12,21
2 Muit 11,1eč
Go Rehabeam bođii Jerusalemii, de son gohčui čoahkkái oppa Juda álbmoga ja Benjamina čeardda, čuođi gávccilogiduhát válljusoahteolbmá. Sii galge soahtat Israeliin ja máhcahit riikka Rehabeamii, Salomo bárdnái. 22Muhto Šemajai, Ipmila olbmái, bođii dát Hearrá sátni: 23“Daja Rehabeamii, Salomo bárdnái ja Juda gonagassii, ja Juda ja Benjamina čearddaide ja eará álbmogii: 24‘Ná cealká Hearrá: Allet vuolgge soahtat vieljaideattetguin, israellaččaiguin. Máhccet ruoktot, juohkehaš vissosis, danin go mun lean dagahan dan mii lea dáhpáhuvvan.’” Sii jeagadedje Hearrá sáni ja máhcce ruoktot, nugo Hearrá lei gohččon.

2512,25 Penuel >1 Mos 32,30.Jeroboam nannii Sikema Efraima várreeatnamis ja ásai dohko. De son fárrii Penuelii ja nannii dan. 26Muhto Jeroboam jurddašii: “Gonagasvuohta sáhttá vel máhccat Davida sohkii. 27Jos álbmot ain johtá Jerusalemis oaffaruššamin Hearrá tempelis, de sii jorgalit fas hearráset Rehabeama, Juda gonagasa, beallái. De mun gottáhalan, ja álbmot máhccá Rehabeama, Juda gonagasa, lusa.” 28

12,28
2 Mos 32,48
Gonagas smiehtai dán, ja son duddjohii guokte gollegálbbi. Son dajai álbmogii: “Dii lehpet dál juo galle johtán Jerusalemis. Israel, dá lea du Ipmil guhte buvttii du Egyptas!” 29
12,29
Duop 18,29č
12,29 Betel, Dan bassibáikkit lullin ja davvin Davviriikkas.Nuppi gollegálbbi son ceggii Betelii ja nuppigis Danii. 30
12,30
2 Mos 20,4
2 Gon 10,29
Dát ášši šattai suddun, danin go álbmot johtigođii gollegálbbiid luhtte Betelis ja Danis.

31

12,31
2 Muit 11,14č
13,9
Jeroboam huksii tempeliid oaffarbáikkiid ja bijai báhppan sahtedohko olbmuid álbmogis, vaikko sii eai gullan Levi čerdii. 3212,32 bassebeaivin seammá go lastagoahteávvudeapmi Judas, muhto Jeroboam válljii gávccát mánu čihččeda sadjái, v. 33. Vrd. 3 Mos 23,39; 1 Gon 8,2.65.Gávccát mánu vihttanuppelogát beaivvi son dagai bassebeaivin, ja álbmot ávvudii dan dego seammá bassebeaivvi Judas. Son goarkŋui Betela áltárii oaffaruššat gálbebázzái maid lei duddjohan. Báhpaid geaid son lei ásahan oaffarbáikkiid várás, son divttii bálvalit Betelis. 33Son goarkŋui Betela áltárii gávccát mánu vihttanuppelogát beaivvi, dan bassebeaivvi maid son lei ieš hutkan. Son doalai basiid israellaččaide ja goarkŋui áltárii cahkkehit oaffardola.

13

Hearrá gulaha duomu Betela áltárii

131Aiddo go Jeroboam lei čuožžumin áltára guoras ja cahkkeheamen oaffardola, de Betelii bođii Judas Ipmila olmmái gean Hearrá lei vuolggahan. 2

13,2
2 Gon 23,15eč
Son gulahii áltárii Hearrá duomu ja čuorvvui: “Áltár, áltár! Ná cealká Hearrá: Davida sohkii riegáda bárdni, Josia lea su namma. Dán áltára alde son oaffaruššá oaffarbáikkiid báhpaid geat cahkkehit dása oaffardola. Dán áltára alde boldojuvvojit vel olbmodávttit.” 3Son almmuhii maiddái mearkka: “Dát lea mearkan das ahte Hearrá lea sárdnon: Áltár luoddana, ja dan gunat bieđganit.” 4Go gonagas Jeroboam gulai daid sániid maiguin Ipmila olmmái gulahii duomu Betela áltárii, de son geigii gieđa áltára guoras ja dajai: “Dohppejehket su!” Dalle su geigejuvvon giehta ásttai, iige son nagodan rohttet dan šat ruoktot. 5Áltár luoddanii ja dan gunat bieđganedje, nugo Ipmila olmmái lei almmuhan Hearrá gohččuma mielde. 6
13,6
2 Mos 8,8eč
4 Mos 21,7
Dalle gonagas dajai Ipmila olbmái: “Soažžut Hearrá, du Ipmila, ja rohkadala mu ovddas, vai mun nagodan rohttet gieđa fas ruoktot.” Ipmila olmmái soažžudii Hearrá, ja gonagas sáhtii rohttet gieđa, ja dat šattai dakkárin go lei ovdal. 7Gonagas dajai Ipmila olbmái: “Vuolgge mu vissui boradit. Mun attán dutnje attáldaga.” 8
13,8
4 Mos 22,18
Muhto Ipmila olmmái dajai gonagassii: “Vaikko don attášit munnje beali opmodagastat, de mun in vuolgge duinna. Mun in bora láibbi inge juga čázi dán báikkis, 9danin go Hearrá lea gieldán dan mus. Son celkkii munnje: Ale bora láibbi, ale juga čázi alege máhca seammá geainnu man bohtet.” 10De son vulggii eará geainnu iige máhccan dan geainnu man lei boahtán Betelii.

Ipmila olbmá jeagohisvuohta ja ráŋggáštus

11Betelis ásai boares profehta. Su bártnit bohte ja muitaledje sutnje buot maid Ipmila olmmái lei dahkan Betelis dan beaivvi. Sii muitaledje áhččáseaset maiddái dan maid son lei dadjan gonagassii. 12Áhčči jearai: “Man geainnu son vulggii?” Bártnit bagadedje sutnje geainnu man Ipmila olmmái gii lei boahtán Judas, lei vuolgán. 13Áhčči dajai bártniidasas: “Sádelastet munnje ásena.” Sii sádelaste sutnje ásena, ja son čohkánii dan sealgái. 14Son vulggii Ipmila olbmá maŋŋái ja gávnnai su čohkkámin terebintta vuolde. Son jearai olbmás: “Leatgo don dat Ipmila olmmái gii bođii Judas?” “Lean,” olmmái vástidii. 15De profehta dajai sutnje: “Vuolgge mu vissui boradit muinna.” 16Muhto olmmái vástidii: “Mun in oaččo máhccat duinna. Mun in oaččo borrat láibbi inge juhkat čázi duinna dáppe. 17Hearrá lea cealkán munnje: Don it oaččo borrat láibbi, it juhkat čázi itge máhccat dan geainnu man bohtet.” 18De boaran dajai: “Mun lean profehta nugo donge. Eŋgel sártnui munnje dán Hearrá sáni: ‘Viečča su vissosat, vai son beassá borrat ja juhkat.’” Muhto dan son gielistii.

19Ipmila olmmái máhcai suinna ja borai láibbi ja jugai čázi su viesus. 20Go soai leigga čohkkámin beavddis, de Hearrá sátni bođii profehtii gii lei viežžan olbmá lusas. 21Son čuorvvui Ipmila olbmái gii lei boahtán Judas: “Ná cealká Hearrá: Don it leat doallan Hearrá sáni itge jeagadan Hearrá, du Ipmila, gohččuma. 22Don leat máhccan ja leat borran ja juhkan dan báikkis gos mun gilden du borramis ja juhkamis. Dan dihte du rumaš ii boađe áhčiidat hávdái.”

23Go Ipmila olmmái lei geargan borramis ja juhkamis, de boaran sádelasttii ásena profehtii gean lei viežžan lusas. 24

13,24
20,36
2 Gon 2,24
Olmmái vulggii, ja mátkkis ledjon rohkkáhii su ja gottii su. Su rumaš njaŋgái das geainnu alde. Ásen čuoččui rupmaša bálddas, ja ledjon čuoččui dan nuppe bealde. 25Olbmot manne dakko meattá ja oidne ahte geainnu alde njaŋgái rumaš ja ledjon čuoččui dan bálddas. Go sii bohte gávpogii gos boares profehta ásai, de sii muitaledje maid ledje oaidnán. 26Profehta gii lei máhcahan Ipmila olbmá mátkkis, gulai dan ja dajai: “Dat lea Ipmila olmmái gii ii jeagadan Hearrá gohččuma. Hearrá divttii ledjona váldit su, ja dat gaikkodii su jámas, aiddo nugo Hearrá lei sárdnon sutnje.” 27Son dajai bártniidasas: “Sádelastet munnje ásena”, ja sii dahke nu. 28Son vulggii ja gávnnai rupmaša njaŋgámin geainnu alde, ja ásena ja ledjona čuožžumin rupmaša bálddas. Ledjon ii lean borran rupmaša iige gaikkodan ásena. 29Profehta válddii Ipmila olbmá rupmaša, bijai dan ásena sealgái ja buvttii dan ruoktot. Son máhcai gávpogii vai beassá doallat váidalusaid ja hávdádit jábmi. 30
13,30
Jer 22,18
Son bijai rupmaša iežas hávdái, ja jábmái dollojuvvojedje váidalusat. Morašteaddjit čurvo: “Vuoi, vieljažan!” 31Go boaran lei hávdádan Ipmila olbmá, de son dajai bártniidasas: “Go mun jámán, de bidjet mu dan hávdái masa Ipmila olmmái lea hávdáduvvon. Bidjet mu dávttiid su dávttiid báldii. 32
13,32
2 Gon 23,15eč
Dat duopmu ollašuvvá maid Hearrá lei gohččon su gulahit Betela áltárii ja buot tempeliidda mat leat Samaria gávpogiid oaffarbáikkiin.”

33

13,33
2 Mos 28,41
1 Gon 12,31
Jeroboam ii jorgalan bahás geainnustis dán dáhpáhusage geažil. Son bijai ain oaffarbáikkiid báhppan sahtedohko olbmáid álbmogis. Son bijai oaffarbáikkiid báhppan juohkehačča gii dáhtui. 34Dat šattai Jeroboama sohkii suddun man dihte dat duššaduvvui ja sihkkojuvvui eret eatnama alde.