Davvisámegiel Biibbal 2019 (Biibbal)
9

Ipmila almmustuvvá Salomoi nuppe geardde

91

9,1
2 Muit 7,11eč
Go Salomo lei geargan huksemis Hearrá tempela, iežas šloahta ja buot maid lei dáhtton dahkat, 2de Hearrá almmustuvai sutnje ođđasis, seammá ládje go lei almmustuvvan Gibeonis. 3
9,3
8,29
Hearrá celkkii sutnje: Mun lean gullan du rohkadusa ja du vuollegis átnuma. Mun lean basuhan tempela maid don leat huksen, ja mu namma ássá das agálaččat. Mu čalmmit ja mu váibmu leat álo jorgaluvvon dan beallái. 4
9,4
11,38
Sál 101,2
Jos don vádjolat mu geainnuid olles váimmus ja rehálaš mielain nugo du áhčči David, jos don dagat buot maid mun lean gohččon du dahkat ja doalat mu lágaid ja báhkkomiid, 5
9,5
2,4
de mun bisuhan du gonagasvuođa Israelis agálaš áigái. Munhan lean cealkán áhččásat Davidii ahte su soga olmmái čohkká álo Israela truvnnus. 6
9,6
Jos 23,16
Muhto jos dii ja din mánát jorgalehpet mus eret ehpetge doala mu báhkkomiid ja lágaid, muhto baicce bálvališgoahtibehtet eará ipmiliid ja gopmirdehpet daid, 7
9,7
5 Mos 28,37
Jer 24,9
de mun jávkadan israellaččaid dán eatnamis maid mun adden sidjiide. Tempela maid mun lean basuhan iežan nammii, mun hilggun, ja Israel šaddá sátnevájasin ja bilkosátnin buot álbmogiid gaskkas. 8
9,8
5 Mos 29,24eč
Jer 22,8
Dát tempel šaddá čievračopman, ja juohkehaš gii vázzá dan meattá, suorgana ja jearrá: “Manne Hearrá lea dahkan ná dán eatnamii ja dán tempelii?” 9Dalle son oažžu dán vástádusa: “Danin go israellaččat hilgo Hearrá, Ipmileaset, gii buvttii sin áhčiid Egyptas, ja dorvvastedje eará ipmiliidda, rohkadalle ja bálvaledje daid. Danin Hearrá lea diktán buot dán bahá deaividit sin.”

Huksenbargu ja gávppašeapmi

10

9,10
6,38
7,1
2 Muit 8,1
Salomo anii guoktelogi jagi dan guovtti viesu, Hearrá tempela ja iežas šloahta, huksenbargguide. 11De son attii Hiramii, Tyrosa gonagassii, guoktelogi gávpoga Galileas, danin go Hiram lei doaimmahan sutnje sedera, sypressamuora ja golli nu ollu go son lei sihtan. 12Muhto go Hiram bođii Tyrosis geahčadit daid gávpogiid maid Salomo lei addán sutnje, de son ii liikon daidda. 139,13 guovllu namman Kabul Gč. Jos 19,27. Namma sulastahttá sáni mii sáhttá mearkkašit “árvvuheapme”.Son dajai: “Dákkár gávpogiidgo don addet munnje, vieljažan?” Ja son bijai dan guovllu namman Kabul, ja dainna namain dat gohčoduvvo veláge. 149,14 čuođiguoktelogi taleantta sullii 4100 kilo.Hiram lei doaimmahan gonagassii čuođiguoktelogi taleantta golli.

15

9,15
5,13
9,15 Millo >2 Sam 5,9.Go gonagas Salomo huksii Hearrá tempela ja iežas šloahta, Millo ja Jerusalema muvrraid ja Hasora, Megiddo ja Gesera, de son ásahii bargogeatnegasvuođa. 16
9,16
3,1
Farao, Egypta gonagas, lei vuolgán soahtat ja lei váldán Gesera. Son lei boaldán dan, goddán kanaanlaččaid geat ásse doppe, ja addán de gávpoga rádjun nieidasis, Salomo áhkkái. 17
9,17
2 Muit 8,5
Salomo huksii Gesera ođđasis, nu maiddái vuolit Bet-Horona, 18
9,18
Jos 19,44
Baalata ja Tamara gávpogiid mat ledje Negevis, 19
9,19
10,26
buot iežas vuorkágávpogiid ja daid gávpogiid main son anii vovnnaidis ja heasttaidis. Son huksii maid buot eará maid dáhtui, Jerusalemii, Libanonii ja oppa dan eatnamii maid ráđđii. 20Buot daidda geat ledje báhcán amorlaččain, hetlaččain, perisselaččain, hivvelaččain ja jebuslaččain, daidda olbmuide geat eai lean israellaččat – 21
9,21
Jos 16,10
Duop 1,28
2 Muit 8,7eč
daidda mánáide geat ledje báhcán eatnamii, danin go israellaččat eai lean nagodan duššadit sin – daid bijai Salomo bággobargui. Sii leat bargogeatnegasat velá otná beaivvige. 22Muhto Salomo ii dahkan ovttage israellačča šlávvan; sii baicce bálvaledje su soahteolmmájin, heaggafáktan, offisearan ja soahtevovnnaid vuoddjin ja oaivámužžan.

23Bargguid goziheaddjin Salomos ledje vihttačuođi vihttalogi hoavdda. Sii hovdejedje bargogeatnegasaid.

24

9,24
2 Muit 8,11eč
Dalán go farao nieida lei fárren Davida gávpogis dan šlohttii maid Salomo lei huksen sutnje, de Salomo huksegođii Millo.

25Golbmii jagis Salomo oaffarušai boaldinoaffariid ja searvevuođaoaffariid dan áltára alde maid lei huksen Hearrái, ja son bolddii oaffarsuova Hearrá muođuid ovddas. Tempel lei dalle juo gárvvis.

26

9,26
2 Muit 8,17č
9,26 Eilat >5 Mos 2,8.Gonagas Salomo huksii skiippaid Esjon-Geberis mii lea Edomis Ruksesmearragáttis lahka Eilata. 27Hiram divttii hárjánan mearraolbmáidis leat Salomo olbmáid veahkkin skiippain. 289,28 njeallječuođi guoktelogi taleantta sullii 14364 kilo.Sii borjjastedje Ofirii ja bukte doppe Salomoi njeallječuođi guoktelogi taleantta golli.

10

Salomo ja Saba dronnet

101

10,1
2 Muit 9,1eč
Matt 12,42
Luk 11,31
10,1 Saba sabalaččaid riika Lulli-Arabias. Gč. 1 Mos 10,7.Go Saba dronnet gulai Salomo beaggima, de son vulggii geahččalit su váttis gažaldagaiguin. 2Go son bođii Jerusalemii, de sus ledje mielde ollu divrras dávvirat ja hui stuorra fárru. Kamelaid čielggis ledje máistagat, hui ollu golli ja divrras geađggit. Son bođii Salomo lusa ja sártnui suinna buot das maid lei smiehtadan. 3Salomo vástidii buot su gažaldagaide. Ii mihkkege lean gonagassii ilá váttis, nu ahte son ii livčče máhttán vástidit. 4Saba dronnet beasai oaidnit man viissis Salomo lei. Son oinnii maiddái šloahta maid Salomo lei huksen, 5biebmošlájaid su beavddis, hoavvaolbmáid geat čohkkájedje das ja bálvaleddjiid ja sin biktasiid, juhkamušaddiid geat bálvaledje ja boaldinoaffariid maid gonagas oaffarušai Hearrá viesus. Buot dán dronnet oinnii, ja son hirpmástuvai sakka. 6Son dajai gonagassii: “De lei gusto duohta dat mii bekkii mu eatnamis du ja du viisodaga hárrái. 7Mun in jáhkkán daidda ságaide ovdal go bohten deike ja oidnen dan iežan čalmmiiguin. Muhto munnje ii leat muitaluvvon ii beallige. Dus lea viisodat ja rikkisvuohta ollu eambbo go mun ledjen gullan. 8Lihkolaččat du nissonat, lihkolaččat bálvaleaddjit geat álo besset leat du luhtte ja gullat du viisodaga! 9Máidnojuvvon lehkos Hearrá, du Ipmil, guhte lea liikon dutnje ja bidjan du Israela truvdnui. Danin go Hearrá ráhkista Israela agálaččat, de son lea dahkan du gonagassan ovddidit vuoigatvuođa ja rievtti.” 1010,10 čuođiguoktelogi taleantta >9,14.Dronnet attii gonagassii čuođiguoktelogi taleantta golli ja hui ollu máistagiid ja divrras geđggiid. Dan rájes eai leat šat goassege buktojuvvon eatnamii nu ollu máistagat go dat maid Saba dronnet attii Salomoi.

11

10,11
9,27č
Hirama skiippat mat fievrridedje golli Ofiris, bukte doppe maid hui ollu sandelmuora ja divrras geđggiid. 12Salomo duddjohii sandelmuoras hearvvaid Hearrá tempelii ja gonagasa šlohttii ja vel lávluid lyraid ja hárppaid. Nu ollu sandelmuorra ii lean goassege buktojuvvon, iige dakkáraš leat oidnojuvvon gitta dán beaivvi rádjái.

13Gonagas Salomo attii Saba dronnegii buot maid son siđai, ja dasa lassin vel attáldagaid mat gulle gonagaslaš árvvasvuhtii. De dronnet máhcai eatnamasas oktan bálvaleddjiidisguin.

Salomo riggodat

14Dan golli deaddu maid Salomo oaččui jahkásaččat, lei guhttačuođi guhttalogiguhtta taleantta. 15Dasa lassin bohte gávpeolbmáid tuollomávssut ja gávppálaččaid dietnasiid vearru ja dat mii bođii buot arabalaš gonagasain ja riikka eatnanhearráin.

16

10,16
2 Muit 9,15eč
10,16 guhttačuođi šekela sullii 6,8 kilo.Gonagas Salomo duddjohii derpojuvvon gollis guoktečuođi stuorra galbba maidda guhtiige golai guhttačuođi šekela golli. 1710,17 golbma mina sullii 1,7 kilo. Sederšlohttii >7,2.Son duddjohii derpojuvvon gollis maid golbmačuođi unna galbba maidda guhtiige golai golbma mina golli. Gonagas bijai daid Sederšlohttii.

18Gonagas maiddái duddjohii stuorra elefántabátnetruvnnu mii gokčojuvvui čielga golliin. 19Truvnnus ledje guhtta tráhppaceahkká, ja dan mieiggastagas lei jorba geahči. Truvnnu goappáge bealde ledje giehtamuorat, ja goappáge giehtamuora guoras čuoččui ledjon. 20Maiddái juohke tráhppaceahkká goappáge bealde lei ledjon, guoktenuppelohkái oktiibuot. Dakkár ii lean goassege duddjojuvvon mange eará riikkas.

21Buot gonagas Salomo juhkanlihtit ledje gollis, ja buot biergasat Sederšloahtas ledje čielga gollis; ii mihkkege lean silbbas, dainna go silba ii adnojuvvon mange vearan Salomo áigge. 22

10,22
9,27č
10,22 Taršiša-skiippat stuorra skiippat mat johte Gaskamearas.Gonagasas ledje Taršiša-skiippat mat borjjastedje ovttas Hirama skiippaiguin. Oktii golmma jagis skiippat bukte golli ja silbba, elefántabáni, ábegáhtuid ja polottiid.

23Gonagas Salomo lei riggát ja viisát go buot máilmmi gonagasat. 24Oppa máilbmi dáhtui oaidnit Salomo ja gullat viisodaga maid Ipmil lei bidjan su váibmui. 25Juohke jagi sii bukte sutnje attáldagaid, silba- ja gollegálvvuid, biktasiid, suovvasiid, máistagiid, heasttaid ja mulaid.

26

10,26
4,26
2 Muit 1,14eč
9,25
Salomo hágai ain lasi vovnnaid ja heasttaid. Sus ledje duhátnjeallječuođit vovnnat ja guoktenuppelotduhát heastta maid son anii muhtumassii vovdnagávpogiin ja muhtumassii iežas gávpogis Jerusalemis. 27
10,27
2 Muit 9,27eč
Salomo áigge Jerusalemis lei silba seammá ollu go geađggit, ja sedermuorra šattai seammá dábálažžan go meahccefiikonmuorat Šefelas. 28
10,28
5 Mos 17,16
10,28 Kue eanan Kilikias Uhca-Asias.Salomo heasttat buktojuvvojedje Musris ja Kues; gonagasa gávpolaččat oste daid Kues. 29Vovnnat buktojuvvojedje Egyptas. Ovttat vovnnat mákse guhttačuođi silbašekela, ja heasta mávssii čuođivihttalogi silbašekela. Salomo gávpolaččat skáhppojedje vovnnaid ja heasttaid maiddái hetlaččaid ja aramealaččaid gonagasaide.

11

Salomo bálvala eará ipmiliid

111

11,1
5 Mos 17,17
Esra 10,2
Neh 13,26č
Gonagas Salomos ledje áhkkán eatnat vierroeatnamiid nissonat geaid son ráhkistii. Earret farao nieidda sus ledje moablaš, ammonlaš, edomlaš, sidonlaš ja hetlaš áhkát. 2
11,2
5 Mos 7,3
Sii gulle daidda álbmogiidda maid birra Hearrá lei cealkán israellaččaide: “Allet seahkan sidjiide, muđui sii čádjidahttet din bálvalit iežaset ipmiliid.” Sidjiide Salomo dal gessui, ja son ráhkistii sin. 3Sus ledje čiežačuođi allanálat áhká ja golbmačuođi liigeáhká, ja su áhkát čádjidahtte su. 4Go Salomo boarásmuvai, de su áhkát sojahedje su váimmu bálvalit eará ipmiliid. Son ii lean šat oppa váimmus oskkáldas Hearrái, Ipmilasas, nugo su áhčči David lei leamaš. 511,5 Astarte, Milkom Astarte, ▶ Milkom.Salomo bálvalii Astarte, sidonlaččaid ipmila, ja Milkoma, ammonlaččaid fastivuođa. 6Nu Salomo dagai dan mii lei bahá Hearrá čalmmiin iige lean oskkáldas Hearrái, nugo su áhčči David lei leamaš. 7
11,7
3 Mos 20,5
2 Gon 23,13
Son huksii Jerusalema nuorttabeale várrái oaffarbáikki Kemošii, moablaččaid fastivuhtii, ja nuppi Milkomii, ammonlaččaid fastivuhtii. 8Son dagai oaffarbáikkiid buot vierroeatnanlaš áhkáidis várás, vai sii besse cahkkehit oaffardola ja oaffaruššat njuovvanoaffariid ipmiliiddáseaset.

9

11,9
3,5
9,2
Hearrá moaráhuvai Salomoi, danin go son lei jorgalan eret sus, Israela Ipmilis. Vaikko Hearrá guktii lei almmustuvvan Salomoi 10ja gieldán su bálvaleames eará ipmiliid, de son ii lean jeagadan Hearrá gildosa. 11
11,11
1 Sam 15,28
Hearrá celkkii Salomoi: “Go don it leat doallan mu lihtu itge daid gohččumiid maid mun gohččon du doallat, de mun gaikkihan dus riikka eret ja attán dan du bálvaleaddjái. 12
11,12
12,19
Áhčát Davida dihte mun in dattetge daga dan du eallináiggis, mun gaikkihan riikka eret du bártnis. 13In mun goitge váldde du bártnis oppa riikka, muhto guođán sutnje ovtta čeardda bálvaleaddján Davida dihte ja Jerusalema dihte, dan gávpoga maid lean válljen.”

1411,14 vuostálastin hebreagillii satan. ▶ Sáhtán.Hearrá čuoččáldahtii Salomoi vuostálastin Hadada gii gulai Edoma gonagassohkii. 15

11,15
2 Sam 8,14
Dalle go David lei časkán Edoma, de su soahteveagaoaivámuš Joab lei mannan hávdádit muhtun gahččan olbmuid, ja seammá soahtemohkis son lei goddán buot Edoma olbmábeale. 16Guhtta mánu Joab lei orron doppe oppa Israela soahteveagain, dassá go lei goddán buot Edoma olbmábeale. 17Muhto Hadad gii dalle lei uhca bártnáš, lei báhtaran Egyptii muhtun edomlaččaiguin geat ledje leamaš su áhči bálvaleaddjit. 18Go sii ledje vuolgán Midjanis ja boahtán Paranii, de sii válde doppe fárroseaset muhtun olbmáid ja bohte Egyptii farao, Egypta gonagasa, lusa. Farao attii Hadadii viesu, fuolahii sutnje borramuša ja attii sutnje eatnama. 19Farao liikui Hadadii nu ollu ahte attii sutnje áhkkán iežas sivjjoga, dronnet Tahpenesa oappá. 20Tahpenesa oabbá riegádahtii Hadadii bártni, Genubata. Go Genubat lei botkehuvvon, de Tahpenes divttii su orrut farao šloahtas, ja nu Genubat eloštii doppe farao bártniid gaskkas.

21Go Hadad gulai Egyptii ahte David lei mannan vuoiŋŋadit áhčiidis lusa ja ahte soahteveagaoaivámuš Joab lei jápmán, de son dajai faraoi: “Divtte mu máhccat iežan eatnamii.” 22Farao jearai: “Mii dus váilu dáppe mu luhtte, go juo áiggut máhccat iežat eatnamii?” Hadad vástidii: “Ii mihkkege, muhto divtte mu dattetge vuolgit.”

23

11,23
2 Sam 8,3
11,23 Soba >1 Sam 14,47.Ipmil čuoččáldahtii Salomo vuostálastin maid Resona, Eljada bártni. Son lei báhtaran hearrás Hadadesera, Soba gonagasa, luhtte go David lei časkán aramealaččaid. 24Reson čohkkii lusas olbmáid, ja son šattai rievvárjoavkku oaivámužžan. Son manai joavkkuinis Damaskusii ja ásai dohko, ja son šattai Damaskusa gonagassan. 25Reson soađai israellaččaiguin nu guhká go Salomo elii, ja Hadada láhkái son vahágahtii Israela. Son lei Arama gonagas ja vašuhii Israela.

Ipmila lohpádus Jeroboamii

26

11,26
2 Muit 13,6
Gonagasa vuostá stuimmáskii maid Jeroboam gii lei su bálvaleaddji. Jeroboam, Nebata bárdni, lei Sereda olmmoš ja gulai Efraima čerdii, ja su eadni lei Serua, leaskanisson. 2711,27 Millo >2 Sam 5,9.Sivva dasa ahte Jeroboam stuimmáskii gonagasa vuostá, lei dát: Salomo lei huksemin Millo ja dahpai rabas báikki áhčis Davida gávpoga muvrras. 2811,28 Josefa čeardda dás mearkkaša dan logi čeardda mat ledje davvin.Jeroboam lei árjjálaš nuorra olmmái, ja Salomo gii lei oaidnán su bargamin, bijai su buot Josefa čeardda bargogeatnegasaid goziheaddjin.

29

11,29
12,15
14,2
Oktii go Jeroboam lei vuolgán Jerusalemis, de su ovddal bođii šilolaš profehta Ahia geas lei gárvun ođđa oalgebivttas. Das eai lean eará olbmot. 30Ahia válddii iežas ođđa oalgebiktasa ja gaikkui dan guoktinnuppelohkái bihttán. 31Son dajai Jeroboamii: “Váldde alccesat logi bihtá, dasgo ná cealká Hearrá, Israela Ipmil: Mun gaikkihan riikka Salomo gieđas ja attán dutnje logi čeardda. 32
11,32
11,13
Dušše ovtta áidna čeardda mun guođán sutnje bálvaleaddján Davida dihte ja Jerusalema dihte, dan gávpoga maid lean válljen buot Israela čearddain. 3311,33 Kemoš Kemoš.Nu šaddá danin go son lea hilgon mu ja rohkadallan Astarte, sidonlaččaid ipmila, ja Kemoša, Moaba ipmila, ja Milkoma, ammonlaččaid ipmila. Son ii leat vádjolan mu geainnuid iige dahkan dan mii lea riekta mu čalmmiin; son ii leat doallan mu lágaid ja báhkkomiid, nugo su áhčči David dagai. 34
11,34
2 Sam 7,12
Sál 132,11
Dattetge mun in váldde riikka vel Salomo gieđas, muhto divttán su leat ráđđejeaddjin nu guhká go son eallá. Nu mun dagan bálvaleaddján Davida dihte gean mun válljejin ja gii doalai mu báhkkomiid ja lágaid. 35Mun válddán riikka Salomo bártni gieđas ja attán dan dutnje, dan logi čeardda. 36
11,36
15,4
2 Gon 8,19
2 Muit 21,7
Muhto ovtta čeardda mun guođán su bárdnái, vai bálvaleaddjistan Davidis álo lea lámpá buollimin mu ovddas Jerusalemis, dan gávpogis maid lean válljen iežan nama ássanbáikin. 37Muhto du mun dagan Israela gonagassan ja divttán du ráđđet buot maid dáhtut. 38Jos don dagat buot maid mun gohčun du dahkat ja vádjolat mu geainnuid, jos don dagat dan mii lea vuoigat mu čalmmiin ja doalat mu lágaid ja báhkkomiid nugo mu bálvaleaddji David dagai, de mun lean duinna ja huksen dutnje viesu mii bissu, nugo mun huksejin Davidii. Mun attán dutnje Israela, 39ja nu vuolidan Davida soga, muhto in dattetge agibeaivái.”

40

11,40
14,25eč
Salomo vikkai goddit Jeroboama, muhto son báhtarii Egyptii Šišaka, Egypta gonagasa, lusa. Son orui Egyptas dassá go Salomo jámii.

Salomo jápmá

41

11,41
2 Muit 9,29eč
Mii eará lea muitalit Salomos, su daguin ja su viisodagas, lea čállojuvvon Salomo muitalusaid girjái. 42Njealljelogi jagi Salomo lei gonagassan Jerusalemis ja ráđđii oppa Israela. 43De Salomo manai vuoiŋŋadit áhčiidis lusa ja hávdáduvvui áhčis Davida gávpogii. Su bárdni Rehabeam šattai gonagassan su maŋŋil.